สิกขาบทที่ ๑ เรื่องพระหัตถกะศากยบุตร เล่ม ๒

๕. ปาจิตติยกัณฑ์

ท่านทั้งหลาย อนึ่ง ธรรมคือปาจิตตีย์ ๙๒ สิกขาบทเหล่านี้แลมาสู่อุทเทส

๑. มุสาวาทวรรค

หมวดว่าด้วยการพูดเท็จ

๑. มุสาวาทสิกขาบท

ว่าด้วยการพูดเท็จ

เรื่องพระหัตถกศากยบุตร

{๑๗๓} [๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พระหัตถกศากยบุตรเป็นคนพูดจากลับกลอก ท่านเมื่อเจรจาอยู่กับพวก เดียรถีย์ปฏิเสธแล้วรับ รับแล้วปฏิเสธ เอาเรื่องหนึ่งมากลบเกลื่อนเรื่องหนึ่ง กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ พูดนัดหมายไว้แล้วทำให้คลาดเคลื่อนพวกเดียรถีย์พากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระหัตถกศากยบุตรเจรจาอยู่กับพวกเราจึงได้ปฏิเสธแล้วรับ รับแล้วปฏิเสธ เอา

เรื่องหนึ่งมากลบเกลื่อนเรื่องหนึ่ง กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ พูดนัดหมายไว้แล้ว ทำให้คลาดเคลื่อนเล่า”

ภิกษุทั้งหลายได้ยินเดียรถีย์พวกนั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ จึงเข้าไปหาพระหัตถกศากยบุตรถึงสำนัก ครั้นแล้วได้ถามพระหัตถกะว่า “อาวุโสหัตถกะ ข่าวว่าท่านเจรจาอยู่กับพวกเดียรถีย์ ปฏิเสธแล้วรับ รับแล้วปฏิเสธ เอาเรื่องหนึ่งมากลบเกลื่อนเรื่องหนึ่ง กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ พูดนัดหมายไว้แล้วทำให้คลาดเคเลื่อน จริงหรือ”พระหัตถกศากยบุตรตอบว่า “อาวุโสทั้งหลาย ขึ้นชื่อว่าพวกเดียรถีย์ เหล่านั้นเราต้องเอาชนะด้วยวิธีใดวิธีหนึ่ง เราไม่ควรให้ชัยชนะแก่เดียรถีย์พวกนั้น”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระหัตถกศากยบุตร เจรจาอยู่กับพวกเดียรถีย์ จึงได้ปฏิเสธแล้วรับ รับแล้วปฏิเสธ เอาเรื่องหนึ่งมากลบเกลื่อนเรื่องหนึ่ง กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ พูดนัดหมายไว้แล้วทำให้คลาดเคลื่อนเล่า” พากันตำหนิพระหัตถกศากยบุตรโดยอเนกปริยายแล้ว กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมพระภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพระ หัตถกศากยบุตรว่า “ดูก่อนหัตถกะ ทราบมาว่าเธอเจรจาอยู่กับพวกเดียรถีย์ ปฏิเสธแล้วรับ รับแล้วปฏิเสธ เอาเรื่องหนึ่งมากลบเกลื่อนเรื่องหนึ่ง กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ พูดนัดหมายไว้แล้วทำให้คลาดเคลื่อน จริงหรือ”พระหัตถกศากยบุตรทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้เจรจาอยู่กับพวกเดียรถีย์ ปฏิเสธแล้วรับ รับแล้วปฏิเสธ เอาเรื่องหนึ่ง มากลบเกลื่อนเรื่องหนึ่ง กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ พูดนัดหมายไว้แล้วทำให้ คลาดเคลื่อนเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของเธอนั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิพระหัตถกศากยบุตรโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก

ความเป็นคนบำรุงยาก ความเป็นคนมักมาก ความเป็นคนไม่สันโดษ ความคลุกคลี ความเกียจคร้าน ตรัสคุณแห่งความเป็นคนเลี้ยงง่าย ความเป็นคนบำรุงง่าย ความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยายแล้ว ทรงทำธรรมีกถาที่สมควรแก่เรื่องนั้น ที่เหมาะสมแก่เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่าดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ คือ เพื่อความรับว่าดีแห่งสงฆ์ ๑ เพื่อความสำราญแห่งสงฆ์ ๑ เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก ๑ เพื่อความอยู่สำราญแห่งภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก ๑ เพื่อป้องกันอาสวะอันจะบังเกิดในปัจจุบัน ๑ เพื่อกำจัดอาสวะอันจักบังเกิดในอนาคต ๑ เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ๑ เพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชน ที่เลื่อมใสแล้ว ๑ เพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม ๑ เพื่อเอื้อเฟื้อพระวินัย ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๒] เป็นปาจิตตีย์ เพราะกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่

สิกขาบทวิภังค์

{๑๗๔} [๓] ที่ชื่อว่า กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ ได้แก่ วาจา เสียงที่เปล่ง ถ้อยคำเป็นแนวทางการเปล่งวาจา เจตนาที่ให้เขาเข้าใจทางวาจาของบุคคลผู้จงใจ จะพูดให้คลาดเคลื่อนจากความจริง ได้แก่ คำพูดของอนารยชน๘ อย่าง คือ ไม่เห็น พูดว่าข้าพเจ้าเห็น ๑ ไม่ได้ยิน พูดว่าข้าพเจ้าได้ยิน ๑ ไม่ทราบ พูดว่าข้าพเจ้าทราบ ๑ ไม่รู้ พูดว่าข้าพเจ้ารู้ ๑ เห็น พูดว่าข้าพเจ้าไม่เห็น ๑ ได้ยิน พูดว่าข้าพเจ้าไม่ได้ยิน ๑ ทราบ พูดว่าข้าพเจ้าไม่ทราบ ๑ รู้ พูดว่า ข้าพเจ้าไม่รู้ ๑

บทภาชนีย์

{๑๗๕} ที่ชื่อว่า ไม่เห็น คือ ไม่เห็นด้วยตา

ที่ชื่อว่า ไม่ได้ยิน คือ ไม่ได้ยินด้วยหู

ที่ชื่อว่า ไม่ทราบ คือ ไม่ได้สูดดมด้วยจมูก ไม่ได้ลิ้มด้วยลิ้น ไม่ได้สัมผัสด้วยกายที่ชื่อว่า ไม่รู้ คือ ไม่รู้ด้วยใจ

ที่ชื่อว่า เห็น คือ เห็นด้วยตา

ที่ชื่อว่า ได้ยิน คือ ได้ยินด้วยหู

ที่ชื่อว่า ทราบ คือ ได้สูดดมด้วยจมูก ได้ลิ้มด้วยลิ้น ได้สัมผัสด้วยกาย

ที่ชื่อว่า รู้ คือ รู้ด้วยใจ

อาการของการกล่าวเท็จทั้งที่รู้

ไม่เห็น - ว่าเห็น

{๑๗๖} [๔] ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นแล้ว” ด้วยอาการ ๔ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นแล้ว” ด้วยอาการ ๕ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นแล้ว” ด้วยอาการ

๖ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นแล้ว” ด้วยอาการ ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ได้ยิน - ว่าได้ยิน

[๕] ไม่ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยินแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๔ อย่าง ... ด้วยอาการ ๕ อย่าง ... ด้วยอาการ ๖ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ทราบ - ว่าทราบ

ไม่ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่รู้ - ว่ารู้

ไม่รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่เห็น - ว่าเห็นและได้ยิน

{๑๗๗} [๖] ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็นและได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่เห็น - ว่าเห็นและทราบ

ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็นและทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่เห็น - ว่าเห็นและรู้

ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็นและรู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่เห็น - ว่าเห็น ได้ยิน และทราบ

ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็นได้ยิน และทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่เห็น - ว่าเห็น ได้ยิน และรู้

ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็น ได้ยินและรู้” ด้วย อาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่เห็น - ว่าเห็น ได้ยิน ทราบ และรู้

ไม่เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็น ได้ยิน ทราบ และ รู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ได้ยิน - ว่าได้ยินและทราบ

ไม่ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยินและทราบ” ด้วย อาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ได้ยิน - ว่าได้ยินและรู้

ไม่ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยินและรู้” ด้วย อาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ได้ยิน - ว่าได้ยินและเห็น

ไม่ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยินและเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ได้ยิน - ว่าได้ยิน ทราบ และรู้

ไม่ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยิน ทราบ และรู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ได้ยิน - ว่าได้ยิน ทราบ และเห็น

ไม่ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยิน ทราบ และเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ได้ยิน - ว่าได้ยิน ทราบ รู้ และเห็น

ไม่ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยิน ทราบ รู้ และ เห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ทราบ - ว่าทราบและรู้

ไม่ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบและรู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ทราบ - ว่าทราบและเห็น

ไม่ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบและเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ทราบ - ว่าทราบและได้ยิน

ไม่ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบและได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ทราบ - ว่าทราบ รู้ และเห็น

ไม่ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบ รู้ และเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ทราบ - ว่าทราบ รู้ และได้ยิน

ไม่ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบ รู้ และได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่ทราบ - ว่าทราบ รู้ เห็น และได้ยิน

ไม่ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบ รู้ เห็น และได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่รู้ - ว่ารู้และเห็น

ไม่รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้และเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่รู้ - ว่ารู้และได้ยิน

ไม่รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้และได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่รู้ - ว่ารู้และทราบ

ไม่รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้และทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่รู้ - ว่ารู้ เห็น และได้ยิน

ไม่รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้ เห็น และได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่รู้ - ว่ารู้ เห็น และทราบ

ไม่รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้ เห็น และทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ไม่รู้ - ว่ารู้ เห็น ได้ยิน และทราบ

ไม่รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้ เห็น ได้ยิน และทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เห็น - ว่าไม่เห็น

{๑๗๘} [๗] เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าไม่เห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ได้ยิน - ว่าไม่ได้ยิน

ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าไม่ได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทราบ - ว่าไม่ทราบ

ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าไม่ทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

รู้ - ว่าไม่รู้

รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าไม่รู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เห็น - ว่าได้ยิน

{๑๗๙} [๘] เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เห็น - ว่าทราบ

เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เห็น - ว่ารู้

เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เห็น - ว่าได้ยินและทราบ

เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยินและทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เห็น - ว่าได้ยินและรู้

เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยินและรู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เห็น - ว่าได้ยิน ทราบ และรู้

เห็น ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยิน ทราบ และรู้” ด้วย อาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ได้ยิน - ว่าทราบ

ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ได้ยิน - ว่ารู้

ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ได้ยิน - ว่าเห็น

ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ได้ยิน - ว่าทราบและรู้

ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบและรู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ได้ยิน - ว่าทราบและเห็น

ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบและเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ได้ยิน - ว่าทราบ รู้ และเห็น

ได้ยิน ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบ รู้ และเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทราบ - ว่ารู้

ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทราบ - ว่าเห็น

ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทราบ - ว่าได้ยิน

ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทราบ - ว่ารู้และเห็น

ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้และเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทราบ - ว่ารู้และได้ยิน

ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้และได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทราบ - ว่ารู้ เห็น และได้ยิน

ทราบ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้ เห็น และได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

รู้ - ว่าเห็น

รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

รู้ - ว่าได้ยิน

รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

รู้ - ว่าทราบ

รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

รู้ - ว่าเห็นและได้ยิน

รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็นและได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

รู้ - ว่าเห็นและทราบ

รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็นและทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

รู้ - ว่าเห็น ได้ยิน และทราบ

รู้ ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็น ได้ยิน และทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เห็น - สงสัย

{๑๘๐} [๙] เห็น ภิกษุสงสัย กำหนดไม่ได้ว่าเห็น จำไม่ได้ว่าเห็น หลงลืม ว่าเห็น กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเห็นและได้ยิน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์... “ข้าพเจ้าเห็นและทราบ” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าเห็นและรู้” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าเห็น ได้ยินและทราบ” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าเห็น ได้ยิน และรู้” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าเห็น ได้ยิน ทราบ และรู้” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ได้ยิน - สงสัย

ได้ยิน ภิกษุสงสัย กำหนดไม่ได้ว่าได้ยิน จำไม่ได้ว่าได้ยิน หลงลืมว่า ได้ยิน กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าได้ยินและทราบ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง

... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าได้ยินและรู้” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าได้ยินแล ะเห็น” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าได้ยิน ทราบ และรู้” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าได้ยิน ทราบ และเห็น” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าได้ยิน ทราบ รู้ และเห็น” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทราบ - สงสัย

[๑๐] ทราบ ภิกษุสงสัย กำหนดไม่ได้ว่าทราบ นึกไม่ได้ว่าทราบ หลงลืมว่าทราบ กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าทราบและรู้” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าทราบและเห็น” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าทราบและได้ยิน” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าทราบ รู้ และเห็น” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าทราบ รู้ และได้ยิน” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้าทราบ รู้ เห็น และได้ยิน” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

รู้ - สงสัย

รู้ ภิกษุสงสัย กำหนดไม่ได้ว่ารู้ นึกไม่ได้ว่ารู้ หลงลืมว่ารู้ กล่าวเท็จ ทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้ารู้และเห็น” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๗ อย่าง ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์... “ข้าพเจ้ารู้และได้ยิน” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้ารู้และทราบ” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้ารู้ เห็น และได้ยิน” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้ารู้ เห็น และทราบ” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

... “ข้าพเจ้ารู้ เห็น ได้ยิน และทราบ” ... ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อนาปัตติวาร

{๑๘๑} [๑๑] ภิกษุพูดพลั้ง ๑ ภิกษุพูดพลาด ๑ (ข้อว่าพูดพลั้ง คือพูดเร็วไป ชื่อว่าพูดพลาด คือ ตั้งใจว่าจักพูดอย่างหนึ่ง แต่กลับพูดไปอีกอย่างหนึ่ง) ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ มุสาวาทสิกขาบทที่๑

๒. โอมสวาทสิกขาบท

ว่าด้วยการพูดดูถูก

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๑๘๒} [๑๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทะเลาะกับพวกภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก พูดดูถูกพวกภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก พูดด่า พูดข่มทางกำเนิดบ้างชื่อบ้าง วงศ์ตระกูลบ้าง การงาน บ้าง ศิลปวิทยาบ้าง โรคภัยบ้าง รูปพรรณบ้าง กิเลสบ้าง อาบัติบ้าง คำด่าที่ต่ำช้าบ้างบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทะเลาะกับภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รักอยู่ จึงได้พูดดูถูก พวกภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รักพูดด่า พูดข่มทางกำเนิดบ้าง ชื่อบ้าง วงศ์ตระกูลบ้าง การงานบ้าง ศิลปวิทยาบ้าง โรคภัยบ้าง รูปพรรณบ้าง กิเลสบ้าง อาบัติบ้าง คำด่าที่ต่ำช้าบ้างเล่า” พากันตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถาม

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะ เหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอทะเลาะกับพวกภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก พูดดูถูกพวกภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก พูดด่า พูดข่มทาง กำเนิดบ้าง ชื่อบ้าง วงศ์ตระกูลบ้าง การงานบ้าง ศิลปวิทยาบ้าง โรคภัยบ้าง รูปพรรณบ้าง กิเลสบ้าง อาบัติบ้าง คำด่าที่ตํ่าช้าบ้าง จริงหรือ”