สิกขาบทที่ ๖ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๖. อนุปขัชชสิกขาบท

ว่าด้วยการนอนแทรกแซง

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๓๘๓} [๑๑๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพวกภิกษุฉัพพัคคีย์กันที่นอนดี ๆ ไว้ ให้พระเถระทั้งหลายย้ายไปเสีย หลังจากนั้นได้มีความคิดว่า “ด้วยอุบายอะไรหนอ พวกเราจึงจะอยู่จำพรรษา ณ ที่นี้ได้” จึงนอนแทรกแซงพระเถระทั้งหลายด้วยหมายใจว่า “รูปที่มีความคับใจก็จักหลบไปเอง”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้นอนแทรกแซงพระเถระทั้งหลายเล่า” จึงพากันตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระ ผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอนอนแทรกแซงพระเถระทั้งหลาย จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้นอนแทรกแซงพระเถระทั้งหลายเล่า การกระทำของพวกเธอ นั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความ เลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๒๐] อนึ่ง ภิกษุใดรู้อยู่ เข้าไปนอนแทรกแซงภิกษุผู้เข้าไปก่อนในวิหารอันเป็นของสงฆ์ ด้วยหมายใจว่า ‘ผู้ใดมีความคับใจ ผู้นั้นจักหลีกไปเอง’ ทำความหมายใจอย่างนี้เท่านั้นให้เป็นเหตุ ไม่มีอย่างอื่น เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๘๔} [๑๒๑] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ... คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้วิหารที่ชื่อว่า เป็นของสงฆ์ ได้แก่ วิหารที่เขาถวายแล้วบริจาคแล้วแก่สงฆ์

ที่ชื่อว่า รู้ คือ รู้ว่าเป็นพระผู้เฒ่า รู้ว่าเป็นพระอาพาธ รู้ว่าเป็นวิหารที่สงฆ์มอบให้

คำว่า เข้าไปแทรกแซง คือ เข้าไปเบียดเสียด

คำว่า นอน ความว่า ภิกษุปูไว้เองก็ดี ให้คนอื่นปูก็ดี ซึ่งที่นอน ในสถานที่ใกล้เตียงก็ดี ตั่งก็ดี หรือทางเข้าทางออกก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ นั่งทับก็ดี นอนทับก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์คำว่า ทำความหมายใจอย่างนี้เท่านั้นให้เป็นเหตุ ไม่มีอย่างอื่น ความว่า ไม่มีเหตุจำเป็นอย่างอื่นเพื่อจะนอนแทรกแซง

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๓๘๕} [๑๒๒] วิหารเป็นของสงฆ์ ภิกษุสำคัญว่าเป็นของสงฆ์ นอนแทรกแซง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

วิหารเป็นของสงฆ์ ภิกษุสงสัย นอนแทรกแซง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

วิหารเป็นของสงฆ์ ภิกษุสำคัญว่าเป็นของบุคคล นอนแทรกแซง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกกฏ

เว้นสถานที่ใกล้เตียง ตั่ง หรือทางเข้าทางออกไว้ ภิกษุปูเองก็ดี ให้คนอื่นปูก็ดีซึ่งที่นอน ต้องอาบัติทุกกฏ นั่งทับก็ดี นอนทับก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุปูเองก็ดี ให้คนอื่นปูก็ดี ซึ่งที่นอน ในชานโดยรอบวิหารก็ดี ในโรงฉันก็ดี ในมณฑปก็ดี ใต้ต้นไม้ก็ดี ในที่แจ้งก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ นั่งทับก็ดี นอนทับก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏวิหารเป็นของบุคคล ภิกษุสำคัญว่าเป็นของสงฆ์ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

วิหารเป็นของบุคคล ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

วิหารเป็นของบุคคล ภิกษุสำคัญว่าเป็นของบุคคล ... ต้องอาบัติทุกกฏ ในเพราะเป็นของบุคคลของผู้อื่น

ไม่ต้องอาบัติในเพราะเป็นของบุคคลของตน

อนาปัติวาร

{๓๘๖} [๑๒๓] ภิกษุอาพาธเข้าไป ๑ ภิกษุถูกความหนาวหรือความร้อนเบียดเบียนแล้วเข้าไป ๑ ภิกษุมีอันตราย ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อนุปขัชชสิกขาบทที่ ๖

๗. นิกกัฑฒนสิกขาบท

ว่าด้วยการฉุดคร่าออกไป

เรื่องภิกษุสัตตรสวัคคีย์

{๓๘๗} [๑๒๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ปฏิสังขรณ์วิหารใหญ่แห่งหนึ่งซึ่งตั้งอยู่สุดเขตวัด ด้วยหมายใจว่า “พวกเราจักอยู่จำพรรษา ณ ที่นี้” พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้เห็นพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์กำลังปฏิสังขรณ์วิหารกันอยู่ ครั้นแล้วจึงพูดกันอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุสัตตรสวัคคีย์เหล่านี้กำลังปฏิสังขรณ์วิหารกัน อย่ากระนั้นเลย พวกเราจักไล่พวกเธอไปเสีย” ภิกษุบางพวกพูดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ขอให้รอไปจนกว่าพวกเธอจะปฏิสังขรณ์เสร็จก่อน เมื่อพวกเธอปฏิสังขรณ์เสร็จแล้ว พวกเราจึงค่อยไล่ไป”ครั้นพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ปฏิสังขรณ์เสร็จแล้ว พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ ได้กล่าวกะพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ดังนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกท่านจงย้ายออกไป วิหารตกถึงพวกเรา”พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ตอบว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกท่านควรจะบอกล่วงหน้ามิใช่หรือ พวกผมจะได้ปฏิสังขรณ์วิหารหลังอื่น”

“อาวุโสทั้งหลาย วิหารเป็นของสงฆ์มิใช่หรือ”

“ขอรับ วิหารเป็นของสงฆ์”

“พวกท่านจงย้ายออกไป วิหารตกถึงพวกเรา”

“วิหารหลังใหญ่ แม้พวกท่านก็อยู่ได้ แม้พวกผมก็จักอยู่”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์กล่าวว่า “พวกท่านจงย้ายออกไป วิหารตกถึงพวกเรา” ดังนี้แล้วทำเป็นโกรธ ไม่พอใจ จับคอฉุดคร่าออกไป