๙. มหาสาโรปมสูตร เล่ม ๑๒

๙. มหาสาโรปมสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยแก่นไม้ สูตรใหญ่

ลาภสักการะเป็นกิ่งและใบพรหมจรรย์

{๓๔๗} [๓๐๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ เมื่อพระเทวทัตหลีกไปแล้วไม่นาน ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปรารภพระเทวทัต ได้ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้มีศรัทธาออกจากเรือนมา บวชเป็นบรรพชิตด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ท่วมทับแล้ว ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้’ เธอบวชอย่างนี้แล้วจึงทำ ลาภสักการะและความสรรเสริญให้บังเกิดขึ้นได้ เธอมีความยินดี มีความดำริ เต็มเปี่ยมด้วยลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เพราะลาภสักการะและ ความสรรเสริญนั้น เธอกลับยกตนข่มผู้อื่นว่า ‘เรามีลาภ มีสักการะและมีความ สรรเสริญ ส่วนภิกษุอื่นๆไม่มีชื่อเสียง มีศักดาน้อย’ เธอจึงลืมตัว มัวเมา ประมาท เพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น

เธอประมาทแล้วจึงอยู่เป็นทุกข์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีความต้องการแก่นไม้ เสาะหาแก่นไม้ จึงเที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ใหญ่ที่มีแก่นยืนต้นอยู่ กลับมองข้ามแก่น มองข้ามกระพี้ มองข้ามเปลือก มองข้ามสะเก็ดไปเสีย ตัด เอาแต่กิ่งและใบไปโดยเข้าใจว่าเป็นแก่นบุรุษผู้มีสายตาเห็นผู้นั้นแล้วจึง กล่าวอย่างนี้ว่า‘บุรุษผู้เจริญนี้ไม่รู้จักแก่น ไม่รู้จักกระพี้ ไม่รู้จักเปลือก ไม่รู้จักสะเก็ด ไม่รู้จักกิ่งและใบเสียเลยหนอ จริงอย่างนั้น บุรุษผู้เจริญนี้มี ความต้องการแก่นไม้ เสาะหาแก่นไม้ จึงเที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ ใหญ่ที่มีแก่นยืนต้นอยู่กลับมองข้ามแก่นมองข้ามกระพี้มองข้าม

เปลือก มองข้ามสะเก็ดไปเสีย ตัดเอาแต่กิ่งและใบไปโดยเข้าใจว่าเป็นแก่น ก็กิจที่จะพึงทำด้วยไม้แก่นของเขาจักไม่สำเร็จประโยชน์แก่เขาได้, ฉันใด

ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้มีศรัทธาออก จากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ ท่วมทับแล้ว ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้, เธอบวช อย่างนี้แล้วจึงทำลาภสักการะและความสรรเสริญให้บังเกิดขึ้นได้ เธอมีความ ยินดีมีความดำริเต็มเปี่ยมด้วยลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอกลับยกตนข่มผู้อื่นว่า ‘เรามีลาภ มีสักการะ และมีความสรรเสริญ ส่วนภิกษุอื่นๆไม่มีชื่อเสียง มีศักดาน้อย, เธอ จึงลืมตัว มัวเมา ประมาทเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอประมาทแล้วจึงอยู่เป็นทุกข์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่าถือเอาได้แต่กิ่งและใบแห่งพรหมจรรย์ และถึงที่สุดก็แค่กิ่งและใบนั้น

ศีลเป็นสะเก็ดพรหมจรรย์

{๓๔๘} [๓๐๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลายกุลบุตรบางคนในโลกนี้มีศรัทธาออกจาก เรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ท่วมทับ แล้ว ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้, เธอบวชอย่างนี้ แล้วจึงทำลาภสักการะและความสรรเสริญให้บังเกิดขึ้นได้ เธอไม่มีความยินดี ไม่มีความดำริเต็มเปี่ยมด้วยลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอไม่ประมาท

แล้วจึงทำความถึงพร้อมแห่งศีลให้สำเร็จได้ เธอมีความพอใจ มีความดำริ เต็มเปี่ยมด้วยความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น แต่เพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น เธอกลับยกตนข่มผู้อื่นว่า ‘เรามีศีล มีกัลยาณธรรม ส่วนภิกษุอื่นๆ เป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม’ เธอจึงลืมตัว มัวเมา ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น เธอประมาทแล้วจึงอยู่เป็นทุกข์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีความต้องการแก่นไม้ เสาะหาแก่นไม้ จึงเที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ใหญ่ที่มีแก่นยืนต้นอยู่ กลับมองข้ามแก่น มองข้ามกระพี้ มองข้ามเปลือกไปเสีย ถากเอาแต่สะเก็ดไป โดยเข้าใจว่าเป็นแก่น บุรุษผู้มีสายตาเห็นผู้นั้นแล้วจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษผู้ เจริญนี้ไม่รู้จักแก่น ไม่รู้จักกระพี้ ไม่รู้จักเปลือก ไม่รู้จักสะเก็ด ไม่รู้จักกิ่ง และใบเสียเลยหนอ จริงอย่างนั้น บุรุษผู้เจริญนี้มีความต้องการแก่นไม้ เสาะหาแก่นไม้จึงเที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ใหญ่ที่มีแก่นยืนต้นอยู่ กลับมองข้ามแก่น มองข้ามกระพี้ มองข้ามเปลือกไปเสีย

ถากเอาแต่ สะเก็ดไปโดยเข้าใจว่าเป็นแก่น ก็กิจที่จะพึงทำด้วยไม้แก่นของเขาจักไม่สำเร็จ ประโยชน์แก่เขาได้’ ฉันใดฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้มีศรัทธาออก จากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยคิดว่า‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ ท่วมทับแล้ว ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้’ เธอบวช อย่างนี้แล้วจึงทำลาภสักการะและความสรรเสริญให้บังเกิดขึ้นได้ เธอไม่มีความยินดี ไม่มีความดำริเต็มเปี่ยมด้วยลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอไม่ประมาท แล้วจึงทำความถึงพร้อมแห่งศีลให้สำเร็จได้ เธอมีความพอใจ มีความดำริเต็ม เปี่ยมด้วยความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น แต่เพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น เธอ

กลับยกตนข่มผู้อื่นว่า ‘เรามีศีล มีกัลยาณธรรม ส่วนภิกษุอื่นๆ เป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม, เธอจึงลืมตัว มัวเมา ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น เธอประมาทแล้วจึงอยู่เป็นทุกข์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่าถือเอาได้แต่สะเก็ดของพรหมจรรย์ และถึงที่สุดก็แค่สะเก็ดนั้น

สมาธิเป็นเปลือกพรหมจรรย์

{๓๔๙} [๓๐๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้มีศรัทธาออกจากเรือน มาบวชเป็นบรรพชิตด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ท่วมทับแล้ว ไฉน การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้, เธอบวชอย่างนี้แล้วจึงทำ ลาภสักการะและความสรรเสริญให้บังเกิดขึ้นได้ เธอไม่มีความยินดี ไม่มีความ ดำริเต็มเปี่ยมด้วยลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาท เพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึงทำความถึง พร้อมแห่งศีลให้สำเร็จได้

เธอมีความยินดีด้วยความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น แต่ยัง มีความดำริไม่เต็มเปี่ยม เธอไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะความถึงพร้อมแห่งศีล นั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น เธอไม่ ประมาทแล้วจึงทำความถึงพร้อมแห่งสมาธิให้สำเร็จได้ เธอมีความยินดี มี ความดำริเต็มเปี่ยมด้วยความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น แต่เพราะความถึงพร้อม แห่งสมาธินั้น เธอกลับยกตนข่มผู้อื่นว่า ‘เรามีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์แน่วแน่ ส่วนภิกษุอื่นๆ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตหมุนไปผิดแล้ว,เธอ จึงลืมตัว มัวเมา ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น เธอประมาทแล้วจึงอยู่เป็นทุกข์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีความต้องการแก่นไม้ เสาะ หาแก่นไม้ จึงเที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ใหญ่ที่มีแก่นยืนต้นอยู่ กลับ

มองข้ามแก่นไปเสีย ถากเอาแต่กระพี้ เอาแต่เปลือกไปโดยเข้าใจว่าเป็นแก่น บุรุษผู้มีสายตาเห็นผู้นั้นแล้ว จึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษผู้เจริญนี้ไม่รู้จักแก่น ไม่รู้จักกระพี้ ไม่รู้จักเปลือก ไม่รู้จักสะเก็ด ไม่รู้จักกิ่งและใบเสียเลยหนอ จริงอย่างนั้น บุรุษผู้เจริญนี้มีความต้องการแก่นไม้ เสาะหาแก่นไม้ จึง เที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ใหญ่ที่มีแก่นยืนต้นอยู่กลับมองข้ามแก่นไปเสีย ถากเอาแต่กระพี้ เอาแต่เปลือกไปโดยเข้าใจว่าเป็นแก่น ก็กิจที่จะพึงทำด้วยไม้แก่นของเขาจักไม่สำเร็จประโยชน์แก่เขาได้’ ฉันใด

ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้มีศรัทธาออก จากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ ท่วมทับแล้ว ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้’ เธอบวช อย่างนี้แล้วจึงทำลาภสักการะและความสรรเสริญให้บังเกิดขึ้นได้เธอไม่มี ความยินดี ไม่มีความดำริเต็มเปี่ยมด้วยลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอไม่ ประมาทแล้วจึงทำความถึงพร้อมแห่งศีลให้สำเร็จได้

เธอมีความยินดีด้วย ความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น แต่ยังมีความดำริไม่เต็มเปี่ยม เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาท เพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึงทำความถึงพร้อมแห่ง สมาธิให้สำเร็จได้ เธอมีความยินดี มีความดำริเต็มเปี่ยมด้วยความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น แต่เพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น เธอกลับยกตนข่มผู้อื่นว่า ‘เรามีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์แน่วแน่ ส่วนภิกษุอื่นๆ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิต หมุนไปผิดแล้ว’ เธอจึงลืมตัว มัวเมา ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น เธอประมาทแล้วจึงอยู่เป็นทุกข์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายภิกษุนี้เราเรียกว่าถือเอาได้แต่เปลือกพรหมจรรย์ และถึงที่สุดก็แค่เปลือกนั้น

ญาณทัสสนะเป็นกระพี้พรหมจรรย์

{๓๕๐} [๓๑๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้มีศรัทธาออกจาก เรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ท่วมทับแล้ว ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้’ เธอบวชอย่างนี้ แล้วจึงทำลาภสักการะและความสรรเสริญให้บังเกิดขึ้นได้ เธอไม่มีความยินดี ไม่มีความดำริเต็มเปี่ยมด้วยลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ยกตน ไม่ ข่มผู้อื่นเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ ประมาทเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึงยังความถึงพร้อมแห่งศีลให้สำเร็จได้

เธอมีความยินดีด้วยความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น แต่ยังมีความดำริไม่เต็มเปี่ยม เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะความถึง พร้อมแห่งศีลนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่ง ศีลนั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึงยังความถึงพร้อมแห่งสมาธิให้สำเร็จได้ เธอมีความยินดีด้วยความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น แต่ยังมีความดำริไม่เต็มเปี่ยม เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น เธอไม่ประมาทแล้ว จึงยังญาณทัสสนะ ให้สำเร็จได้เธอมีความยินดีมีความดำริเต็มเปี่ยมแล้ว

ด้วยญาณทัสสนะนั้น เพราะญาณทัสสนะนั้น เธอกลับยกตนข่มผู้อื่นว่า ‘เรารู้ เราเห็นอยู่ ส่วนภิกษุอื่น ๆ ไม่รู้ ไม่เห็นอยู่, เธอจึงลืมตัว มัวเมา ประมาท เพราะญาณทัสสนะนั้น เธอประมาทแล้วจึงอยู่เป็นทุกข์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีความต้องการแก่นไม้ เสาะ หาแก่นไม้ จึงเที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ใหญ่ที่มีแก่นยืนต้นอยู่ กลับมองข้ามแก่นไปเสียถากเอาแต่กระพี้ไปโดยเข้าใจว่าเป็นแก่นบุรุษผู้มี สายตาเห็นผู้นั้นแล้วจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษผู้เจริญนี้ไม่รู้จักแก่น ไม่รู้จักกระพี้ ไม่รู้จักเปลือก ไม่รู้จักสะเก็ด ไม่รู้จักกิ่งและใบเสียเลยหนอ จริงอย่างนั้น บุรุษผู้เจริญนี้มีความต้องการแก่นไม้ เสาะหาแก่นไม้ จึงเที่ยวแสวงหาแก่น ไม้อยู่เมื่อมีต้นไม้ใหญ่ที่มีแก่นยืนต้นอยู่ กลับมองข้ามแก่นไปเสีย ถาก เอาแต่กระพี้ไปโดยเข้าใจว่าเป็นแก่นก็กิจที่จะพึงทำด้วยไม้แก่นของเขาจัก ไม่สำเร็จประโยชน์แก่เขาได้’ ฉันใด

ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้มีศรัทธาออก จากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยคิดว่า‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ ท่วมทับแล้ว ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้, เธอบวช อย่างนี้แล้วจึงทำลาภสักการะและความสรรเสริญให้บังเกิดขึ้นได้ เธอไม่มีความยินดี ไม่มีความดำริเต็มเปี่ยมด้วยลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอไม่ประมาท แล้วจึงยังความถึงพร้อมแห่งศีลให้สำเร็จได้ เธอมีความยินดีด้วยความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น แต่ยังมีความดำริไม่เต็มเปี่ยม เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะความ ถึงพร้อมแห่งศีลนั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึงยังความถึงพร้อมแห่งสมาธิให้สำเร็จ ได้ เธอมีความยินดีด้วยความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น แต่ยังมีความดำริไม่เต็ม

เปี่ยม เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น เธอไม่ประมาทแล้ว จึงยังญาณทัสสนะให้สำเร็จได้ เธอมีความยินดีมีความดำริเต็มเปี่ยมแล้วด้วย ญาณทัสสนะนั้น เพราะญาณทัสสนะนั้น เธอกลับยกตนข่มผู้อื่นว่า ‘เรารู้ เราเห็นอยู่ ส่วนภิกษุอื่นๆไม่รู้ ไม่เห็นอยู่, เธอจึงลืมตัว มัวเมา ประมาท เพราะญาณทัสสนะนั้น เธอประมาทแล้วจึงอยู่เป็นทุกข์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่าถือเอาได้แต่กระพี้แห่งพรหมจรรย์ และถึงที่สุดก็แค่กระพี้นั้น

วิมุตติเป็นแก่นพรหมจรรย์

{๓๕๑} [๓๑๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลายกุลบุตรบางคนในโลกนี้มีศรัทธาออกจาก เรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ท่วมทับ แล้ว ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้, เธอบวชอย่างนี้ แล้วจึงทำลาภสักการะและความสรรเสริญให้บังเกิดขึ้นได้ เธอไม่มีความยินดี ไม่มีความดำริเต็มเปี่ยมด้วยลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ยกตน ไม่ ข่มผู้อื่นเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ ประมาทเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึงยัง ความถึงพร้อมแห่งศีลให้สำเร็จได้

เธอมีความยินดีด้วยความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น แต่ยังมีความดำริไม่เต็มเปี่ยม เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะความถึง พร้อมแห่งศีลนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึงยังความถึงพร้อมแห่งสมาธิให้สำเร็จได้ เธอมีความยินดีด้วยความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น แต่ยังมีความดำริไม่เต็มเปี่ยม เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น ไม่ลืมตัว ไม่ มัวเมา ไม่ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึง

ยังญาณทัสสนะให้สำเร็จได้ เธอมีความยินดีด้วยญาณทัสสนะนั้นแต่ยังมี ความดำริยังไม่เต็มเปี่ยม เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะญาณทัสสนะนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาท เพราะญาณทัสสนะนั้น เธอไม่ประมาท แล้วจึงยังอสมยวิโมกข์ ให้สำเร็จได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิใช่ฐานะที่จะเป็นไปได้ มิใช่โอกาสที่จะเป็นไปได้ ที่ภิกษุนั้นจะพึงเสื่อมจากอสมยวิมุตติ นั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีความต้องการแก่นไม้ เสาะหาแก่นไม้ จึงเที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ใหญ่ที่มีแก่นยืนต้นอยู่ จึงถากเอาแต่แก่นไปเมื่อรู้ว่าเป็นแก่น บุรุษผู้มีสายตาเห็นผู้นั้นแล้วจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษผู้เจริญนี้รู้จักแก่น รู้จักกระพี้ รู้จักเปลือก รู้จักสะเก็ด รู้จักกิ่งและใบ จริงอย่างนั้นบุรุษผู้เจริญนี้มีความต้องการแก่นไม้ เสาะหาแก่นไม้ จึง เที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ใหญ่ที่มีแก่นยืนต้นอยู่จึงถากเอาแต่แก่นไป เมื่อรู้ว่าเป็นแก่นก็กิจที่จะพึงทำด้วยไม้แก่นของเขาก็จักสำเร็จ ประโยชน์แก่เขาได้’ ฉันใด

ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้มีศรัทธาออก จากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยคิดว่า‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ ท่วมทับแล้ว ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้’ เธอบวช อย่างนี้แล้วจึงทำลาภสักการะและความสรรเสริญให้บังเกิดขึ้นได้เธอไม่มี ความยินดี ไม่มีความดำริเต็มเปี่ยมด้วยลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น ไม่ลืมตัว ไม่ มัวเมา ไม่ประมาทเพราะลาภสักการะและความสรรเสริญนั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึงยังความถึงพร้อมแห่งศีลให้สำเร็จได้ เธอมีความยินดีด้วย ความถึงพร้อมแห่งศีลนั้นแต่ยังมีความดำริไม่เต็มเปี่ยมเธอจึงไม่ยกตน

ไม่ข่มผู้อื่นเพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาท เพราะความถึงพร้อมแห่งศีลนั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึงยังความถึงพร้อมแห่ง สมาธิให้สำเร็จได้ เธอมีความยินดีด้วยความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น แต่ยังมีความดำริไม่เต็มเปี่ยม เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะความถึงพร้อมแห่งสมาธินั้น เธอไม่ประมาทแล้ว จึงยังญาณทัสสนะให้สำเร็จได้ เธอมีความยินดีด้วยญาณทัสสนะนั้น แต่ยังมีความดำริยังไม่เต็มเปี่ยม เธอจึงไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะ ญาณทัสสนะนั้น ไม่ลืมตัว ไม่มัวเมา ไม่ประมาทเพราะญาณทัสสนะนั้น เธอไม่ประมาทแล้วจึงยังอสมยวิโมกข์ให้สำเร็จได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายมิใช่ฐานะที่จะเป็นไปได้ มิใช่โอกาสที่จะเป็นไปได้ ที่ภิกษุนั้นจะพึงเสื่อมจากอสมยวิมุตตินั้น{๓๕๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ดังพรรณนามาฉะนี้ พรหมจรรย์นี้จึงมิใช่มีลาภ สักการะและความสรรเสริญเป็นอานิสงส ์มิใช่มีความถึงพร้อมแห่งศีลเป็นอานิสงส์ มิใช่มีความถึงพร้อมแห่งสมาธิเป็นอานิสงส์ มิใช่มีญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์ แต่พรหมจรรจย์นี้มีเจโตวิมุตติ อันไม่กำเริบเป็นประโยชน์ เป็นแก่นเป็นที่สุด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้วภิกษุเหล่านั้นยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ มหาสาโรปมสูตรที่ ๙

๑๐. จูฬสาโรปมสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยแก่นไม้ สูตรเล็ก

{๓๕๓} [๓๑๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ปิงคลโกจฉพราหมณ์ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึงถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร ข้าง หนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สมณพราหมณ์เหล่านี้ คือ ปูรณกัสสปะ มักขลิโคสาล อชิตเกสกัมพล ปกุธกัจจายนะ สญชัยเวลัฏฐบุตร นิครนถ์นาฏบุตร เป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนเป็นอันมากยกย่อง