สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องสมณุทเทสกัณฑกะ มิจฉาทิฏฐิ [ว่าด้วย สมณุทเทสชื่อกัณฑกะ] เล่ม ๒

๑๐. กัณฏกสิกขาบท

ว่าด้วยการสมโภคกับสามเณรที่ถูกนาสนะ

เรื่องสมณุทเทสชื่อกัณฏกะ

{๖๗๓} [๔๒๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น สมณุทเทสชื่อกัณฏกะได้เกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า “ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง” ภิกษุจำนวนมากได้ทราบข่าวว่าสมณุทเทสชื่อกัณฏกะเกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า “ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง”

จึงภิกษุเหล่านั้นได้เข้าไปหาสมณุทเทส ชื่อกัณฏกะถึงสำนักแล้วถามท่านว่า “อาวุโสกัณฏกะ ข่าวว่าเธอเกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า ‘ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ ดังนี้ จริงหรือ”“จริงอย่างว่านั้นแล ขอรับ กระผมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง”

“อาวุโสกัณฏกะ เธออย่าได้พูดอย่างนั้น เธออย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้า การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ดีแน่ พระผู้มีพระภาคเจ้า

ไม่ได้ตรัสอย่างนั้นเลย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสธรรมที่ทำอันตรายไว้โดยอเนกปริยาย ก็แลธรรมเหล่านั้นอาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่ามีความยินดีน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามทั้งหลายนี้มีโทษมากยิ่งนัก กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เปรียบเหมือนร่างกระดูก มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามทั้งหลายนี้มีโทษมากยิ่งนัก กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนชิ้นเนื้อ ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เปรียบเหมือนคบหญ้า ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนหลุมถ่านเพลิง ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนความฝัน

... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนของยืม ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนผลไม้ ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนเขียงสับเนื้อ ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนแหลนหลาว ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนศีรษะงู มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามทั้งหลายนี้มีโทษมากยิ่งนัก”สมณุทเทสกัณฏกะแม้อันภิกษุเหล่านั้นว่ากล่าวอยู่อย่างนี้ ก็ยังยึดถือทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนั้นอยู่อย่างเหนียวแน่นเหมือนเดิม ซํ้ายังกล่าวยืนยันว่า “กระผมกล่าวอย่างนั้นจริงขอรับ กระผมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง”

เมื่อภิกษุเหล่านั้นไม่อาจเปลื้องสมณุทเทสภัณฏกะจากทิฏฐิอันชั่วช้านั้นได้ จึงพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

โปรดให้ประชุมสงฆ์นาสนะ

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามสมณุทเทส กัณฏกะว่า “ดูก่อนกัณฏกะ ทราบมาว่าเธอเกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า ‘ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง” ดังนี้ จริงหรือ”

สมณุทเทสกัณฏกะทูลรับว่า “เป็นจริงดังรับสั่ง พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระองค์รู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ เพราะเหตุไร เธอจึงเข้าใจธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนั้นเล่า ธรรมที่ทำอันตรายเรากล่าวไว้โดย อเนกปริยายมิใช่หรือ ก็แลธรรมเหล่านั้นอาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง กามทั้งหลายเรากล่าวว่ามีความยินดีน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามทั้งหลายนี้มีโทษมากยิ่งนัก กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนร่างกระดูก ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนชิ้นเนื้อ ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนคบหญ้า ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนหลุมถ่านเพลิง ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนความฝัน ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนของยืม ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนผลไม้ ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนเขียงสับเนื้อ ... กาม

ทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนแหลนหลาว ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่า เปรียบเหมือนศีรษะงู มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามทั้งหลายนี้มีโทษมากยิ่งนัก ดูก่อนโมฆบุรุษ เมื่อเป็นเช่นนั้น เธอชื่อว่ากล่าวตู่เรา ด้วยทิฏฐิที่ตนยึดถือไว้ผิด ชื่อว่าทำลายตนเอง และชื่อว่าประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก เพราะข้อนั้นแหละจักเป็นไปเพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อผลเป็นทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อ ความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล สงฆ์จงนาสนะสมณุทเทสกัณฏกะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลสงฆ์พึงนาสนะอย่างนี้ ว่าดังนี้

‘อาวุโสกัณฏกะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเธออย่าอ้างพระผู้มีพระภาคเจ้า นั้นว่าเป็นศาสดาของเธอ และเธอจะไม่มีการนอนร่วมกับภิกษุทั้งหลายสิ้น ๒-๓ คืน เช่นอย่างที่สมณุทเทสอื่น ๆ ได้กัน เจ้าคนเสีย เธอจงไปเสีย เธอจงพินาศเสีย”

{๖๗๔} ครั้งนั้น สงฆ์ได้นาสนะสมณุทเทสกัณฏกะแล้ว ต่อมาพวกภิกษุฉัพพัคคีย์รู้อยู่ เกลี้ยกล่อมสมณุทเทสกัณฏกะผู้ถูกสงฆ์นาสนะอย่างนั้นแล้วบ้าง ให้อุปัฏฐากบ้าง ร่วมกินบ้าง ร่วมนอนบ้าง

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “พวกภิกษุฉัพพัคคีย์รู้อยู่ ไฉนจึงได้เกลี้ยกล่อมสมณุทเทสกัณฏกะผู้ถูกสงฆ์นาสนะอย่างนั้นแล้วบ้าง ให้อุปัฏฐากบ้าง ร่วมกินบ้าง ร่วมนอนบ้างเล่า ...

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอรู้อยู่เกลี้ยกล่อมสมณุทเทสกัณฏกะผู้ถูกสงฆ์

นาสนะอย่างนั้นแล้วบ้าง ให้อุปัฏฐากบ้าง ร่วมกินบ้าง ร่วมนอนบ้าง จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย พวกเธอรู้อยู่ ไฉนจึงได้เกลี้ยกล่อมสมณุทเทสกัณฏกะผู้ถูกสงฆ์นาสนะอย่างนั้นแล้วบ้าง ให้อุปัฏฐากบ้าง ร่วมกินบ้าง ร่วมนอนบ้างเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อ ความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๒๙] ถ้าแม้สมณุทเทสกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ สมณุทเทสนั้นอันภิกษุทั้งหลายพึงว่ากล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโสสมณุทเทส เธออย่าได้พูดอย่างนั้น เธออย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้า การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ดีแน่ พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ได้ตรัสอย่างนั้นเลย แน่ะอาวุโสสมณุทเทส พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสธรรมที่ทำอันตรายไว้โดยอเนกปริยาย ก็แลธรรมเหล่านั้นอาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ และสมณุทเทสนั้นอันภิกษุทั้งหลายว่ากล่าวอยู่อย่างนั้น ยังยึดถืออยู่อย่างนั้นแล สมณุทเทสนั้นอันภิกษุทั้งหลายพึงว่า กล่าวอย่างนี้ว่า ‘แน่ะอาวุโสสมณุทเทส ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป เธออย่าอ้างพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นว่าเป็นพระศาสดาของเธอ และเธอจะไม่มีการร่วมนอนกับภิกษุทั้งหลายสิ้น ๒-๓ คืน เช่นอย่างที่สณุทเทสอื่น ๆ ได้กัน เจ้าคนเสีย เธอจงไปเสีย เธอจงพินาศเสีย’ อนึ่ง ภิกษุใดรู้อยู่

เกลี้ยกล่อมสมณุทเทสผู้ถูกสงฆ์นาสนะอย่างนั้นแล้วก็ดี ให้อุปัฏฐากก็ดี ร่วมกินก็ดี ร่วมนอนก็ดี เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๖๗๕} [๔๓๐] ที่ชื่อว่า สมณุทเทส ตรัสหมายถึงสามเณร คำว่า กล่าวอย่างนี้ คือ กล่าวว่า ‘กระผมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มี พระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’

{๖๗๖} คำว่า สมณุทเทสนั้น ได้แก่ สมณุทเทสผู้ที่กล่าวอย่างนั้น

คำว่า อันภิกษุทั้งหลาย ได้แก่ ภิกษุพวกอื่น คือ ภิกษุพวกที่ได้เห็น ที่ได้ยินพึงว่ากล่าวว่า ‘อาวุโสสมณุทเทส เธออย่าได้พูดอย่างนั้น เธออย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้า การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ดีแน่ พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ได้ตรัสอย่างนั้นเลย แน่ะอาวุโสสมณุทเทส พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสธรรมที่ทำอันตรายไว้โดยอเนกปริยาย ก็แลธรรมเหล่านั้นอาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๒ ... พึงว่ากล่าวแม้ ครั้งที่ ๓ ... ถ้าเธอสละได้ การสละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากเธอไม่ยอมสละ สมณุทเทสนั้นอันภิกษุทั้งหลายพึงว่ากล่าวอย่างนี้ว่า ‘แน่ะอาวุโสสมณุทเทส ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป เธออย่าอ้างพระผู้มีพระภาคเจ้า นั้นว่าเป็นพระศาสดาของเธอ และเธอจะไม่มีการร่วมนอนกับภิกษุทั้งหลาย ๒-๓ คืน เช่นอย่างที่สมณุทเทสอื่น ๆ ได้กัน เจ้าคนเสีย เธอจงไปเสีย เธอจงพินาศเสีย’{๖๗๗} คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่า ภิกษุ เพราะอรรถว่าเป็นผู้ขอ .. นี้ ชื่อว่า ‘ภิกษุ’ ที่ทรงประสงค์ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า รู้อยู่ คือ รู้เอง หรือคนเหล่าอื่นบอกแก่เธอ หรือเธอบอก

คำว่า ผู้ถูกสงฆ์นาสนะอย่างนั้นแล้ว คือ ผู้ถูกสงฆ์ให้พินาศเสียอย่างนั้นแล้ว

ที่ชื่อว่า สมณุทเทส ตรัสหมายถึงสามเณร

คำว่า เกลี้ยกล่อมก็ดี คือ เกลี้ยกล่อมว่า ‘เราจักให้บาตร จีวรอุทเทส หรือปริปุจฉาแก่เธอ’ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

คำว่า ให้อุปัฏฐากก็ดี คือ ยินดีจุรณ ดินเหนียว ไม้ชำระฟัน หรือนํ้าบ้วนปากของเธอ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

คำว่า ร่วมกินก็ดี อธิบายว่า ที่ชื่อว่าร่วมกิน หมายถึงการคบหา ๒ อย่างคือ คบหากันในทางอามิส ๑ คบหากันในทางธรรม ๑ที่ชื่อว่า คบหากันในทางอามิส คือ ให้อามิสก็ดี รับอามิสก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ที่ชื่อว่า คบหากันในทางธรรม คือ บอกธรรมให้ก็ดี ให้บอกธรรมก็ดี

ภิกษุบอกธรรมให้ หรือให้บอกธรรมเป็นบท ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ บท

ภิกษุบอกธรรมให้ หรือให้บอกธรรมเป็นอักษร ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุกๆ อักษร

คำว่า ร่วมนอนก็ดี อธิบายว่า ในที่มุงบังอันเดียวกัน เมื่อสมณุทเทส ผู้ถูกสงฆ์นาสนะนอนแล้ว ภิกษุจึงนอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เมื่อภิกษุนอนแล้ว สมณุทเทสผู้ถูกสงฆ์นาสนะจึงนอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ หรือนอนทั้งสอง ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ลุกขึ้นแล้วนอนต่ออีก ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

{๖๗๘} [๔๓๑] สมณุทเทสผู้ถูกสงฆ์นาสนะแล้ว ภิกษุสำคัญว่าถูกสงฆ์นาสนะแล้ว เกลี้ยกล่อมก็ดี ให้อุปัฏฐากก็ดี ร่วมกินก็ดี ร่วมนอนก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

สมณุทเทสผู้ถูกสงฆ์นาสนะแล้ว ภิกษุสงสัย เกลี้ยกล่อมก็ดี ให้อุปัฏฐากก็ดี ร่วมกินก็ดี ร่วมนอนก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ

สมณุทเทสผู้ถูกสงฆ์นาสนะแล้ว ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ผู้ถูกสงฆ์นาสนะแล้ว เกลี้ยกล่อมก็ดี ให้อุปัฏฐากก็ดี ร่วมกินก็ดี ร่วมนอนก็ดี ไม่ต้องอาบัติมิใช่สมณุทเทสผู้ถูกสงฆ์นาสนะ ภิกษุสำคัญว่าผู้ถูกสงฆ์นาสนะ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่สมณุทเทสผู้ถูกสงฆ์นาสนะ ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่สมณุทเทสผู้ถูกสงฆ์นาสนะ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ผู้ถูกสงฆ์นาสนะ ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๖๗๙} [๔๓๒] ภิกษุรู้อยู่ว่าสมณุทเทสนั้นมิใช่ผู้ถูกสงฆ์นาสนะ ๑ ภิกษุรู้อยู่ว่าสมณุทเทสนั้นยอมสละทิฏฐินั้นแล้ว ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ กัณฏกสิกขาบทที่ ๑๐

จบ สัปปาณกวรรคที่ ๗

หัวข้อประจำหมวด

สัญจิจจปาณสิกขาบท ว่าด้วยการจงใจฆ่าสัตว์ ๑

สัปปาณกสิกขาบท ว่าด้วยการบริโภคนํ้าที่มีสัตว์มีชีวิต ๑

อุกโกฏนสิกขาบท ว่าด้วยการฟื้นอธิกรณ์ ๑

ทุฏฐุลลสิกขาบท ว่าด้วยการปกปิดอาบัติชั่วหยาบ ๑

อูนวีสติวัสสสิกขาบท ว่าด้วยการอุปสมบทให้ผู้มีอายุต่ำกว่า ๒๐ ปี ๑

เถยยสัตถสิกขาบท ว่าด้วยเดินทางไปกับพ่อค้าเกวียนผู้เป็นโจร ๑

สังวิธานสิกขาบท ว่าด้วยการชักชวนมาตุคามเดินทางไกลด้วยกัน ๑

อริฏฐสิกขาบท ว่าด้วยพระอริฏฐะกล่าวตู่พระพุทธเจ้า ๑

อุกขิตตสัมโภคสิกขาบท ว่าด้วยการคบหากับภิกษุผู้ถูกสงฆ์ลงอุกเขปนียกรรม ๑

กัณฏกสิกขาบท ว่าด้วยสมณุทเทสชื่อกัณฏกะ ๑

๘. สหธัมมิกวรรค

หมวดว่าด้วยผู้ร่วมประพฤติธรรม

๑. สหธัมมิกสิกขาบท

ว่าด้วยการว่ากล่าวโดยชอบธรรม

เรื่องพระฉันนะ

{๖๘๐} [๔๓๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตารามใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระฉันนะประพฤติอนาจาร ภิกษุทั้งหลายพากันว่ากล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโสฉันนะ ท่านอย่าได้กระทำอย่างนี้ การกระทำนั่นไม่สมควร”ท่านกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ผมจะยังไม่ศึกษาในสิกขาบทนี้ ตราบเท่าที่ผมยังไม่ได้สอบถามภิกษุอื่นผู้ฉลาด ผู้ทรงวินัย”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ท่านพระฉันนะอันภิกษุทั้งหลายว่ากล่าวอยู่โดยชอบธรรม ไฉนจึงได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส ผมจะยังไม่ศึกษาในสิกขาบทนี้ ตราบเท่าที่ผมยังไม่ได้สอบถามภิกษุอื่นผู้ฉลาด ผู้ทรงวินัย’ ดังนี้เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระฉันนะว่า “ดูก่อนฉันนะ ทราบมาว่าเธออันภิกษุทั้งหลายว่ากล่าวอยู่โดยชอบธรรม ได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส ผมจะยังไม่ศึกษาในสิกขาบทนี้ ตราบเท่าที่ผมยังไม่ได้สอบถามภิกษุอื่นผู้ฉลาด ผู้ทรงวินัย’ ดังนี้ จริงหรือ”ท่านพระฉันนะทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”