สิกขาบทที่ ๙ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๙. เสนาวาสสิกขาบท

ว่าด้วยการพักอยู่ในกองทัพ

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๕๖๗} [๓๑๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพวกภิกษุฉัพพัคคีย์มีกิจจำเป็นไปยังกองทัพแล้วพักแรมอยู่ในกองทัพเกิน ๓ คืน พวกทหารพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้พักแรมอยู่ในกองทัพเล่า ไม่ใช่ลาภของพวกเราเลย พวกเราได้ไม่ดีเลย ที่มาอยู่ในกองทัพก็เพราะเหตุต้องเลี้ยงชีพ เพราะเหตุต้องเลี้ยงดูบุตรภรรยา”ภิกษุทั้งหลายได้ยินทหารเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้พักแรมอยู่ในกองทัพเกิน ๓ คืนเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอพักแรมอยู่ในกองทัพเกิน ๓ คืน จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้พักแรมอยู่ในกองทัพเกิน ๓ คืนเล่า การกระทำของพวกเธอ นั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๑๘] อนึ่ง ปัจจัยบางอย่างที่จะไปยังกองทัพพึงมีแก่ภิกษุนั้น ภิกษุนั้นพึงอยู่ในกองทัพได้เพียง ๒-๓ คืน ถ้าอยู่เกินกว่านั้น เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๕๖๘} [๓๑๙] คำว่า อนึ่ง ปัจจัยบางอย่างที่จะไปยังกองทัพพึงมีแก่ภิกษุนั้น คือ พึงมีเหตุผล ได้แก่ มีกิจจำเป็นคำว่า ภิกษุนั้นพึงอยู่ในกองทัพได้เพียง ๒-๓ คืน คือ พึงพักแรมอยู่ได้ ๒-๓ คืน

คำว่า ถ้าอยู่เกินกว่านั้น ความว่า เมื่อดวงอาทิตย์อัสดงในวันที่ ๔ แล้วภิกษุยังอยู่ในกองทัพ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๕๖๙} [๓๒๐] เกิน ๓ คืน ภิกษุสำคัญว่าเกิน อยู่ในกองทัพ ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

เกิน ๓ คืน ภิกษุสงสัย อยู่ในกองทัพ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เกิน ๓ คืน ภิกษุสำคัญว่ายังไม่ถึง อยู่ในกองทัพ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกทุกกฏ

ยังไม่ถึง ๓ คืน ภิกษุสำคัญว่าเกิน อยู่ในกองทัพ ต้องอาบัติทุกกฏ

ยังไม่ถึง ๓ คืน ภิกษุสงสัย อยู่ในกองทัพ ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ยังไม่ถึง ๓ คืน ภิกษุสำคัญว่ายังไม่ถึง อยู่ในกองทัพ ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๕๗๐} [๓๒๑] ภิกษุอยู่ ๒-๓ คืน ๑ ภิกษุอยู่ไม่ถึง ๒-๓ คืน ๑ ภิกษุอยู่ ๒ คืน แล้วออกไปก่อนอรุณของคืนที่ ๓ ขึ้นมา แล้วกลับมาอยู่ใหม่ ๑ ภิกษุอาพาธพักแรมอยู่ ๑ ภิกษุอยู่ด้วยกิจธุระของภิกษุอาพาธ ๑ ภิกษุตกอยู่ในกองทัพที่ถูกข้าศึกล้อมไว้ ๑ ภิกษุมีเหตุบางอย่างขัดขวางไว้ ๑ มีอันตราย ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ เสนาวาสสิกขาบทที่ ๙

๑๐. อุยโยธิกสิกขาบท

ว่าด้วยการไปดูสนามรบ

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๕๗๑} [๓๒๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพวกภิกษุฉัพพัคคีย์อยู่ในกองทัพ ๒-๓ คืน พากันไปสนามรบบ้าง ที่พักพลบ้าง ที่จัดขบวนทัพบ้าง ไปดูการรวมพลบ้าง ภิกษุฉัพพัคคีย์รูปหนึ่งไปยังสนามรบแล้วถูกยิงด้วยเกาทัณฑ์ พวกทหารจึงเยาะเย้ยเธอว่า “พระคุณเจ้ารบได้ดีหรือ พระคุณเจ้าได้กี่คะแนน” เธอถูกทหารเหล่านั้นเยาะเย้ยเอา จึงได้อับอายแล้ว พวกทหารจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้มาดูสนามรบเล่า มิใช่ลาภของพวก