๕. จูฬกัมมวิภังคสูตร เล่ม ๑๔

ย่อมไม่เล็งเห็นสัญญาโดยความเป็นอัตตาบ้าง ไม่เล็งเห็นอัตตาว่ามีสัญญาบ้าง ไม่เล็งเห็นสัญญาในอัตตาบ้าง ไม่เล็งเห็นอัตตาในสัญญาบ้างย่อมไม่เล็งเห็นสังขารโดยความเป็นอัตตาบ้าง ไม่เล็งเห็นอัตตาว่ามีสังขารบ้าง ไม่เล็งเห็นสังขารในอัตตาบ้าง ไม่เล็งเห็นอัตตาในสังขารบ้างย่อมไม่เล็งเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตาบ้าง ไม่เล็งเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณบ้าง ไม่เล็งเห็นวิญญาณในอัตตาบ้าง ไม่เล็งเห็นอัตตาในวิญญาณบ้าง

{๕๗๘} บุคคลไม่ควรคำนึงถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว ...

พระมุนีผู้สงบย่อมเรียกบุคคล...นั้นแลว่า ‘ผู้มี

ราตรีเดียวเจริญ’ ดังนี้แล

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ท่านพระโลมสกังคิยะยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ โลมสกังคิยภัทเทกรัตตสูตรที่ ๔

๕. จูฬกัมมวิภังคสูตร

ว่าด้วยกฎแห่งกรรม สูตรเล็ก

{๕๗๙} [๒๘๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล สุภมาณพผู้เป็นบุตรโตเทยยพราหมณ์ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

{๕๘๐} สุภมาณพโตเทยยบุตรนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พวกมนุษย์ที่เกิดมาเป็นมนุษย์อยู่ปรากฏเป็นคนเลวคนดี คือ มนุษย์ทั้งหลายมีอายุสั้นก็มี มีอายุยืนก็มี มีโรคมากก็มี มีโรคน้อยก็มี มีผิวพรรณทรามก็มี มีผิวพรรณงามก็มี มีศักดิ์น้อยก็มี มีศักดิ์มากก็มี มีโภคะน้อยก็มี มีโภคะมากก็มี เกิดในตระกูลต่ำก็มี เกิดในตระกูลสูงก็มี ไร้ปัญญาก็มี มีปัญญาก็มี ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พวกมนุษย์ที่เกิดมาเป็นมนุษย์อยู่ปรากฏเป็นคนเลวคนดีดังนี้”{๕๘๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมาณพ สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย กรรมย่อมจำแนกสัตว์ไว้ คือ ให้เลวและให้ดี”

“ข้าพระองค์ไม่รู้เนื้อความโดยพิสดารของอุทเทสที่พระโคดมผู้เจริญตรัสโดยย่อมิได้จำแนกเนื้อความโดยพิสดารนี้ได้ ขอพระโคดมผู้เจริญได้โปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยประการที่ข้าพระองค์จะพึงทราบเนื้อความแห่งอุทเทสนี้โดยพิสดารได้ด้วยเถิด”

{๕๘๒} [๒๙๐] “ดูก่อนมาณพ ถ้าอย่างนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจะกล่าวให้ฟัง” สุภมาณพโตเทยยบุตรทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

สาเหตุที่ทำให้มีอายุสั้นหรือมีอายุยืน

พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม เป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ เป็นคนหยาบช้า มีฝ่ามือเปื้อนเลือด ใฝ่แต่การทุบตีและการเข่นฆ่าผู้อื่น ไม่มีความกรุณาในสัตว์ทั้งหลาย หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ ก่อไว้อย่างนี้ หากว่าหลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม ย่อมเป็นผู้มีอายุสั้น

ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้มีอายุสั้นนี้ ก็คือ เป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ เป็นคนหยาบช้า มีฝ่ามือเปื้อนเลือด ใฝ่แต่การทุบตีและการเข่นฆ่าผู้อื่น ไม่มีความกรุณาในสัตว์ทั้งหลาย

{๕๘๓} ดูก่อนมาณพ ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตามละปาณาติบาตแล้ว เป็นผู้เว้นขาดจากปาณาติบาต วางอาชญา วางศัสตราได้ มีความละอาย มีความเอ็นดู มีความกรุณา หวังประโยชน์แก่สัตว์ทั้งปวงอยู่ หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่าหลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม ย่อมเป็นผู้มีอายุยืน ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้มีอายุยืนนี้ ก็คือ เป็นผู้ละปาณาติบาตแล้ว เว้นขาดจากปาณาติบาต วางอาชญา วางศัสตราได้ มีความละอาย มีความเอ็นดู มีความกรุณา หวังประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งปวง

สาเหตุที่ทำให้มีโรคมากหรือมีโรคน้อย

{๕๘๔} [๒๙๑] ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม ชอบทำร้ายสัตว์ด้วยฝ่ามือบ้าง ด้วยก้อนดินบ้าง ด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยศัสตราบ้าง หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ ก่อไว้อย่างนี้ หากว่าหลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม ย่อมเป็นผู้มีโรคมาก ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้มีโรคมากนี้ ก็คือ เป็นผู้ชอบทำร้ายสัตว์ด้วยฝ่ามือบ้าง ก้อนดินบ้าง ท่อนไม้บ้าง ศัสตราบ้าง{๕๘๕} ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม เป็นผู้ไม่ทำร้ายสัตว์ด้วยฝ่ามือ ด้วยก้อนดิน ด้วยท่อนไม้ หรือด้วยศัสตรา หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่าหลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะ

เกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม ย่อมเป็นผู้มีโรคน้อย ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้มีโรคน้อยก็คือเป็นผู้ไม่ทำร้ายสัตว์ด้วยฝ่ามือ ด้วยก้อนดิน ด้วยท่อนไม้ หรือ ด้วยศัสตรา

สาเหตุที่ทำให้มีผิวพรรณทรามหรือน่าเลื่อมใส

{๕๘๖} [๒๙๒] ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม เป็นคนมักโกรธ มากไปด้วยความแค้นเคือง ถูกเขาว่ากล่าวแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธเคือง พยาบาท แข็งกร้าว แสดงความโกรธ ความร้ายกาจ และความไม่พอใจออกมา หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่าหลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึง อบาย ทุคติ วินิบาต นรก ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม ย่อมเป็นผู้มีผิวพรรณทราม ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้ผิวพรรณทรามนี้ ก็คือ เป็นคนมักโกรธ มากไปด้วยความแค้นเคือง ถูกเขาว่ากล่าวแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธเคือง พยาบาท แข็งกร้าว

แสดงความโกรธ ความร้ายกาจ และความไม่พอใจออกมา{๕๘๗} ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม เป็นคนไม่มักโกรธ ไม่มากด้วยความแค้นเคือง ถูกเขาว่ากล่าวตั้งมากมายก็ไม่ขัดใจ ไม่โกรธเคือง ไม่พยาบาท ไม่มาดร้าย ไม่แสดงความโกรธ ความแค้นเคือง และความไม่พอใจออกมา หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่าหลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม ย่อมเป็นคนน่าเลื่อมใส ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้เป็นคนน่าเลื่อมใสนี้ ก็คือ เป็นคนไม่มักโกรธ ไม่มากด้วยความแค้นเคือง ถูกเขาว่ากล่าวตั้งมากมายก็ไม่ขัดใจ ไม่โกรธเคือง ไม่พยาบาท ไม่มาดร้าย ไม่แสดงความโกรธ ความแค้นเคือง และความไม่พอใจออกมา

สาเหตุที่ทำให้ด้อยศักดิ์หรือสูงศักดิ์

{๕๘๘} [๒๙๓] ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม เป็นคนมีใจริษยา ย่อมริษยา มุ่งร้าย ผูกใจริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ ความนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึง อบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่า หลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม ย่อมเป็นคนด้อยศักดิ์ ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้เป็นคนด้อยศักดิ์นี้ ก็คือ เป็นคนมีใจริษยา ย่อมริษยา มุ่งร้าย ผูกใจริษยา ในลาภ สักการะ ความเคารพ ความนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น{๕๘๙} ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม

เป็นคนมีใจไม่ริษยา ย่อมไม่ริษยา ไม่มุ่งร้าย ไม่ผูกใจริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ ความนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้หากว่า หลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม ย่อมเป็นคนสูงศักดิ์ ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้เป็นคนสูงศักดิ์นี้ ก็คือ เป็นคนมีใจไม่ริษยา ย่อมไม่ริษยา ไม่มุ่งร้าย ไม่ผูกใจริษยาในลาภสักการะ ความเคารพ ความนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น

สาเหตุที่ทำให้รํ่ารวยหรือยากจน

{๕๙๐} [๒๙๔] ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม เป็นคนไม่ให้ข้าว นํ้า ผ้า ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่อยู่อาศัย เครื่องประทีปแก่สมณะหรือพราหมณ์ หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่า หลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม จะเป็นคนมีโภคสมบติน้อย ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำ

ให้มีโภคสมบัติน้อยนี้ ก็คือ เป็นคนไม่ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่อยู่อาศัย เครื่องประทีปแก่สมณะหรือพราหมณ์

{๕๙๑} ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม ย่อม ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่อยู่อาศัย เครื่องประทีปแก่สมณะหรือพราหมณ์ หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่าหลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม จะเป็นคนมีโภคสมบัติมาก ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้มีโภคสมบัติมากนี้ ก็คือ เป็นคนให้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่อยู่อาศัย เครื่องประทีปแก่สมณะหรือพราหมณ์

สาเหตุที่ทำให้เกิดในตระกูลตํ่าหรือตระกูลสูง

{๕๙๒} [๒๙๕] ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม เป็นคนกระด้าง ถือตัวจัด ไม่กราบไหว้คนที่ควรกราบไหว้ ไม่ลุกรับคนที่ควรลุกรับ ไม่ให้อาสนะแก่คนที่ควรแก่อาสนะ ไม่ให้ทางแก่คนที่ควรแก่ทาง ไม่สักการะคนที่ควรสักการะ ไม่เคารพคนที่ควรเคารพ ไม่นับถือคนที่ควรนับถือ ไม่บูชาคนที่ควรบูชา หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่าหลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม จะเกิด ในตระกูลตํ่า ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้เกิดในตระกูลต่ำนี้ ก็คือ เป็นคนกระด้าง ถือตัวจัด ไม่กราบไหว้คนที่ควรกราบไหว้ ไม่ลุกรับคนที่ควรลุกรับ ไม่ให้อาสนะแก่คนที่ควรแก่อาสนะ ไม่ให้ทางแก่คนที่ควรแก่ทาง ไม่สักการะคนที่ควรสักการะ ไม่เคารพคนที่ควรเคารพ ไม่นับถือคนที่ควรนับถือ ไม่บูชาคนที่ควรบูชา

{๕๙๓} ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม เป็นคนไม่กระด้าง ไม่ถือตัวจัด กราบไหว้คนที่ควรกราบไหว้ ลุกรับคนที่ควรลุกรับ ให้อาสนะแก่คนที่ควรแก่อาสนะ ให้ทางแก่คนที่ควรแก่ทาง สักการะคนที่ควรสักการะ เคารพคนที่ควรเคารพ นับถือคนที่ควรนับถือ บูชาคนที่ควรบูชา หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่าหลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม จะเป็นคนเกิดในตระกูลสูง ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้เกิดในตระกูลสูงนี้ ก็คือ เป็นคนไม่กระด้าง ไม่ถือตัวจัด กราบไหว้คนที่ควรกราบไหว้ ลุกรับคนที่ควรลุกรับ ให้อาสนะแก่คนที่ควรแก่อาสนะ ให้ทางแก่คนที่ควรแก่ทาง สักการะคนที่ควรสักการะ เคารพคนที่ควรเคารพ นับถือคนที่ควรนับถือ บูชาคนที่ควรบูชา

สาเหตุที่ทำให้มีปัญญาน้อยหรือมีปัญญามาก

{๕๙๔} [๒๙๖] ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม ไม่ยอมเข้าหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วสอบถามว่า ‘อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นอกุศล อะไรมีโทษ อะไรไม่มีโทษ อะไรควรเสพ อะไรไม่ควรเสพ เมื่อทำกรรมอะไรจึงไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล มีแต่ทุกข์สิ้นกาลนาน หรือว่าเมื่อทำกรรมอะไรจึงจะเป็นประโยชน์เกื้อกูล มีแต่ความสุขสิ้นกาลนาน’ หลังจากตายไปเขาจะเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่าหลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม จะเป็นคนมีปัญญาน้อย ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้มีปัญญาน้อยนี้ ก็คือ ไม่ยอมเข้าหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วสอบถามว่า ‘อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นอกุศล อะไรมีโทษ อะไรไม่มีโทษ อะไรควรเสพ อะไรไม่ควรเสพ เมื่อทำกรรมอะไรจึงไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล มีแต่ทุกข์สิ้นกาลนาน หรือว่าเมื่อทำกรรมอะไรจึงจะเป็นประโยชน์เกื้อกูล มีแต่ความสุขสิ้นกาลนาน’

{๕๙๕} ดูก่อนมาณพ บุคคลบางคนในโลกนี้จะเป็นสตรีก็ตามบุรุษก็ตาม ย่อมเข้าหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วสอบถามว่า ‘อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นอกุศล อะไรมีโทษ อะไรไม่มีโทษ อะไรควรเสพ อะไรไม่ควรเสพ เมื่อทำกรรมอะไรจึงไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล มีแต่ทุกข์สิ้นกาลนาน หรือว่าเมื่อทำกรรมอะไรจึงจะเป็นประโยชน์เกื้อกูล มีแต่ความสุขสิ้นกาลนาน หลังจากตายไป เขาจะเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เพราะกรรมนั้นที่เขาสั่งสมไว้ก่อไว้อย่างนี้ หากว่า หลังจากตายไปเขาไม่เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ถ้ามาเกิดเป็นมนุษย์ จะเกิดในที่ใด ๆ ก็ตาม จะเป็นคนมีปัญญามาก ดูก่อนมาณพ ปฏิปทาที่ทำให้มีปัญญามากนี้ ก็คือ เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วสอบถามว่า

‘อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นอกุศล อะไรมีโทษ อะไรไม่มีโทษ อะไรควรเสพ อะไรไม่ควรเสพ เมื่อทำกรรมอะไรจึงไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล มีแต่ทุกข์สิ้นกาลนาน หรือว่าเมื่อทำกรรมอะไรจึงจะเป็นประโยชน์เกื้อกูล มีแต่ความสุขสิ้นกาลนาน”{๕๙๖} [๒๙๗] ดูก่อนมาณพ ด้วยประการฉะนี้แล ปฏิปทาที่ทำให้มีอายุสั้น ย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนมีอายุสั้น ปฏิปทาที่ทำให้มีอายุยืนย่อมนำเข้าไปสู่ ความเป็นคนมีอายุยืน ปฏิปทาที่ทำให้มีโรคมากย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนมีโรคมาก ปฏิปทาที่ทำให้มีโรคน้อยย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนมีโรคน้อย ปฏิปทาที่ทำให้มีผิวพรรณทรามย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนมีผิวพรรณทราม ปฏิปทาที่ทำให้เป็นคนน่าเลื่อมใสย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนน่าเลื่อมใสปฏิปทาที่ทำให้เป็นคนด้อยศักดิ์ย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนด้อยศักดิ์ ปฏิปทาที่ทำให้เป็นคนสูงศักดิ์ย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนสูงศักดิ์ ปฏิปทาที่ทำให้มีโภคสมบัติน้อยย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนมีโภคสมบัติน้อย ปฏิปทาที่ทำให้มีโภคสมบัติมากย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนมีโภคสมบัติมาก ปฏิปทาที่ทำให้เกิดในตระกูลตํ่าย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนเกิดในตระกูลต่ำ ปฏิปทาที่ทำให้เกิดในตระกูลสูงย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนเกิดในตระกูลสูง ปฏิปทาที่ทำให้

มีปัญญาน้อยย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนมีปัญญาน้อย ปฏิปทาที่ทำให้มีปัญญามากย่อมนำเข้าไปสู่ความเป็นคนมีปัญญามาก

ดูก่อนมาณพ สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย กรรมย่อมจำแนกสัตว์ไว้ คือ ให้เลวและให้ดี”

{๕๙๗} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว สุภมาณพโตเทยยบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญได้โปรดจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่บัดนี้เป็นต้นไป”

จบ จูฬกัมมวิภังคสูตรที่ ๕

๖. มหากัมมวิภังคสูตร

ว่าด้วยกฏแห่งกรรม สูตรใหญ่

{๕๙๘} [๒๙๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ สมัยนั้นแล ท่านพระสมิทธิพำนักอยู่ที่กุฏิในป่า ครั้งนั้น ปริพาชกชื่อโปตลิบุตรเดินบริหารแข้งขาไปเรื่อย ๆ เข้าไปหาท่านพระสมิทธิถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่าน