สิกขาบทที่ ๗ เรื่องพระฉันนะ เล่ม ๑

๗. วิหารการสิกขาบท

ว่าด้วยการสร้างวิหาร

เรื่องพระฉันนะ

{๕๒๑} [๓๖๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้น คฤหบดีอุปัฏฐากของท่านพระฉันนะได้กล่าวกะท่านว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอพระคุณเจ้าโปรดตรวจดูพื้นที่สร้างวิหาร กระผมจักให้สร้างวิหารถวายพระคุณเจ้า”

จึงท่านพระฉันนะให้แผ้วถางพื้นที่สร้างวิหาร ได้ให้โค่นต้นไม้อันเป็นรุกขเจดีย์ต้นหนึ่งที่ชาวบ้าน ชาวนิคม ชาวนคร ชาวชนบท ชาวรัฏฐะเคารพบูชากัน คนทั้งหลายพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะ เชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้ให้โค่นต้นไม้อันเป็นรุกขเจดีย์ที่ชาวบ้าน ชาวนิคม ชาวนคร ชาวชนบท ชาวรัฏฐะเคารพบูชากันเล่า พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรเบียดเบียนสิ่งมีชีวิตซึ่งมีอินทรีย์เดียว” ภิกษุทั้งหลายได้ยินพวกคนเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ รักต่อสิกขา ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระฉันนะจึงได้ให้โค่นต้นไม้อันเป็นรุกขเจดีย์ที่ชาวบ้าน ชาวนิคม ชาวนคร ชาวชนบท ชาวรัฏฐะเคารพบูชากันเล่า” แล้วกราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์บัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามท่านพระฉันนะว่า

“ดูก่อนฉันนะ ทราบมาว่าเธอไดให้เขาโค่นต้นไม้อันเป็นรุกขเจดีย์ที่ชาวบ้าน ชาวนิคม ชาวนคร ชาวชนบท ชาวรัฏฐะเคารพบูชากัน จริงหรือ”

ท่านพระฉันนะกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ การกระทำของเธอนั่นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ ไฉนเธอจึงไดให้โค่นต้นไม้อันเป็นรุกขเจดีย์ซึ่งชาวบ้าน ชาวนิคม ชาวนคร ชาวชนบท ชาวรัฏฐะเคารพบูชากันเล่า เพราะมนุษย์มีความสำคัญต้นไม้ว่าเป็นสิ่งมีชีวิต ดูก่อนโมฆบุรุษ การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้น ของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของเธอนั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไป ของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิท่านพระฉันนะโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... แก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๖๖] อนึ่ง ภิกษุจะให้สร้างวิหารใหญ่ อันมีเจ้าภาพสร้างถวายสร้างเป็นของส่วนตัว พึงนำภิกษุทั้งหลายไปเพื่อแสดงพื้นที่ให้ ภิกษุเหล่านั้นพึงแสดงพื้นที่อันไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ หากภิกษุให้สร้างวิหารใหญ่ ในที่อันมีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ หรือไม่นำภิกษุทั้งหลายไปเพื่อแสดงพื้นที่ให้ เป็นสังฆาทิเสส

สิกขาบทวิภังค์

{๕๒๒} [๓๖๗] ที่ชื่อว่า ใหญ่ ท่านหมายถึง วิหารที่มีเจ้าของ

ที่ชื่อว่า วิหาร ได้แก่ ที่อยู่ซึ่งโบกฉาบปูนไว้เฉพาะภายในก็ตาม ซึ่งโบกฉาบปูนไว้เฉพาะภายนอกก็ตาม ซึ่งโบกฉาบปูนไว้ทั้งภายในทั้งภายนอกก็ตาม

คำว่า ให้สร้าง คือ ทำเองก็ตาม ใช้ให้คนอื่นทำก็ตาม

คำว่า มีเจ้าภาพสร้างถวาย คือ มีคนอื่นบางคนเป็นเจ้าของ ไม่ว่าจะเป็นสตรีหรือเป็นบุรุษ เป็นคฤหัสถ์หรือเป็นบรรพชิต

คำว่า เฉพาะตนเอง คือ เพื่อประโยชน์ส่วนตัว

{๕๒๓} คำว่า พึงนำภิกษุทั้งหลายไปเพื่อแสดงพื้นที่ให้ ความว่า ภิกษุผู้จะสร้างวิหารนั้น พึงให้แผ้วถางพื้นที่ที่จะสร้างวิหารเสียก่อน แล้วเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุทั้งหลายผู้แก่พรรษากว่า แล้วนั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านเจ้าข้า กระผมมีความประสงค์จะสร้างวิหารใหญ่ อันมีเจ้าภาพสร้างถวาย สร้างเป็นของส่วนตัว ท่านเจ้าข้า กระผมนั้นขอสงฆ์ให้ตรวจดูพื้นที่ที่จะสร้างวิหาร” พึงขอแม้ครั้งที่ ๒ พึงขอแม้ครั้งที่ ๓ถ้าสงฆ์ทั้งหมดจะอุตสาหะไปตรวจดูพื้นที่ที่จะสร้างวิหารได้ ก็พึงไปตรวจดูด้วยกันทั้งหมด ถ้าสงฆ์ทั้งหมดไม่อาจจะอุตสาหะไปตรวจดูพื้นที่ที่จะสร้างวิหารได้ ภิกษุเหล่าใดในสงฆ์หมู่นั้นเป็นผู้ฉลาดสามารถพอที่จะรู้ได้ว่าเป็นพื้นที่มีอันตรายหรือเป็นพื้นที่ไม่มีอันตราย เป็นพื้นที่มีชานโดยรอบ หรือเป็นพื้นที่ไม่มีชานโดยรอบ สงฆ์พึงขอร้องแล้วสมมติภิกษุเหล่านั้น

วิธีสมมติ

ก็แลสงฆ์พึงสมมติอย่างนี้ คือ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาสมมติภิกษุผู้ตรวจดูพื้นที่ที่จะสร้างวิหาร

[๓๖๘] “ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องการจะสร้างวิหารใหญ่ อันมีเจ้าภาพสร้างถวาย สร้างเป็นของส่วนตัว เธอขอสงฆ์ให้ตรวจดูพื้นที่ที่จะสร้างวิหาร ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้และชื่อนี้ เพื่อตรวจดูพื้นที่ที่จะสร้างวิหารของภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ ต้องการจะสร้างวิหารใหญ่ อันมีเจ้าภาพสร้างถวาย สร้างเป็นของส่วนตัว เธอขอสงฆ์ให้ตรวจดูพื้นที่ที่จะสร้างวิหาร สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้และชื่อนี้ เพื่อตรวจดู พื้นที่ที่จะสร้างวิหารของภิกษุชื่อนี้ การสมมติภิกษุชื่อนี้และชื่อนี้ เพื่อตรวจดูพื้นที่ที่จะสร้างวิหารของภิกษุชื่อนี้ ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงภิกษุชื่อนี้และชื่อนี้อันสงฆ์สมมติแล้ว เพื่อตรวจดูพื้นที่ที่จะสร้างวิหารของภิกษุชื่อนี้ ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ ด้วยอาการอย่างนี้”

วิธีขอสงฆ์แสดงพื้นที่ที่จะสร้างวิหาร

{๕๒๔} [๓๖๙] ภิกษุผู้อันสงฆ์สมมติแล้วเหล่านั้นพึงไป ณ ที่นั้น พึงตรวจดูพื้นที่ที่จะสร้างวิหารให้ทราบว่าเป็นพื้นที่มีอันตรายหรือเป็นพื้นที่ไม่มีอันตราย เป็นพื้นที่มีชานโดยรอบหรือเป็นพื้นที่ไม่มีชานโดยรอบ ถ้าเป็นพื้นที่มีอันตราย ทั้งเป็นพื้นที่ไม่มีชานโดยรอบ พึงบอกว่าอย่าสร้างลงในที่นี้ ถ้าเป็นพื้นที่ไม่มีอันตราย ทั้งมีชานโดยรอบ พึงแจ้งแก่สงฆ์ว่าเป็นพื้นที่ไม่มีอันตราย ทั้งมีชานโดยรอบภิกษุผู้จะสร้างวิหารนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุทั้งหลายผู้แก่พรรษาแล้วนั่งกระหย่งประนมมือ กล่าวอย่างนี้

ว่า “ท่านเจ้าข้า กระผมต้องการจะสร้างวิหารใหญ่ อันมีเจ้าภาพสร้างถวาย สร้างเป็นของส่วนตัว ท่านเจ้าข้า กระผมนั้นขอสงฆ์ให้แสดงพื้นที่ที่จะสร้างวิหาร” พึงขอแม้ครั้งที่ ๒ พึงขอแม้ครั้งที่ ๓

ภิกษุรูปหนึ่งผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาขอสงฆ์ให้แสดงพื้นที่ที่จะสร้างวิหาร

[๓๗๐] “ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงพึงข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ ต้องการจะสร้างวิหารใหญ่ อันมีเจ้าภาพสร้างถวาย สร้างเป็นของส่วนตัว เธอขอสงฆ์เพื่อแสดงพื้นที่ที่จะสร้างวิหาร ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงแสดงพื้นที่ที่จะสร้างวิหารแก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงพึงข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ ต้องการจะสร้างวิหารใหญ่ อันมีเจ้าภาพสร้างถวาย สร้างเป็นของส่วนตัว เธอขอสงฆ์เพื่อแสดงพื้นที่ที่จะสร้างวิหาร สงฆ์จึงแสดงพื้นที่ที่จะสร้างวิหารของภิกษุชื่อนี้ การแสดงพื้นที่ที่จะสร้างวิหารของภิกษุชื่อนี้ ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วง

พื้นที่จะสร้างวิหารของภิกษุชื่อนี้ อันสงฆ์แสดงแล้ว ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

{๕๒๕} [๓๗๑] ที่ชื่อว่า มีอันตราย คือ เป็นที่อาศัยของมด เป็นที่อาศัยของปลวก เป็นที่อาศัยของหนู เป็นที่อาศัยของงู เป็นที่อาศัยของแมงป่อง เป็นที่อาศัยของตะขาบ เป็นที่อาศัยของช้าง เป็นที่อาศัยของม้า เป็นที่อาศัยของราชสีห์ เป็นที่อาศัยของเสือโคร่ง เป็นที่อาศัยของเสือเหลือง เป็นที่อาศัยของหมี เป็นที่อาศัยของสุนัขป่า เป็นที่อาศัยของสัตว์ดิรัจฉานบางเหล่า เป็นที่ใกล้ที่นา เป็นที่ใกล้ที่ไร่ เป็นที่ใกล้ตะแลงแกง เป็นที่ใกล้ที่ทรมานนักโทษ เป็นที่ใกล้สุสาน เป็นที่ใกล้ที่สวน เป็นที่ใกล้ที่หลวง

เป็นที่ใกล้โรงช้าง เป็นที่ใกล้โรงม้า เป็นที่ใกล้เรือนจำ เป็นที่ใกล้โรงสุรา เป็นที่ใกล้ร้านขายเนื้อ เป็นที่ใกล้ถนน เป็นที่ใกล้สี่แยก เป็นที่ใกล้ที่ชุมนุมชน หรือเป็นที่ใกล้ทางที่เดินไปมา นี้ชื่อว่า พื้นที่อันมีอันตราย

{๕๒๖} ที่ชื่อว่า ไม่มีชานโดยรอบ คือ เป็นที่ที่เกวียนซึ่งเทียมวัวแล้วตามปกติ ไม่สามารถจะเวียนไปโดยรอบได้ เป็นที่ที่ไม่สามารถจะใช้บันไดพาดเดิน เวียนโดยรอบได้ นื้ชื่อว่า พื้นที่ไม่มีชานโดยรอบ

{๕๒๗} ที่ชื่อว่า อันไม่มีอันตราย คือ ไม่เป็นที่อาศัยของมด ไม่เป็นที่อาศัยของปลวก ไม่เป็นที่อาศัยของหนู ไม่เป็นที่อาศัยของงู ไม่เป็นที่อาศัยของแมงป่อง ไม่เป็นที่อาศัยของตะขาบ ไม่เป็นที่อาศัยของช้าง ไม่เป็นที่อาศัยของม้า ไม่เป็นที่อาศัยของราชสีห์ ไม่เป็นที่อาศัยของเสือโคร่ง ไม่เป็นที่อาศัยของเสือเหลือง ไม่เป็นที่อาศัยของหมี ไม่เป็นที่อาศัยของสุนัขป่า ไม่เป็นที่อาศัยของสัตว์ดิรัจฉานบางเหล่า ไม่เป็นที่ใกล้ที่นา ไม่เป็นที่ใกล้ที่ไร่ ไม่เป็นที่ใกล้ตะแลงแกง ไม่เป็นที่ใกล้ที่ทรมานนักโทษ ไม่เป็นที่ใกล้สุสาน ไม่เป็นที่ใกล้ที่สวน ไม่เป็นที่ใกล้ที่หลวง ไม่เป็นที่ใกล้โรงช้าง ไม่เป็นที่ใกล้โรงม้า ไม่เป็นที่ใกล้เรือนจำ ไม่เป็นที่ใกล้โรงสุรา ไม่เป็นที่ใกล้ร้านขายเนื้อ ไม่เป็นที่ใกล้ถนน ไม่เป็นที่ใกล้สี่แยก ไม่เป็นที่ใกล้ที่ชุมนุมชน หรือไม่เป็นที่ใกล้ทางที่เดินไปมา นี้ชื่อว่า พื้นที่อันไม่มีอันตราย{๕๒๘} ที่ชื่อว่า มีชานโดยรอบ คือ เป็นที่ที่เกวียนซึ่งเทียมวัวแล้วตามปกติสามารถจะเวียนไปโดยรอบได้ เป็นที่ที่สามารถจะใช้บันไดพาดเดินเวียนโดยรอบได้ นี้ชื่อว่า พื้นอันมีชานโดยรอบ

{๕๒๙} วิหารที่ชื่อว่า ใหญ่ นั้น ท่านกล่าวถึงวิหารที่มีเจ้าของ

ที่ชื่อว่า วิหาร ได้แก่ ที่อยู่ซึ่งโบกฉาบปูนไว้เฉพาะภายในก็ตาม ซึ่งโบกปูนไว้เฉพาะภายนอกก็ตาม หรือซึ่งโบกฉาบปูนไว้ทั้งภายในทั้งภายนอก ก็ตาม

คำว่า ให้สร้าง คือ ทำเองก็ตาม ใช้ให้คนอื่นทำก็ตาม

คำว่า หรือไม่นำภิกษุทั้งหลายไปเพื่อแสดงพื้นที่ให้ คือ ไม่ให้สงฆ์แสดงพื้นที่ที่จะสร้างวิหารด้วยญัตติทุติยกรรมวาจาก่อนแล้ว ทำเองก็ตาม ใช้ให้เขาทำก็ตาม ต้องอาบัติทุกกฏในประโยคที่ทำ ยังเหลืออิฐอีกก้อนหนึ่งจะเสร็จ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เมื่ออิฐก้อนนั้นเสร็จ ต้องอาบัติสังฆาทิเสสคำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้ปริวาส ชักเข้าหาอาบัติเดิม ให้มานัต เรียกเข้าหมู่เพื่ออาบัตินั้น ไม่ใช่คณะมากรูป ไม่ใช่บุคคลรูปเดียว เพราะเหตุนั้นจึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส คำว่า สังฆาทิเสส เป็นการขนานนาม คือ เป็นชื่อของหมวดอาบัตินั้นแล แม้เพราะเหตุนั้น จึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส

บทภาชนีย์

สร้างวิหาร มีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้

{๕๓๐} [๓๗๒] ภิกษุสร้างวิหารซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

ภิกษุสร้างวิหารซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัวกับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

ภิกษุสร้างวิหารซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัวกับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

ภิกษุสร้างวิหารซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

สร้างวิหาร มีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้

ภิกษุสร้างวิหารซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว

ภิกษุสร้างวิหารซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว

ภิกษุสร้างวิหารซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว

ภิกษุสร้างวิหารซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ไม่ต้องอาบัติ

สั่งสร้าง มีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้

{๕๓๑} ภิกษุสั่งว่า “จงช่วยกันสร้างวิหารให้แก่ข้าพเจ้า” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัวภิกษุสั่งว่า ... ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว กับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัวภิกษุสั่งว่า ... ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว กับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัวภิกษุสั่งว่า ... ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

สั่งสร้าง มีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้

ภิกษุสั่งว่า “จงช่วยกันสร้างวิหารให้แก่ข้าพเจ้า” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฎ ๒ ตัวภิกษุสั่งว่า ... ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฎ ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... มีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... มีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ไม่ต้องอาบัติ

หลีกไป ไม่ได้สั่ง พื้นที่อันสงฆ์แสดงให้

{๕๓๒} [๓๗๔] ภิกษุสั่งว่า “จงช่วยกันสร้างวิหารให้แก่ข้าพเจ้า” แล้วหลีกไปเสีย แต่ไม่ได้สั่งไว้ว่า “วิหารนั้นต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัวภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว กับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว กับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

หลีกไป ไม่ได้สั่ง พื้นที่อันสงฆ์แสดงให้

ภิกษุสั่งว่า “จงช่วยกันสร้างวิหารให้แก่ข้าพเจ้า” แล้วหลีกไปเสียแต่ไม่ได้สั่งไว้ว่า “วิหารนั้นต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ไม่ต้องอาบัติ

หลีกไป สั่ง เขาสร้าง พื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้

{๕๓๓} [๓๗๕] ภิกษุสั่งว่า “จงช่วยกันสร้างวิหารให้แก่ข้าพเจ้า” แล้วหลีกไปเสีย แต่ได้สั่งไว้ว่า “วิหารนั้นต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ภิกษุนั้นทราบว่า “เขาสร้างวิหารให้แก่เรา ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ” ภิกษุนั้นพึงไปเอง หรือส่งทูตไปบอกว่า “ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” หากไม่ไปเอง หรือไม่ส่งทูตไปบอก ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุสั่งว่า “...ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุสั่งว่า “...ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุสั่งว่า “...ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

หลีกไป สั่ง เขาสร้าง พื้นที่อันสงฆ์แสดงให้

ภิกษุสั่งว่า “จงช่วยกันสร้างวิหารให้แก่ข้าพเจ้า” แล้วหลีกไปเสีย แต่ได้สั่งไว้ว่า “วิหารนั้นต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ภิกษุนั้นทราบว่า “เขาสร้างวิหารให้แก่เราซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ” ภิกษุนั้นพึงไปเอง หรือส่งทูตไปบอกว่า “ต้องไม่มีอันตรายและให้มีชานโดยรอบด้วย” หากไม่ไปเอง หรือไม่ส่งทูตไปบอก ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุสั่งว่า “...ต้องไม่มีอันตราย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุสั่งว่า “...ต้องมีชานโดยรอบ” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุสั่งว่า “...ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุผู้สร้างต้องอาบัติ พื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้

{๕๓๔} [๓๗๖] ภิกษุสั่งว่า “จงช่วยกันสร้างวิหารให้แก่ข้าพเจ้า” แล้วหลีกไปเสีย แต่ได้สั่งไว้ว่า “วิหารนั้นต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ภิกษุผู้สร้างต้องอาบัติทุกกฏ ๓ ตัว

ภิกษุสั่งว่า “...ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ ภิกษุผู้สร้างต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว

ภิกษุสั่งว่า “...ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ภิกษุผู้สร้างต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัวภิกษุสั่งว่า “...ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ภิกษุผู้สร้างต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว

ภิกษุผู้สร้างต้องอาบัติ พื้นที่อันสงฆ์แสดงให้

ภิกษุสั่งว่า “จงช่วยกันสร้างวิหารให้แก่ข้าพเจ้า” แล้วหลีกไปเสีย แต่ได้สั่งไว้ว่า “วิหารนั้นต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ภิกษุผู้สร้างต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัวภิกษุสั่งว่า “... ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ต้องไม่มีอันตราย และมีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ ภิกษุผู้สร้างต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า “...ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ ภิกษุผู้สร้างต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า “...ต้องมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ อย่าให้มีอันตราย และให้มีชานโดยรอบด้วย” ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ไม่ต้องอาบัติ

ทำค้าง พื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้

{๕๓๕} [๓๗๗] ภิกษุสั่งว่า “จงช่วยกันสร้างวิหารให้แก่ข้าพเจ้า” แล้วหลีกไปเสีย ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มี

อันตราย ไม่มีชานโดยรอบ หากเขาสร้างค้างไว้ เธอกลับมา พึงให้วิหารนั้นแก่ภิกษุรูปอื่น หรือรื้อสร้างใหม่ หากเธอไม่ให้แก่ภิกษุรูปอื่น หรือไม่รื้อสร้างใหม่ ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ หากเขาสร้างค้างไว้ ... ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว กับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ หากเขาสร้างค้างไว้ ... ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว กับอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์มิได้แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ หากเขาสร้างค้างไว้ ... ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ๑ ตัว

ทำค้างพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้

ภิกษุสั่งว่า “จงช่วยกันสร้างวิหารให้แก่ข้าพเจ้า” แล้วหลีกไปเสีย ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ หากเขาสร้างค้างไว้ เธอกลับมา พึงให้วิหารนั้นแก่ภิกษุรูปอื่น หรือรื้อสร้างใหม่ หากเธอไม่ให้แก่ภิกษุรูปอื่น หรือไม่รื้อสร้างใหม่ ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัวภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ มีอันตราย มีชานโดยรอบ หากเขาสร้างค้างไว้ ... ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ไม่มีอันตราย ไม่มีชานโดยรอบ หากเขาสร้างค้างไว้ ... ต้องอาบัติทุกกฏ ๑ ตัว

ภิกษุสั่งว่า ... ผู้รับคำสั่งสร้างวิหารให้แก่เธอ ซึ่งมีพื้นที่อันสงฆ์แสดงให้ ไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ ไม่ต้องอาบัติ

สร้างค้าง สร้างต่อ

{๕๓๖} [๓๗๘] วิหารที่ตนสร้างค้างไว้ ภิกษุสร้างต่อจนสำเร็จด้วยตนเอง ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

วิหารที่ตนสร้างค้างไว้ ภิกษุให้คนอื่นสร้างต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

วิหารที่คนอื่นสร้างค้างไว้ ภิกษุสร้างต่อจนสำเร็จด้วยตนเอง ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

วิหารที่คนอื่นสร้างค้างไว้ ภิกษุให้คนอื่นสร้างต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

อนาปัตติวาร

{๕๓๗} [๓๗๙] ภิกษุสร้างเงื้อมผา ๑ ภิกษุสร้างถํ้า ๑ ภิกษุสร้างกุฎีหญ้า ๑ ภิกษุสร้างวิหารเพื่อภิกษุอื่น ๑ ภิกษุสร้างอาคารอื่นทุกอย่าง นอกจากอาคารที่เป็นที่อยู่ของตน ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ วิหารการสิกขาบทที่ ๗

๘. ปฐมทุฏฐโทสสิกขาบท

ว่าด้วยภิกษุขัดเคืองมีโทสะ สิกขาบทที่ ๑

เรื่องพระทัพพมัลลบุตร

{๕๓๘} [๓๘๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ท่านพระทัพพมัลลบุตรมีอายุได้ ๗ ขวบก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผลแล้ว คุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่งซึ่งสาวกจะพึงบรรลุ ท่านก็ได้บรรลุแล้วทั้งหมด อนึ่ง ท่านไม่มีกิจอะไรที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก หรือกิจที่ท่านทำเสร็จแล้วก็ไม่ต้องทำเพิ่มเติมอีก

{๕๓๙} ครั้งนั้น ท่านพระทัพพมัลลบุตรหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้มีความคิดคำนึงเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า “เรามีอายุได้ ๗ ขวบก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผลแล้ว คุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่งซึ่งสาวกจะพึงบรรลุ เราก็ได้บรรลุแล้วทั้งหมด อนึ่ง เราไม่มีกิจอะไรที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก หรือกิจที่เราทำเสร็จแล้วก็ไม่ต้องทำเพิ่มเติมอีก เราจะพึงทำการช่วยเหลืออะไรแก่สงฆ์ได้บ้างหนอ”

ลำดับนั้น ท่านพระทัพพมัลลบุตรได้ตกลงใจว่า “อย่ากระนั้นเลย เราควรช่วยจัดแจงเสนาสนะและแจกอาหารแก่สงฆ์” ครั้นท่านออกจากที่เร้นในเวลาเย็นแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง กราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระพุทธเจ้าหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ณ ที่นี้ ได้มีความคิดคำนึงเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘เรามีอายุได้ ๗ ขวบก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผลแล้ว คุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่งซึ่งสาวกจะพึงบรรลุ เราก็ได้บรรลุแล้วทั้งหมด อนึ่ง เราไม่มีกิจอะไรที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก หรือกิจที่เราทำเสร็จแล้วก็ไม่ต้องทำเพิ่มเติมอีก เราจะพึงทำการช่วยเหลืออะไรแก่สงฆ์ได้บ้างหนอ’ ดังนี้