สิกขาบทที่ ๗ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๗. นิสีทนสิกขาบท

ว่าด้วยการทำผ้าสำหรับรองนั่ง

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๗๖๓} [๕๓๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตผ้านิสีทนะสำหรับรองนั่งแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตผ้ารองนั่งแล้ว จึงใช้ผ้าสำหรับรองนั่งที่ไม่ได้ขนาด ให้ห้อยลงข้างหน้าเตียงบ้าง ตั่งบ้าง ข้างหลังบ้างบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ใช้ผ้าสำหรับรองนั่งที่ไม่ได้ขนาดเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอใช้ผ้าสำหรับรองนั่งที่ไม่ได้ขนาด จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ใช้ผ้าสำหรับรองนั่งที่ไม่ได้ขนาดเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุผู้ให้ทำผ้านิสีทนะสำหรับรองนั่งพึงให้ทำให้ได้ขนาดขนาดในผ้านั้่นดังนี้ คือ โดยยาว ๒ คืบ โดยกว้างคืบครึ่ง โดยคืบสุคต เธอทำให้เกินขนาดนั้นไป เป็นปาจิตตีย์ มีอันให้ตัดเสียเป็นวินัยกรรม

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

เรื่องพระอุทายี

{๗๖๔} [๕๓๒] ก็สมัยนั้นแล ท่านพระอุทายีเป็นผู้มีร่างกายใหญ่ ท่านปูผ้าสำหรับรองนั่งตรงเบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วนั่งดึงออก โดยรอบอยู่ พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามท่านพระอุทายีในขณะนั้นว่า “ดูก่อนอุทายี เพราะเหตุไร เธอปูผ้าสำหรับรองนั่งแล้วจึงดึงออกโดยรอบ อยู่เหมือนช่างหนังเก่าเล่า”ท่านพระอุทายีกราบทูลว่า “เป็นจริงดังพระดำรัส พระพุทธเจ้าข้า เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตผ้าสำหรับรองนั่งแก่ภิกษุทั้งหลายเล็กเกินไป”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตชายแห่งผ้าสำหรับนั่งเพิ่มอีกคืบหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

[๕๓๓] อนึ่ง ภิกษุผู้ให้ทำผ้านิสีทนะสำหรับรองนั่งพึงให้ทำให้ได้ขนาด ขนาดผ้านั้นดังนี้ คือโดยยาว ๒ คืบ โดยกว้างคืบครึ่ง ชายคืบหนึ่ง

โดยคืบสุคต เธอทำให้เกินขนาดนั้นไป เป็นปาจิตตีย์ มีอันให้ตัดเสีย เป็นวินัยกรรม

สิกขาบทวิภังค์

{๗๖๕} [๕๓๔] ที่ชื่อว่า ผ้านิสีทนะ ตรัสหมายถึงผ้าสำหรับรองนั่งที่มีชาย

คำว่า ผู้ให้ทำ คือ ทำเองก็ดี ใช้ผู้อื่นทำก็ดี ต้องให้ทำให้ได้ขนาด ขนาดในผ้านั้นดังนี้ คือ โดยยาว ๒ คืบ โดยกว้างคืบครึ่ง ชายคืบหนึ่ง โดยคืบสุคต ทำเองก็ดี ใช้ผู้อื่นทำก็ดี ให้เกินขนาดนั้นไป ต้องอาบัติทุกกฏในเพราะประโยคที่ทำ ต้องอาบัติปาจิตตีย์เพราะได้ผ้าสำหรับรองนั่งนั้นมา พึงตัดเสียก่อนจึงแสดงอาบัติตก

บทภาชนีย์

{๗๖๖} [๕๓๕] ผ้านิสีทนะที่ตนทำค้างไว้ ตนทำต่อจนสำเร็จต้อง อาบัติปาจิตตีย์

ผ้านิสีทนะที่ตนทำค้างไว้ ใช้ผู้อื่นทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ผ้านิสีทนะที่ผู้อื่นทำค้างไว้ ตนทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ผ้านิสีทนะที่ผู้อื่นทำค้างไว้ ใช้ผู้อื่นทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทำเองก็ดี ใช้ผู้อื่นทำก็ดี เพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่น ต้องอาบัติทุกกฏ

ผ้านิสีทนะที่ผู้อื่นทำไว้สำเร็จแล้วมาใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๗๖๗} [๕๓๖] ภิกษุทำผ้านิสีทนะได้ประมาณ ๑ ภิกษุทำผ้านิสีทนะ่ำต่ำกว่าประมาณ ๑ ภิกษุได้ผ้านิสีทนะที่ผู้อื่นทำเกินประมาณมาตัดเสียแล้วใช้สอย ๑ ทำเป็นผ้าเพดานก็ดี ทำเป็นผ้าปูพื้นก็ดี ทำเป็นผ้าม่านก็ดี ทำเป็นเปลือกฟูกก็ดี ทำเป็นปลอกหมอนก็ดี ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ นิสีทนสิกขาบทที่ ๗

๘. กัณฑุปฏิจฉาทิสิกขาบท

ว่าด้วยการทำผ้าปิดฝี

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๗๖๘} [๕๓๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตผ้าปิดฝีเแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตผ้าปิดฝีแล้ว จึงใช้ผ้าปิดฝีที่ไม่ได้ขนาด ปล่อยเลื้อยไปข้างหน้าบ้าง ข้างหลังบ้างเที่ยวไปบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ใช้ผ้าปิดฝีที่ไม่ได้ขนาดเล่า” แล้วกราบทูล เรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอใช้ผ้าปิดฝีที่ไม่ได้ขนาด จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ใช้ผ้าปิดฝีที่ไม่ได้ขนาดเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า