สิกขาบทที่ ๑ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๓. โอวาทวรรค

หมวดว่าด้วยโอวาท

๑. โอวาทสิกขาบท

ว่าด้วยการสั่งสอนภิกษุณี

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๔๐๖} [๑๔๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพระเถระทั้งหลายสั่งสอนพวกภิกษุณีอยู่ ย่อมได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร จึงพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ปรึกษากันว่า “อาวุโสทั้งหลาย บัดนี้พระเถระทั้งหลายสั่งสอนพวกภิกษุณีอยู่ ย่อมได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เอาเถิด แม้พวกเราก็จักสั่งสอน พวกภิกษุณีบ้าง” ครั้นแล้วได้เข้าไปหาพวกภิกษุณีกล่าวว่า “มาเถิด น้องหญิงทั้งหลาย จงไปหาพวกเราบ้าง แม้พวกเราก็จักสั่งสอน”หลังจากนั้น ภิกษุณีเหล่านั้นได้เข้าไปหาพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ถึงสำนัก ครั้นแล้วอภิวาทพวกภิกษุฉัพพัคคีย์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง จึงพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้ทำธรรมีกถาแก่พวกภิกษุณีเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ให้วันเวลาล่วงไปด้วยดิรัจฉานกถา แล้วได้ส่งกลับไปด้วยกล่าวว่า “กลับไปเถิด น้อง

หญิงทั้งหลาย” ลำดับนั้น ภิกษุณีเหล่านั้นได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามภิกษุณีผู้ยืนเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งเหล่านั้นแลว่า “ดูก่อนภิกษุณีทั้งหลาย การสั่งสอนภิกษุณีได้สัมฤทธิ์ผลดีหรือ”

ภิกษุณีทั้งหลายกราบทูลว่า “จะสัมฤทธิ์ผลแต่ที่ไหน พระพุทธเจ้าข้า เพราะพระคุณเจ้าเหล่าฉัพพัคคีย์ได้ทำธรรมีกถาเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ให้วันเวลาล่วงไปด้วยดิรัจฉานกถาแล้วก็ส่งกลับ พระพุทธเจ้าข้า”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงภิกษุณีเหล่านั้นให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ภิกษุณีเหล่านั้น อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริง ด้วยธรรมีกถาแล้ว ลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณ หลีกไปแล้ว

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะ เหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอทำธรรมีกถาแก่พวกภิกษุณีเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ให้วันเวลาล่วงไปด้วยดิรัจฉานกถาแล้วก็ได้ส่งกลับไป จริงหรือ”พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ทำธรรมีกถาแก่พวกภิกษุณีเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ให้วันเวลาล่วงไปด้วยดิรัจฉานกถาแล้วได้ส่งกลับไปเล่า การกระทำของพวกเธอนั่น

ไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใส ยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

วิธีสมมติภิกษุผู้สั่งสอนภิกษุณี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุเป็นผู้กล่าวสอนภิกษุณี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลสงฆ์พึงสมมติอย่างนี้ พึงขอร้องภิกษุก่อน ครั้นแล้วภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจา ดังนี้[๑๔๕] ‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี นี่เป็นญัตติ

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้ สั่งสอนภิกษุณี การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้สั่งสอนภิกษุณีชอบใจแก่ท่าน ผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ...

ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้สั่งสอนภิกษุณีชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงภิกษุชื่อนี้สงฆ์สมมติให้เป็นผู้สั่งสอนภิกษุณีแล้ว ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยาย ดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๔๖] อนึ่ง ภิกษุใดไม่ได้รับสมมติ สั่งสอนภิกษุณีทั้งหลาย เป็นปาจิตตีย์

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุ ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

{๔๐๗} [๑๔๗] ก็โดยสมัยนั้นแล พระเถระทั้งหลายผู้ได้รับสมมติแล้วสั่งสอนพวกภิกษุณีอยู่ ก็ยังได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารเหมือนอย่างเดิม จึงพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้ปรึกษากันว่า “อาวุโสทั้งหลาย บัดนี้พระเถระทั้งหลายผู้ได้รับสมมติแล้วสั่งสอนพวกภิกษุณีอยู่ ก็ยังได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารเหมือนอย่างเดิม เอาเถิด แม้พวกเราจะไปนอกสีมาสมมติกันและกันให้เป็นผู้สั่งสอนภิกษุณีแล้วสั่งสอนพวกภิกษุณีกันเถิด”

ครั้นแล้วได้พากันไปนอกสีมา สมมติกันและกันให้เป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี แล้วได้เข้าไปบอกภิกษุณีทั้งหลายว่า “ดูก่อนน้องหญิงทั้งหลาย แม้พวกเราก็ได้รับสมมติแล้ว ท่านทั้งหลาย จงเข้าไปหาพวกเรา แม้พวกเราก็จักสั่งสอน”ต่อมา ภิกษุณีเหล่านั้นพากันเข้าไปหาพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ถึงสำนัก ครั้นแล้วอภิวาทพวกภิกษุฉัพพัคคีย์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง จึงพวก ภิกษุฉัพพัคคีย์ได้ทำธรรมีกถาแก่พวกภิกษุณีเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ให้วันเวลาล่วงไปด้วยดิรัจฉานกถาแล้วได้ส่งกลับไปด้วยกล่าวว่า “กลับไปเถิดน้องหญิงทั้งหลาย” ลำดับนั้น ภิกษุณีเหล่านั้นได้พากันไปเฝ้าพระผู้มีพระ ภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามภิกษุณีผู้ยืนเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้าง หนึ่งเหล่านั้นแลว่า “ดูก่อนภิกษุณีทั้งหลาย การสั่งสอนภิกษุณีได้สัมฤทธิ์ผล ดีหรือ”

พวกภิกษุณีกราบทูลว่า “จะสัมฤทธิ์ผลแต่ที่ไหน พระพุทธเจ้าข้า เพราะพระคุณเจ้าเหล่าฉัพพัคคีย์ได้ทำธรรมีกถาเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ให้วันเวลาล่วงไปด้วยดิรัจฉานกถาแล้วก็ส่งกลับ พระพุทธเจ้าข้า”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงภิกษุณีเหล่านั้นให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ครั้นภิกษุณีเหล่านั้น อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริง ด้วยธรรมีกถาแล้ว ลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณ หลีกไปแล้วลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอทำธรรมีกถาแก่พวกภิกษุณีเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ให้วันเวลาล่วงไปด้วยดิรัจฉานกถาแล้วก็ส่งกลับไป จริงหรือ”พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ทำธรรมีกถาแก่พวกภิกษุณีเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ให้วันเวลาล่วงไปด้วยดิรัจฉานกถาแล้วส่งกลับไปเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ทรงอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้กล่าวสอนภิกษุณี

ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๘ ประการ ดังต่อไปนี้ เป็นผู้กล่าวสอนภิกษุณี คือ

องค์คุณ ๘ ของภิกษุผู้สั่งสอนภิกษุณี

๑. เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมในปาติโมกขสังวรศีล ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจรอยู่ มีปกติเห็นภัยในโทษผิดแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย

๒. ภิกษุเป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงาม ในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์ พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมทั้งหลาย เห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา๓. ปาติโมกข์ทั้งสองมาแล้วด้วยดีโดยพิสดารแก่ภิกษุนั้น คือ ภิกษุนั้นจำแนกได้ดี คล่องแคล่วดี วินิจฉัยได้ดีโดยสูตร โดย อนุพยัญชนะ

๔. เป็นผู้มีวาจางาม มีเสียงไพเราะ

๕. เป็นที่รัก เป็นที่พอใจของภิกษุณีโดยมาก

๖. เป็นผู้สามารถที่จะสั่งสอนภิกษุณีได้

๗. 8เป็นผู้ไม่เคยล่วงครุธรรมกับสตรีผู้ครองผ้ากาสายะซึ่งบวชเฉพาะพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นี้

๘. มีพรรษาได้ ๒๐ หรือเกิน ๒๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๘ ประการนี้ ให้เป็นผู้กล่าวสอนภิกษุณีได้”

สิกขาบทวิภังค์

{๔๐๘} [๑๔๘] คำว่า อนึ่ง... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า ไม่ได้รับสมมติ คือ สงฆ์ยังไม่ได้สมมติด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจา

ที่ชื่อว่า ภิกษุณี ได้แก่ สตรีผู้อุปสมบทแล้วในสงฆ์สองฝ่าย

{๔๐๙} คำว่า สั่งสอน ความว่า ภิกษุสั่งสอนด้วยครุธรรม ๘ ประการ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ สั่งสอนด้วยธรรมอย่างอื่น ต้องอาบัติทุกกฏ สั่งสอนภิกษุณีผู้อุปสมบทแต่ภิกษุณีสงฆ์ฝ่ายเดียว ต้องอาบัติทุกกฏ{๔๑๐} [๑๔๙] ภิกษุผู้ได้สมมติแล้วนั้นพึงกวาดบริเวณ ตั้งนํ้าฉันนํ้าใช้ ปูอาสนะไว้แล้วชวนเพื่อนภิกษุมานั่งด้วยภิกษุณีทั้งหลายพึงไป ณ ที่นั้น อภิวาทภิกษุนั้นแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

ภิกษุผู้ได้รับสมมติแล้วนั้นพึงถามว่า ‘พวกเธอพร้อมเพรียงกันแล้วหรือน้องหญิงทั้งหลาย’

ถ้าพวกนางตอบว่า ‘พวกดิฉันพร้อมเพรียงกันแล้ว เจ้าข้า’

พึงถามว่า ‘ครุธรรม ๘ ประการยังเป็นไปดีอยู่หรือ น้องหญิงทั้งหลาย’

ถ้าพวกนางตอบว่า ‘ยังเป็นไปดีอยู่ เจ้าข้า’

พึงกล่าวมอบหมายว่า ‘นี่เป็นโอวาทละ น้องหญิงทั้งหลาย’

ถ้าพวกนางตอบว่า ‘ไม่ได้เป็นไป เจ้าข้า’

พึงตักเตือนว่าดังนี้

ครุธรรม ๘ ประการ

๑. ‘ภิกษุณีแม้อุปสมบทแล้ว ๑๐๐ พรรษา ก็ต้องทำการกราบไหว้ การลุกรับ อัญชลีกรรม สามีจิกรรมแก่ภิกษุผู้แม้อุปสมบทในวันนั้น ธรรมข้อนี้ภิกษุณีต้องสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่ล่วงละเมิดตลอดชีวิต๒. ภิกษุณีต้องไม่เข้าจำพรรษาในอาวาสที่ไม่มีภิกษุอยู่ ธรรมข้อนี้ ภิกษุณีต้องสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่ล่วงละเมิดตลอดชีวิต

๓. ภิกษุณีต้องหวังธรรม ๒ ประการจากภิกษุสงฆ์ทุกกึ่งเดือน คือ ภิกษุผู้ถามถึงการทำอุโบสถ และการเข้าไปรับโอวาท ธรรมข้อ นี้ภิกษุณีต้องสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่ล่วงละเมิดตลอดชีวิต

๔. ภิกษุณีผู้จำพรรษาแล้วต้องปวารณาในสงฆ์สองฝ่าย โดยสถานทั้งสาม คือ ด้วยได้เห็น ๑ ด้วยได้ยิน ๑ ด้วยรังเกียจสงสัย ๑ ธรรมข้อนี้ภิกษุณีต้องสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่ล่วงละเมิดตลอดชีวิต

๕. ภิกษุณีผู้ล่วงละเมิดครุธรรม แล้วต้องประพฤติปักขมานัต ในสงฆ์สองฝ่าย ธรรมข้อนี้ภิกษุณีต้องสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่ล่วงละเมิดตลอดชีวิต

๖. ภิกษุณีต้องแสวงหาการอุปสมบทในสงฆ์สองฝ่ายเพื่อสิกขมานาผู้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการครบ ๒ ปีแล้ว ธรรมข้อนี้ภิกษุณี ต้องสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่ล่วงละเมิดตลอดชีวิต

๗. ภิกษุณีต้องไม่ด่า ไม่บริภาษภิกษุ ไม่ว่าด้วยเหตุใด ๆ ธรรมข้อนี้ ภิกษุณีต้องสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่ล่วงละเมิดตลอดชีวิต

๘. ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ปิดทางไม่ให้ภิกษุณีทั้งหลายสอนภิกษุ เปิดทางให้ภิกษุทั้งหลายสอนภิกษุณีได้ ธรรมข้อนี้ภิกษุณีต้องสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่ล่วงละเมิดตลอดชีวิต’ ถ้าพวกนางตอบว่า ‘พวกดิฉันพร้อมเพรียงกันแล้ว เจ้าข้า’ ภิกษุผู้ได้รับสมมติแล้วนั้นสั่งสอนธรรมอย่างอื่น ต้องอาบัติทุกกฏ ถ้าพวกนางตอบว่า ‘ยังแตกกันอยู่ เจ้าข้า’

ภิกษุผู้ได้รับสมมติแล้วนั้นสั่งสอนครุธรรม ๘ ประการ ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุไม่บอกให้โอวาทสั่งสอนธรรมอย่างอื่น ต้องอาบัติทุกกฏ

บทภาชนีย์

อัฏฐารสปาจิตตีย์

{๔๑๑} [๑๕๐] ๑. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์แตกแยกกัน ภิกษุสำคัญว่าแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์๒. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ ยังแตกแยกกัน ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์๓. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน แต่ภิกษุสำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์{๔๑๒} ๔. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน ภิกษุสำคัญว่าไม่พร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์๕. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์

๖. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน แต่ภิกษุสำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์{๔๑๓} ๗. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน ภิกษุสำคัญว่าแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์

๘. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่าเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ยังแตก แยกกัน ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์๙. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่าเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน แต่ภิกษุสำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์{๔๑๔} ๑๐. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน แต่ภิกษุสำคัญว่ายังแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์๑๑. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ พร้อมเพรียงกัน ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์๑๒. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน ภิกษุก็สำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์{๔๑๕} ๑๓. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน แต่ภิกษุสำคัญว่ายังแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์๑๔. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์

๑๕. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน ภิกษุก็สำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์{๔๑๖} ๑๖. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน แต่ภิกษุก็สำคัญว่ายังแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์๑๗. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน แต่ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์๑๘. กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน ภิกษุสำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์

สัตตรสทุกกฏ

{๔๑๗} [๑๕๑] ๑. กรรมเป็นธรรม แต่ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณี สงฆ์แตกแยกกัน ภิกษุสำคัญว่าแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ๒. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม แต่ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ๓. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน แต่ภิกษุสำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ{๔๑๘} ๔. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน ภิกษุ สำคัญว่ายังแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ๕. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ

๖. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน แต่ภิกษุสำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ{๔๑๙} ๗. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน ภิกษุสำคัญว่าแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ๘. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน แต่ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ๙. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ยังแตกแยกกัน แต่ภิกษุสำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ{๔๒๐} ๑๐. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ พร้อมเพรียงกัน แต่ภิกษุสำคัญว่ายังแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ๑๑. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน แต่ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ

๑๒. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ พร้อมเพรียงกัน ภิกษุก็สำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัตทุกกฏ{๔๒๑} ๑๓. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน แต่ ภิกษุสำคัญว่ายังแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ๑๔. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน แต่ ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ

๑๕. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสงสัย ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน ภิกษุ สำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ{๔๒๒} ๑๖. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ พร้อมเพรียงกัน แต่ภิกษุสำคัญว่ายังแตกแยกกัน สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ๑๗. กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์ พร้อมเพรียงกัน แต่ภิกษุสงสัย สั่งสอน ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงฆ์พร้อมเพรียงกัน ภิกษุสำคัญว่าพร้อมเพรียงกัน สั่งสอน ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๔๒๓} [๑๕๒] ภิกษุให้อุทเทส ๑ ภิกษุให้ปริปุจฉา ๑ ภิกษุอันภิกษุณีกล่าวว่า ‘นิมนต์ท่านตักเตือนเถิดเจ้าข้า’ ดังนี้ ตักเตือนอยู่ ๑ ภิกษุถามปัญหา ๑ ภิกษุถูกถามปัญหาแล้วกล่าวแก้ ๑ ภิกษุสั่งสอนเพื่อผู้อื่นอยู่ มีพวกภิกษุณีฟังอยู่ด้วย ๑ ภิกษุผู้สั่งสอนสิกขมานา ๑ ภิกษุผู้สั่งสอนสามเณรี ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ โอวาทสิกขาบทที่ ๑

๒. อัตถังคตสิกขาบท

ว่าด้วยสั่งสอนภิกษุณีเมื่อดวงอาทิตย์ตกแล้ว

เรื่องพระจูฬปันถกเถระ

{๔๒๔} [๑๕๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พระเถระทั้งหลายผลัดเปลี่ยนกันสั่งสอนพวกภิกษุณี ต่อมาถึงวาระของท่านพระจูฬปันถกที่จะสั่งสอนพวกภิกษุณี พวกภิกษุณีพูดกันอย่างนี้ว่า “วันนี้โอวาทเห็นจะไม่สัมฤทธิ์ผล เพราะประเดี๋ยวพระคุณเจ้าจูฬปันถกจะกล่าวอุทานซํ้าซากอย่างเดิมนั่นแหละ” จึงภิกษุณีเหล่านั้นพากันเข้าไปหาท่านพระจูฬปันถกถึงสำนัก ครั้นแล้วได้อภิวาทท่านพระจูฬปันถกแล้วนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งท่านพระจูฬปันถกได้ถามภิกษุณีเหล่านั้นผู้นั่งเรียบร้อยแล้วดังนี้ว่า “พวกเธอพร้อมแล้วหรือ น้องหญิงทั้งหลาย”

“พวกดิฉันพร้อมแล้ว เจ้าข้า”

“ครุธรรม ๘ ประการยังเป็นไปดีอยู่หรือ น้องหญิงทั้งหลาย”

“ยังเป็นไปดีอยู่ เจ้าข้า”

ท่านพระจูฬปันถกกล่าวมอบหมายว่า “นี่เป็นโอวาทละ น้องหญิงทั้งหลาย” แล้วได้กล่าวอุทานนี้ซํ้าอีกว่า

“ความโศกย่อมไม่มีแก่มุนีผู้มีจิตตั้งมั่น ไม่ประมาท ศึกษาอยู่ในโมเนยยปฏิปทา ผู้คงที่ ผู้สงบระงับ มีสติทุกเมื่อ”