พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาราชิกกัณฑ์ · ปฐมปาราชิกสิกขาบท
อนาปัตติวาร เล่ม ๑
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๒/๑๓ ในปฐมปาราชิกสิกขาบทมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาราชิกกัณฑ์ ปฐมปาราชิกสิกขาบท อนาปัตติวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑ หน้า ๒๙๒–๒๙๒
สอดองค์กำเนิดเข้าอมรรคทางอมรรค ต้องอาบัติถุลลัจจัย
{๔๖} ภิกษุปฏิบัติผิดในภิกษุผู้หลับ เธอตื่นขึ้นแล้วยินดี พระวินัยธรพึงนาสนะเสียทั้งสองรูป เธอตื่นขึ้นแล้วไม่ยินดี พระวินัยธรพึงนาสนะภิกษุผู้ประทุษร้ายภิกษุปฏิบัติผิดในสามเณรที่หลับ เธอตื่นขึ้นแล้วยินดี พระวินัยธรพึงนาสนะเสียทั้งสองรูป เธอตื่นขึ้นแล้วไม่ยินดี พระวินัยธรพึงนาสนะภิกษุผู้ประทุษร้ายสามเณรปฏิบัติผิดในภิกษุที่หลับ เธอตื่นขึ้นแล้วยินดี พระวินัยธรพึงนาสนะเสียทั้งสองรูป เธอตื่นขึ้นแล้วไม่ยินดี พระวินัยธรพึงนาสนะสามเณรผู้ประทุษร้ายสามเณรปฏิบัติผิดในสามเณรที่หลับ เธอตื่นขึ้นแล้วยินดี พระวินัยธรพึงนาสนะเสียทั้งสองรูป เธอตื่นขึ้นแล้วไม่ยินดี พระวินัยธรพึงนาสนะสามเณรผู้ประทุษร้าย
{๔๗} ภิกษุผู้ไม่รู้สึกตัว ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุมีจิตฟุ้งซ่าน ๑ ภิกษุผู้ กระสับกระส่ายเพราะเวทนา ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ เหล่านื้ไม่ต้องอาบัติ
จบ สันถตภาณวาร
{๔๘}เรื่องลิงตัวเมีย ๑ เรื่อง เรื่องภิกษุวัชชีบุตร ๑ เรื่อง
เรื่องปลอมเป็นคฤหัสถ์ ๑ เรื่อง เรื่องเปลือยกาย ๑ เรื่อง
เรื่องปลอมเป็นเดียรถีย์ ๗ เรื่อง เรื่องเด็กหญิง ๑ เรื่อง
เรื่องภิกษุณีอุบลวรรณา ๑ เรื่อง เรื่องเพศกลับ ๒ เรื่อง
เรื่องมารดา ๑ เรื่อง เรื่องธิดา ๑ เรื่อง
เรื่องพี่น้องหญิง ๑ เรื่อง เรื่องภรรยา ๑ เรื่อง
เรื่องภิกษุหลังอ่อน ๑ เรื่อง เรื่องภิกษุมีองค์กำเนิดยาว ๑ เรื่อง
เรื่องแผล ๒ เรื่อง เรื่องรูปปั้น ๑ เรื่อง
เรื่องตุ๊กตาไม้ ๑ เรื่อง เรื่องภิกษุชื่อสุนทระ ๑ เรื่อง
เรื่องสตรี ๔ เรื่อง เรื่องป่าช้า ๕ เรื่อง
เรื่องกระดูก ๑ เรื่อง เรื่องนาคตัวเมีย ๑ เรื่อง
- ๑สอดองค์กำเนิดเข้าอมรรคทางอมรรค หมายถึงมีช่องแผลอยู่ติดกันสองช่อง สอดเข้าไปทางช่องแผลหนึ่งแล้วให้ถลำเข้าไปยังอีกช่องแผลหนึ่ง ยินดีการถอนออกทางช่องแผลที่สองนั้น (นัย วิ.อ. ๑/๒๘๙)
- ๒พระวินัยธร หมายถึงภิกษุผู้ทรงพระวินัย มีความชำนาญในพระวินัย สามารถตัดสินวินิจฉัยกรณีที่เกี่ยวกับเรื่องพระวินัยได้ถูกต้องตามพุทธบัญญัติ ในคัมภีร์อรรถกถา ท่านกล่าวว่า ภิกุษุผู้จะเป็นพระวินัยธรต้องรู้จักพระวินัย ๔ อย่าง คือ (๑) รู้จักสูตร คือต้องรู้จักพระบาลีวินัยปิฎกทั้งหมด (๒) รู้จักสุตตานุโลม คือรู้จักมหาปเทส ข้ออ้างเทียบเคียงหลัก ๔ อย่าง (๓) รู้จักอาจริยวาท คือ รู้จักอรรถกถาหรือข้อความอธิบายพระบาลีวินัยปิฎกนั้น (๔) รู้จักอัตตโนมติ คือต้องมีความรู้และประสบการณ์ในต้านพระวินัยโดยตรง นอกจากนี้แล้ว ยังต้องมีลักษณะของพระวินัยธรอีก ๓ ประการ คือ (๑) ทรงจำพระวินัยได้คล่องปากขึ้นใจ (๒) ประพฤติเคร่งครัดในพระวินัย (๓) เจนจัดเชี่ยวชาญในข้อวินิจฉัยเกี่ยวกับพระวินัย (นัย วิ.อ. ๑/๒๔๒-๒๕๒)
- -----
- ๑อนาปัตติวาร หมายถึงตอนว่าด้วยข้อยกเว้นที่ไม่ต้องปรับอาบัติ ซึ่งในพระวินัยปิฎกจะปรากฏอยู่ท้ายคำอธิบายสิกขาบทแต่ละข้อ
- ๒วินีตวตถุ เรื่องที่ทรงวินิจฉัยแล้ว หมายถึงประมวลเรื่องต่าง ๆ ที่ภิกษุก่อขึ้นซึ่งอยู่ในขอบข่ายแห่งสิกขาบท และพระพุทธเจ้าทรงวินิจฉัยว่าเป็นอาบัติใด ๆ หรือไม่ โดยได้แสดงไว้เป็นตัวอย่างสำหรับเทียบเคียงตัดสินในการปรับอาบัติเพื่อเป็นแนวทางสำหรับพระวินัยธรต่อ ๆ มา (ทำนองคำพิพากษาศาลสูงสุดที่นำมาศึกษากันในปัจจุบัน)
จบ อนาปัตติวาร