๑. สาเลยยกสูตร เล่ม ๑๒

ถ้ากุลบุตรออกจากตระกูลพราหมณ์...ถ้ากุลบุตรออกจากตระกูลแพศย์...

ถ้ากุลบุตรออกจากตระกูลศูทร... ถ้ากุลบุตรออกจากตระกูลไหนก็ตามมาบวช เป็นบรรพชิต เธอมาถึงธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว เจริญเมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขาอย่างนี้แล้ว ย่อมได้ความสงบภายใน เรากล่าวว่า ‘เป็น ผู้ปฏิบัติข้อปฏิบัติอันสมควรของสมณะเพราะความสงบภายใน’ถ้ากุลบุตรออกจากตระกูลกษัตริย์มาบวชเป็นบรรพชิต เธอทำให้แจ้ง ซึ่งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบันได้ เรากล่าวว่า‘ชื่อว่า เป็นสมณะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป’ถ้ากุลบุตรออกจากตระกูลพราหมณ์...ถ้ากุลบุตรออกจากตระกูลแพศย์...

ถ้ากุลบุตรออกจากตระกูลศูทร... ถ้ากุลบุตรออกจากตระกูลไหนก็ตามมาบวช เป็นบรรพชิต เธอทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบันได้ เรากล่าวว่า ‘ชื่อว่าเป็นสมณะเพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้วภิกษุเหล่านั้นยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ จูฬอัสสปุรสูตร ที่ ๑๐

จบ มหายมกวรรค ที่ ๔

รวมพระสูตรในวรรคนี้ คือ

๑. จูฬโคสิงคสาลสูตร

๒. มหาโคสิงคสาลสูตร

๓. มหาโคปาลสูตร

๔. จูฬโคปาลสูตร

๕. จูฬสัจจกสูตร

๖. มหาสัจจกสูตร

๗. จูฬตัณหาสังขยสูตร

๘. มหาตัณหาสังขยสูตร

๙. มหาอัสสปุรสูตร

๑๐. จูฬอัสสปุรสูตร

-----

๕. จูฬยมกวรรค

หมวดว่าด้วยธรรมเป็นคู่ หมวดเล็ก

๑. สาเลยยกสูตร

ว่าด้วยชาวบ้านสาลคาม

{๔๘๓} [๔๓๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศลพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ลุถึงหมู่บ้านพราหมณ์ชื่อสาละของชาวโกศลแล้ว

พราหมณ์และคฤหบดีชาวสาลคามได้สดับข่าวว่า “ท่านพระสมณโคดม ศากยบุตรเสด็จออกผนวชจากศากยตระกูลเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ลุถึงสาลคามแล้ว ก็แลกิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อม ด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษ ที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม ’ พระองค์ทรงทราบประจักษโลกนี้ ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลกด้วยพระปัญญาอันยิ่งด้วยพระองค์เองแล้ว ทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ให้รู้ตามด้วย ทรงแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ทรง ประกาศพรหมจรรย์ อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน ก็การเห็นพระอรหันต์ทั้งหลายเห็นปานนั้นย่อมเป็นการดี”

ครั้งนั้น พราหมณ์และคฤหบดีชาวสาลคาม เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วบางพวกถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคเจ้า บางพวกทูลปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า บางพวกประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้า บางพวกประกาศชื่อและโคตรในสำนักของพระผู้มีพระ ภาคเจ้า บางพวกก็นิ่งอยู่ แล้วพากันนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุ เป็นปัจจัยให้สัตว์โลกบางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปต้องเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต และนรก อะไรเป็นเหตุ เป็นปัจจัยให้สัตว์โลกบางพวกในโลกนี้ หลังจากตายไปได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”

เหตุปัจจัยให้เกิดในทุคติและสุคติ

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย สัตว์โลกบางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปต้องเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต และนรก เพราะเหตุที่ประพฤติไม่เรียบร้อยคือประพฤติอธรรม สัตว์โลกบางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เพราะเหตุที่ ประพฤติเรียบร้อยคือประพฤติธรรม”

พราหมณ์และคฤหบดีเหล่านั้นทูลว่า “พวกข้าพระองค์ไม่รู้ทั่วถึงเนื้อ ความพิสดารแห่งธรรมที่ท่านพระโคดมตรัสโดยย่อมิได้ทรงจำแนกความให้ พิสดารเลย ขอประทานโอกาสเถิด ขอท่านพระโคดมได้โปรดแสดงธรรม แก่พวกข้าพระองค์โดยประการที่พวกข้าพระองค์จะพึงรู้ทั่วถึงเนื้อความ พิสดารแห่งธรรมที่ท่านพระโคดมตรัสโดยย่อมิได้ทรงจำแนกความให้พิสดารด้วยเถิด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น พวกท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง”

พวกพราหมณ์และคฤหบดีชาวสาลคามทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

อกุศลกรรมบถ ๑๐

{๔๘๔} [๔๔๐] “ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายความประพฤติไม่ เรียบร้อยคือความประพฤติอธรรมทางกายมี ๓ อย่าง ทางวาจามี ๔ อย่าง ทางใจมี ๓ อย่าง

กายกรรม ๓

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ความประพฤติไม่เรียบร้อยคือ ความประพฤติอธรรมทางกาย ๓ อย่าง คืออะไรบ้าง คือ บุคคลบางคน ในโลกนี้

๑. เป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ คือ เป็นคนหยาบช้า มีฝ่ามือเปื้อน เลือด ใฝ่แต่การทุบตีและการฆ่าผู้อื่น ไม่มีความละอาย ไม่มีความกรุณาในสัตว์ทั้งหลาย

๒. เป็นผู้ถือเอาสิ่งของที่เขามิได้ให้ คือถือเอาทรัพย์อัน เป็นเครื่องปลื้มใจของผู้อื่นที่อยู่ในบ้านหรือที่อยู่ในป่า ที่ เจ้าของมิได้ให้ ด้วยจิตเป็นขโมย

๓. เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม คือ ล่วงละเมิดในเหล่าสตรีที่ มารดาปกครอง สตรีที่บิดาปกครอง สตรีที่มารดาและ บิดาปกครอง สตรีที่พี่ชายปกครอง สตรีที่พี่สาวปกครอง สตรีที่ญาติปกครอง สตรีที่วงศ์ตระกูลปกครอง สตรีที่ธรรมปกครอง สตรีที่มีสามี สตรีที่มีค่าปรับ โดยที่สุด แม้สตรีที่เขาคล้องพวงมาลัยจองตัวไว้

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ความประพฤติไม่เรียบร้อยคือ ความประพฤติอธรรมทางกาย ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล

วจีกรรม ๔

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายก็ความประพฤติไม่เรียบร้อยคือ ความประพฤติอธรรมทางวาจา ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

๑. เป็นผู้กล่าวเท็จ คือ อยู่ในที่ประชุม อยู่ในหมู่ชน อยู่ในท่ามกลางญาติ อยู่ในท่ามกลางขุนนาง อยู่ในท่ามกลาง ราชสกุลถูกนำไปเป็นพยานถูกถามว่า ‘แน่ะพ่อมหาจำเริญ เชิญเถิด ท่านรู้เรื่องใด ก็จงบอกเรื่องนั้น’ เขาไม่รู้อยู่ กลับบอกว่ารู้บ้าง รู้อยู่ กลับบอกว่าไม่รู้บ้าง ไม่เห็นอยู่ กลับบอกว่าเห็นบ้าง เห็นอยู่ กลับบอกว่าไม่เห็นบ้าง เป็นผู้กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้ตัวอยู่ เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะ เหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเห็นแก่สิ่งของเล็กน้อยเป็นเหตุบ้าง๒. เป็นผู้ส่อเสียด คือฟังความจากข้างนี้แล้วไปบอกข้างโน้น เพื่อให้คนพวกนี้แตกกันบ้าง ฟังความจากข้างโน้นแล้วมา บอกข้างนี้เพื่อให้คนพวกโน้นแตกกันบ้าง ยุพวกที่พร้อม เพรียงกันให้แตกกันบ้าง ส่งเสริมพวกที่แตกกันแล้วบ้าง ชอบใจในความแตกกันเป็นพวกยินดีในความแตกกัน เป็นพวกชื่นชมในความแตกกันเป็นพวกและกล่าว วาจาที่ทำให้แตกกันเป็นพวก๓. เป็นผู้มีวาจาหยาบ คือ กล่าววาจาที่เป็นโทษ หยาบคาย เผ็ดร้อนแก่ผู้อื่น ขัดใจผู้อื่น ใกล้ต่อความโกรธ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบจิต

๔.เป็นผู้กล่าวคำเพ้อเจ้อ คือ พูดไม่ถูกกาล พูดคำที่ไม่เป็น จริง พูดไม่อิงอรรถ พูดไม่อิงธรรม พูดไม่อิงวินัย พูด แต่คำไม่มีหลักฐาน ไม่มีที่อ้างอิง ไม่มีที่สิ้นสุด ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ตามกาลอันควร

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ความประพฤติไม่เรียบร้อยคือ ความประพฤติอธรรมทางวาจา ๔ อย่าง คืออย่างนี้แล

มโนกรรม ๓

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ก็ความประพฤติไม่เรียบร้อยคือ ความประพฤติอธรรมทางใจ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

๑. เป็นผู้เพ่งเล็งอยากได้ คือ เพ่งเล็งทรัพย์อันเป็นเครื่องปลื้มใจ ของบุคคลอื่นว่า ‘โอหนอ ทรัพย์ของผู้อื่นพึงเป็นของเรา,

๒. เป็นผู้มีจิตพยาบาท คือ มีความดำริในใจอันชั่วช้าว่า ‘ขอให้สัตว์เหล่านี้จงถูกฆ่า จงถูกทำลาย จงขาดสูญ หรืออย่าได้มี”

๓. เป็นผู้มีความเห็นผิด คือมีความเห็นวิปริตว่า ‘ทานที่บุคคลให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากของกรรมที่บุคคลทำดีหรือทำชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาไม่มีคุณ บิดาไม่มีคุณโอปปาติกสัตว์ ไม่มี สมณพราหมณ์ผู้ดำเนินชอบปฏิบัติชอบ ผู้ทำโลกนี้ และโลกหน้าให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองแล้วสอน ผู้อื่นให้รู้ด้วยไม่มีในโลก ’

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ความประพฤติไม่เรียบร้อยคือ ความประพฤติอธรรมทางใจ ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายสัตว์โลกบางพวกในโลกนี้ หลังจากตายไปต้องเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต และนรก ก็เพราะเหตุที่ประพฤติไม่เรียบร้อยคือประพฤติอธรรมอย่างนี้แล

กุศลกรรมบถ ๑๐

{๔๘๕} [๔๔๑] ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ความประพฤติเรียบร้อย คือความประพฤติธรรมทางกายมี ๓ อย่าง ทางวาจามี ๔ อย่าง ทางใจมี ๓ อย่าง กายกรรม ๓

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายก็ความประพฤติเรียบร้อยคือ ความประพฤติธรรมทางกาย ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

๑. ละการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ คือ วางอาชญา วางศัสตรา มีความละอาย มีความเอ็นดู มีความกรุณา หวังประโยชน์แก่สัตว์ทั้งปวงอยู่

๒. ละการถือเอาสิ่งของที่เขามิได้ให้ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ คือ ไม่ลักทรัพย์อันเป็นเครื่องปลื้มใจของผู้อื่นที่อยู่ในบ้าน หรือที่อยู่ในป่าที่เจ้าของมิได้ให้ ด้วยจิตเป็นขโมย

๓. ละการประพฤติผิดในกามทั้งหลายเว้นขาดจากการ ประพฤติผิดในกาม คือ ไม่ล่วงละเมิดในเหล่าสตรีที่มารดา ปกครอง สตรีที่บิดาปกครอง สตรีที่มารดาและบิดาปกครอง สตรีที่พี่ชายปกครอง สตรีที่พี่สาวปกครอง สตรีที่ญาติ ปกครอง สตรีที่วงศ์ตระกูลปกครอง สตรีที่ธรรมปกครอง สตรีที่มีสามี สตรีที่มีค่าปรับ โดยที่สุดแม้สตรีที่เขาคล้อง พวงมาลัยจองตัวไว้

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายความประพฤติเรียบร้อยคือ ความประพฤติธรรมทางกาย ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล

วจีกรรม ๔

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายก็ความประพฤติเรียบร้อยคือความ ประพฤติธรรมทางวาจา๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

๑. ละการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดเท็จ คือ อยู่ในที่ ประชุมอยู่ในหมู่ชนอยู่ในท่ามกลางญาติอยู่ใน ท่ามกลางขุนนาง อยู่ในท่ามกลางราชสกุล ถูกนำไปเป็น พยานถูกถามว่า‘แน่ะพ่อมหาจำเริญเชิญเถิด ท่านรู้ เรื่องใด ก็จงบอกเรื่องนั้น’ เขาไม่รู้อยู่ ก็บอกว่าไม่รู้ รู้อยู่ ก็บอกว่ารู้ ไม่เห็นอยู่ ก็บอกว่าไม่เห็น หรือเห็นอยู่ก็ บอกว่าเห็นไม่กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้ตัวอยู่เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเห็นแก่สิ่งของ เล็กน้อยเป็นเหตุบ้าง๒. ละคำส่อเสียด เว้นขาดจากคำส่อเสียด คือ ฟังความจาก ข้างนี้แล้วไม่ไปบอกข้างโน้นเพื่อให้คนพวกนี้แตกกัน หรือ ฟังความจากข้างโน้นแล้วไม่มาบอกข้างนี้เพื่อให้คนพวก โน้นแตกกัน สมานพวกที่แตกกันแล้วบ้าง ส่งเสริม พวก ที่สมัครสมานสามัคคีกันบ้าง ชอบใจพวกที่สมัคร สมาน สามัคคีกันบ้างยินดีพวกที่สมัครสมานสามัคคีกันบ้าง เพลิดเพลินต่อพวกที่สมัครสมานสามัคคีกันบ้าง กล่าวแต่คำที่ทำให้คนสามัคคีกัน๓. ละคำหยาบ เว้นขาดจากคำหยาบ กล่าวแต่คำที่ไม่มีโทษ ไพเราะหู ชวนให้รัก จับใจ เป็นคำของชาวเมือง คนส่วนมากรักใคร่พอใจ

๔. ละคำเพ้อเจ้อ เว้นขาดจากคำเพ้อเจ้อ พูดถูกกาล พูดแต่ คำที่เป็นจริง พูดอิงอรรถ พูดอิงธรรม พูดอิงวินัย พูดแต่คำมีหลักฐาน มีที่อ้างอิง มีที่กำหนด ประกอบด้วย ประโยชน์ ตามกาลอันควร

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายความประพฤติเรียบร้อยคือ ความประพฤติธรรมทางวาจา ๔ อย่าง คืออย่างนี้แล

มโนกรรม ๓

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายก็ความประพฤติเรียบร้อยคือ

ความประพฤติธรรมทางใจ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

๑. เป็นผู้ไม่มีความเพ่งเล็งอยากได้ คือ ไม่เพ่งเล็งทรัพย์อัน เป็นเครื่องปลื้มใจของผู้อื่นว่า ‘โอหนอ ทรัพย์ของผู้อื่น พึงเป็นของเรา,

๒. เป็นผู้มีจิตไม่พยาบาท คือ มีความดำริในใจไม่ชั่วช้าว่า ‘ขอให้สัตว์เหล่านี้จงเป็นผู้ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนกัน ไม่มีทุกข์ มีแต่สุข รักษาตนเถิด,

๓. เป็นผู้มีความเห็นชอบ คือมีความเห็นไม่วิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วมีผลจริง การบูชามีผลจริง การเซ่นสรวงมีผลจริง ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมีจริง โลกนี้มีจริง โลกหน้ามีจริง มารดามีคุณจริง บิดามีคุณจริง โอปปาติก สัตว์มีจริงสมณพราหมณ์ผู้ดำเนินชอบปฏิบัติชอบผู้ทำ โลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเอง แล้วสอนผู้อื่นให้รู้ด้วยมีจริงในโลก,ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายความประพฤติเรียบร้อยคือ ความประพฤติธรรมทางใจ ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย สัตว์โลกบางพวกในโลกนี้หลัง จากตายไปได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ก็เพราะเหตุที่ประพฤติเรียบร้อยคือ ประพฤติธรรมอย่างนี้แล

ผลแห่งความประพฤติธรรม

{๔๘๖} [๔๔๒] ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายถ้าบุคคลผู้ประพฤติ เรียบร้อยคือประพฤติธรรมพึงหวังว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไปเราพึงเข้า ถึงความเป็นพวกกษัตริย์มหาศาล’ ข้อนี้ย่อมมีฐานะที่เป็นไปได้ คือ หลัง จากตายไปบุคคลนั้นจะพึงเข้าถึงความเป็นพวกกษัตริย์มหาศาลนั่นเป็น เพราะเหตุอะไร เพราะบุคคลนั้นเป็นผู้ประพฤติเรียบร้อยคือเป็นผู้ประพฤติธรรมอย่างนั้นแหละดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายถ้าบุคคลผู้ประพฤติเรียบร้อยคือ ประพฤติธรรมพึงหวังว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไปเราพึงเข้าถึงความเป็น พวกพราหมณมหาศาล’...

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ถ้าบุคคลผู้ประพฤติเรียบร้อยคือ ประพฤติธรรมพึงหวังว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไปเราพึงเข้าถึงความเป็น พวกคฤหบดีมหาศาล’ ข้อนี้ย่อมมีฐานะที่เป็นไปได้ คือ หลังจากตายไป บุคคลนั้นจะพึงเข้าถึงความเป็นพวกคฤหบดีมหาศาล นั่นเป็นเพราะเหตุอะไร เพราะบุคคลนั้นเป็นผู้ประพฤติเรียบร้อยคือเป็นผู้ประพฤติธรรมอย่างนั้นแหละดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ถ้าบุคคลผู้ประพฤติเรียบร้อยคือ ประพฤติธรรมพึงหวังว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไปเราพึงเข้าถึงความเป็น พวกเทวดาชั้นจาตุมหาราชิกา’ ข้อนี้ย่อมมีฐานะที่เป็นไปได้ คือ หลังจาก ตายไปบุคคลนั้นจะพึงเข้าถึงความเป็นพวกเทวดาชั้นจาตุมหาราชิกานั่น เป็นเพราะเหตุอะไรเพราะบุคคลนั้นเป็นผู้ประพฤติเรียบร้อยคือเป็นผู้ ประพฤติธรรมอย่างนั้นแหละ

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ถ้าบุคคลผู้ประพฤติเรียบร้อยคือ ประพฤติธรรมพึงหวังว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไปเราพึงเข้าถึงความเป็น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์,...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นยามา ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นดุสิต ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นนิมมานรดี ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตี ...

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ถ้าบุคคลผู้ประพฤติเรียบร้อยคือ ประพฤติธรรมพึงหวังว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไปเราพึงเข้าถึงความเป็น พวกเทวดาที่นับเนื่องในหมู่พรหม เถิด ข้อนี้ย่อมมีฐานะที่เป็นไปได้ คือ หลัง จากตายไปบุคคลนั้นจะพึงเข้าถึงความเป็นพวกเทวดาที่นับเนื่องในหมู่พรหม นั่นเป็นเพราะเหตุอะไรเพราะบุคคลนั้นเป็นผู้ประพฤติเรียบร้อยคือเป็นผู้ ประพฤติธรรมอย่างนั้นแหละดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ถ้าบุคคลผู้ประพฤติเรียบร้อยคือ ประพฤติธรรมพึงหวังว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไปเราพึงเข้าถึงความเป็น พวกเทวดาชั้นอาภา, ข้อนี้ย่อมมีฐานะที่เป็นไปได้ คือ หลังจากตายไป บุคคลนั้นจะพึงเข้าถึงความเป็นพวกเทวดาชั้นอาภา นั่นเป็นเพราะเหตุอะไร เพราะบุคคลนั้นเป็นผู้ประพฤติเรียบร้อยคือเป็นผู้ประพฤติธรรมอย่างนั้นแหละ

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ถ้าบุคคลผู้ประพฤติเรียบร้อยคือ ประพฤติธรรมพึงหวังว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไปเราพึงเข้าถึงความเป็น พวก เทวดาชั้นปริตตาภา’ ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นอัปปมาณาภา ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นอาภัสสรา ...

... ความเป็นพวกเทวดาชั้นปริตตสุภา ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นอัปปมาณสุภา ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นสุภกิณหา ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นเวหัปผลา ...

... ความเป็นพวกเทวดาชั้นอวิหา ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นอตัปปา ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นสุทัสสา ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นสุทัสสี ...

...ความเป็นพวกเทวดาชั้นอกนิฏฐา ...

...ความเป็นพวกเทวดาผู้เข้าถึงอากาสานัญจายตนภพ ...

...ความเป็นพวกเทวดาผู้เข้าถึงวิญญาณัญจายตนภพ ...

...ความเป็นพวกเทวดาผู้เข้าถึงอากิญจัญญายตนภพ ...

ดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ถ้าบุคคลผู้ประพฤติเรียบร้อยคือ ประพฤติธรรมพึงหวังว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไปเราพึงเข้าถึงความเป็น พวกเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ข้อนี้ย่อมมีฐานะที่เป็นไป ได้ คือ หลังจากตายไปบุคคลนั้นจะพึงเข้าถึงความเป็นพวกเทวดาผู้เข้าถึง เนวสัญญานาสัญญายตนภพ นั่นเป็นเพราะเหตุอะไร เพราะบุคคลนั้นเป็น ผู้ประพฤติเรียบร้อยคือเป็นผู้ประพฤติธรรมอย่างนั้นแหละดูก่อนพราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลาย ถ้าบุคคลผู้ประพฤติเรียบร้อยคือ ประพฤติธรรมพึงหวังว่า ‘โอหนอ เราพึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติปัญญา วิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบันได้’ ข้อนี้ย่อมมีฐานะที่เป็นไปได้ คือ บุคคลนั้นจะพึง ทำให้แจ้ง ซึ่งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลาย

สิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบันได้นั่นเป็นเพราะเหตุอะไร เพราะบุคคลนั้นเป็นผู้ประพฤติเรียบร้อยคือเป็นผู้ประพฤติธรรมอย่างนั้นแหละ”

ชาวสาลคามขอถึงพระรัตนตรัย

{๔๘๗} [๔๔๓] เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว พวกพราหมณ์และ คฤหบดีชาวสาลคามได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า‘ข้าแต่พระโคดมผู้ เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่ควํ่า เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ คนผู้หลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีสายตาดีจักเห็นรูปได้, ดังนี้ พวกข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรม และภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะขอพระโคดมผู้เจริญได้โปรดทรงจำพวกข้า พระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะ จำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

จบ สาเลยยกสูตรที่ ๑

๒. เวรัญชกสูตร

ว่าด้วยชาวเมืองเวรัญชา

{๔๘๘} [๔๔๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ณพระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี สมัยนั้น พวกพราหมณ์และ คฤหบดีชาวเมืองเวรัญชาพักอยู่ในพระนครสาวัตถีด้วยกิจบางอย่าง ได้สดับข่าวว่า ‘ท่านพระสมณโคดมเสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล ประทับอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็แลกิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่าทรงเป็นศาสดาของเทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม’

พระองค์ทรง ทราบประจักษ์โลกนี้ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลกด้วยพระปัญญาอันยิ่งด้วย พระองค์เอง แล้วทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ให้รู้ตามด้วย ทรงแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะ บริบูรณ์ครบถ้วน ก็การเห็นพระอรหันต์ทั้งหลายเห็นปานนั้นย่อมเป็นการดี”ครั้งนั้น พราหมณ์และคฤหบดีชาวเมืองเวรัญชาได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วบางพวกถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคเจ้า บางพวกทูลปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า บางพวกประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้า บางพวกประกาศชื่อและโคตรในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้า บางพวกก็นิ่งอยู่ แล้วพากันนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ทูลถาม พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญอะไรเป็นเหตุเป็น