สิกขาบทที่ ๑ เรื่องพระอุทายี เล่ม ๒

๗. สัปปาณกวรรค

หมวดว่าด้วยสัตว์มีชีวิต

๑. สัญจิจจปาณสิกขาบท

ว่าด้วยการจงใจฆ่าสัตว์

เรื่องพระอุทายี

{๖๓๑} [๓๘๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุทายีเป็นผู้ชำนาญในการยิงธนู และท่านไม่ชอบพวกกา ท่านจึงยิงมันแล้วตัดหัวมาเสียบหลาวเรียงไว้เป็นลำดับภิกษุทั้งหลายถามอย่างนี้ว่า “อาวุโส ใครฆ่ากาพวกนี้”

พระอุทายีตอบว่า “ผมเอง ขอรับ เพราะผมไม่ชอบกา”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุทายีจึงได้จงใจฆ่าสัตว์เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มี พระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระอุทายีว่า “ดูก่อนอุทายี ทราบมาว่าเธอจงใจฆ่าสัตว์ จริงหรือ”

ท่านพระอุทายีทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้จงใจฆ่าสัตว์เล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๘๓] อนึ่ง ภิกษุใดจงใจฆ่าสัตว์ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๖๓๒} [๓๘๔] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้คำว่า จงใจ คือ รู้อยู่ รู้ดีอยู่ ตั้งใจ ฝ่าฝืน ละเมิด

ที่ชื่อว่า สัตว์ ตรัสหมายถึงสัตว์มีชีวิตคือสัตว์ดิรัจฉาน

คำว่า ฆ่า ความว่า ตัดทอน บั่นทอน ซึ่งอินทรีย์คือชีวิต ทำความสืบต่อให้เสียไป ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

{๖๓๓} [๓๘๕] สัตว์มีชีวิต ภิกษุสำคัญว่าเป็นสัตว์มีชีวิต ฆ่า ต้องอาบัติปาจิตตีย์สัตว์มีชีวิต ภิกษุสงสัย ฆ่า ต้องอาบัติทุกกฏ

สัตว์มีชีวิต ภิกษุสำคัญว่ามิใช่สัตว์มีชีวิต ฆ่า ไม่ต้องอาบัติ

มิใช่สัตว์มีชีวิต ภิกษุสำคัญว่าเป็นสัตว์มีชีวิต ฆ่า ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่สัตว์มีชีวิต ภิกษุสงสัย ฆ่า ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่สัตว์มีชีวิต ภิกษุสำคัญว่ามิใช่สัตว์มีชีวิต ฆ่า ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๖๓๔} [๓๘๖] ภิกษุไม่จงใจฆ่า ๑ ภิกษุฆ่าด้วยไม่มีสติ ๑ ภิกษุไม่รู้ ๑ ภิกษุไม่ประสงค์จะให้ตาย ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สัญจิจจปาณสิกขาบทที่ ๑

๒. สัปปาณกสิกขาบท

ว่าด้วยการบริโภคนํ้าที่มีตัวสัตว์

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๖๓๕} [๓๘๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์รู้อยู่บริโภคน้ำมีตัวสัตว์ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์รู้อยู่ จึงได้บริโภคน้ำมีตัวสัตว์เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอรู้อยู่บริโภคนํ้ามีตัวสัตว์ จริงหรือ”พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”