สิกขาบทที่ ๒ เรื่องภิกษุหลายรูป เล่ม ๒

อนาปัตติวาร

{๑๒๖} [๖๐๘] ภิกษุอธิษฐานภายใน ๑๐ วัน ๑ ภิกษุวิกัปไว้ภายใน ๑๐ วัน ๑ ภิกษุสละให้ไป ๑ บาตรหายไป ๑ บาตรฉิบหายไป ๑ บาตรแตก ๑ โจรชิงเอาไป ๑ ภิกษุผู้ถือวิสาสะ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๑๒๗} ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ไม่ยอมคืนบาตรที่ภิกษุสละแล้ว ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บาตรที่ภิกษุสละแล้วแก่สงฆ์ แก่คณะ หรือแก่บุคคล จะไม่คืนให้ไม่ได้ ภิกษุใดไม่คืนให้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

จบ ปัตตสิกขาบทที่ ๑

๒. อูนปัญจพันธนสิกขาบท

ว่าด้วยบาตรมีรอยซ่อมตํ่ากว่า ๕ แห่ง

เรื่องภิกษุหลายรูป

{๑๒๘} [๖๐๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ แคว้นสักกะ ครั้งนั้น นายช่างหม้อคนหนึ่ง ปวารณาภิกษุทั้งหลายไว้ว่า “พระคุณเจ้าเหล่าใดต้องการบาตร กระผมจักถวายบาตรแก่พระคุณเจ้าเหล่านั้น”สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายไม่รู้จักประมาณได้ขอบาตรเขามาไว้เป็นอันมาก ภิกษุที่มีบาตรขนาดเล็ก ก็ขอบาตรขนาดใหญ่ ภิกษุที่มีบาตรขนาดใหญ่ ก็ขอบาตรขนาดเล็ก จึงนายช่างหม้อนั้นมัวทำบาตรเป็นอันมากถวายภิกษุ

ทั้งหลายอยู่ ไม่สามารถจะทำของสำหรับขายอย่างอื่นได้ แม้ตนเองก็ไม่พอครองชีพ แม้บุตรภรรยาของเขาก็ลำบาก

พวกชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะ เชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้ไม่รู้จักประมาณขอบาตรเขามาไว้เป็นอันมากเล่า นายช่างหม้อผู้นี้มัวทำบาตรเป็นอันมากถวายพระสมณะเหล่านี้อยู่ จึงไม่สามารถจะทำของสำหรับขายอย่างอื่นได้ แม้ตนเองก็ไม่พอครองชีพ แม้บุตรภรรยาของเขาก็ลำบาก”

ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุทั้งหลายจึงได้ไม่รู้จักประมาณขอบาตรเขามาไว้เป็นอันมากเล่า” จึงพากันตำหนิภิกษุเหล่านั้นโดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุทั้งหลายไม่รู้จักประมาณขอบาตรเขา มาไว้เป็นอันมาก จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนโมฆบุรุษเหล่านั้นจึงได้ไม่รู้จักประมาณขอบาตรเขามาไว้เป็นอันมากเล่า การกระทำของโมฆบุรุษเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยัง ไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้การกระทำของโมฆบุรุษเหล่านั้นนั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”

ทรงห้ามขอบาตร

ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิภิกษุเหล่านั้นโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... ที่เหมาะสมแก่เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่ควรขอบาตร ภิกษุใดขอ ต้องอาบัติทุกกฏ”

{๑๒๙} [๖๑๐] ก็โดยสมัยนั้นแล บาตรของภิกษุรูปหนึ่งแตก ภิกษุนั้นรังเกียจว่า “การขอบาตรพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติห้ามไว้แล้ว” จึงไม่ขอบาตรเขา เที่ยวรับบิณฑบาตด้วยมือทั้งสอง ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้เที่ยวรับบิณฑบาต ด้วยมือทั้งสองเหมือนพวกเดียรถีย์เล่า”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงอนุญาตให้ขอบาตร

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้มีบาตรหายหรือมีบาตรแตกขอบาตรเขาได้”

{๑๓๐} [๖๑๑] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทราบว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตให้ภิกษุผู้มีบาตรหายหรือมีบาตรแตกขอบาตรเขาได้” พวกเธอแม้มีบาตรแตกเพียงเล็กน้อย ทะลุเพียงเล็กน้อย กะเทาะเพียง เล็กน้อย มีรอยขีดเพียงเล็กน้อย ก็ไม่รู้จักประมาณ ขอบาตรเขามาไว้เป็น อันมาก

คราวนั้น นายช่างหม้อผู้นั้นมัวทำบาตรเป็นอันมากถวายแก่ภิกษุทั้งหลายอยู่อย่างนั้น จึงไม่สามารถจะทำของสำหรับขายอย่างอื่นได้ แม้ตนเองก็ไม่พอครองชีพ แม้บุตรภรรยาของเขาก็ลำบาก ชาวบ้านพากัน เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาดุจก่อนนั้นว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้ไม่รู้จักประมาณขอบาตรเขามาไว้เป็นอันมากเล่า นายช่างหม้อผู้นี้มัวทำบาตรเป็นอันมากถวายพระสมณะเหล่านี้อยู่ จึงไม่สามารถจะทำของสำหรับขายอย่างอื่นได้ แม้ตนเองก็ไม่พอครองชีพ แม้บุตรภรรยา ของเขาก็ลำบาก”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์แม้มีบาตรแตกเพียงเล็กน้อย ทะลุเพียงเล็กน้อย กะเทาะเพียงเล็กน้อย มีรอยขีดเพียงเล็กน้อย จึงได้ไม่รู้จักประมาณ ขอบาตรเขามาไว้เป็นอันมากเล่า” จึงพากันตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยาย แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอแม้มีบาตรแตกเพียงเล็กน้อย ทะลุเพียงเล็กน้อย กะเทาะเพียงเล็กน้อย มีรอยขีดเพียงเล็กน้อย ก็ไม่รู้จักประมาณ ขอบาตรเขามาไว้เป็นอันมาก จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอแม้มีบาตรแตกเพียงเล็กน้อย ทะลุเพียงเล็กน้อย กะเทาะเพียงเล็กน้อย มีรอยขีดเพียงเล็กน้อย จึงได้ไม่รู้จักประมาณขอบาตรเขามาไว้เป็นอันมาก

เล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของพวกเธอนั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่ เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยาย ดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... ที่เหมาะสมแก่เรื่องนั้น แก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๖๑๒] อนึ่ง ภิกษุใดมีบาตรที่มีรอยซ่อมต่ำกว่า ๕ แห่ง ขอบาตรใบอื่นใหม่ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ ภิกษุนั้นพึงสละบาตรใบนั้นในภิกษุบริษัท บาตรใบสุดท้ายของภิกษุบริษัทนั้น พึงมอบให้แก่ภิกษุนั้นโดยสั่งว่า ‘ภิกษุ นี้บาตรของเธอ พึงใช้ไปจนกว่าจะแตก’ นี้เป็นข้อปฏิบัติชอบในเรื่องนั้น

สิกขาบทวิภังค์

{๑๓๑} [๖๑๓] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุใด ... นี้พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า ‘อนึ่ง ... ใด’

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

บาตรที่ชื่อว่า มีรอยซ่อมตํ่ากว่า ๕ แห่ง คือ ไม่มีรอยซ่อม มี ๑ แห่ง มี ๒ แห่ง มี ๓ แห่ง หรือมี ๔ แห่งบาตรที่ชื่อว่า ไม่มีรอยซ่อม ได้แก่ บาตรที่ไม่มีรอยร้าวยาวถึงสองนิ้ว

บาตรที่ชื่อว่า มีรอยซ่อม ได้แก่ บาตรที่มีรอยร้าวยาวถึงสองนิ้ว

บาตรที่ชื่อว่า ใหม่ ตรัสหมายถึงบาตรที่ขอเขามา

คำว่า ขอ คือ ออกปากขอเขา เป็นทุกกฏเพราะประโยคที่ขอ บาตรเป็นนิสสัคคีย์เพราะได้มา จำต้องสละในท่ามกลางสงฆ์ภิกษุทุกรูปทีเดียวพึงถือบาตรที่อธิษฐานแล้วไปประชุม อย่าอธิษฐาน บาตรชนิดที่ไม่ดีด้วยหมายว่าจะได้บาตรที่มีราคามาก ถ้าอธิษฐานบาตร ชนิดที่ไม่ดีด้วยหมายว่าจะได้บาตรที่มีราคามาก ต้องอาบัติทุกกฏดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลภิกษุพึงสละบาตรนั้นอย่างนี้

วิธีสละบาตรที่เป็นนิสสัคคีย์

{๑๓๒} ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘ท่านเจ้าข้า กระผมมีบาตรมีรอยซ่อมตํ่ากว่าห้าแห่ง ขอบาตรใบนี้ได้มา เป็นนิสสัคคีย์ กระผมสละบาตรใบนี้แก่สงฆ์’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงรับอาบัติ สงฆ์พึงสมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๕ ให้เป็นผู้เปลี่ยนบาตร

องค์คุณ ๕ ของภิกษุผู้เปลี่ยนบาตร

องค์คุณ ๕ นั้น คือ

๑. ไม่ลำเอียงเพราะความชอบพอ

๒. ไม่ลำเอียงเพราะความเกลียดชัง

๓. ไม่ลำเอียงเพราะความหลง

๔. ไม่ลำเอียงเพราะความกลัว

๕. รู้ว่าเป็นอันเปลี่ยนหรือไม่เป็นอันเปลี่ยน

วิธีสมมติภิกษุผู้เปลี่ยนบาตร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลสงฆ์พึงสมมติภิกษุผู้เปลี่ยนบาตรนั้นอย่างนี้ อันดับแรก พึงขอภิกษุให้ตกลงก่อน ครั้นแล้วภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึง ประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

[๖๑๔] ‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้เปลี่ยนบาตร นี่เป็นญัตติ

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้เปลี่ยนบาตร การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้เปลี่ยนบาตรชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วง

ภิกษุชื่อนี้สงฆ์สมมติให้เป็นผู้เปลี่ยนบาตรแล้ว ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้น สงฆ์จึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’

[๖๑๕] ภิกษุผู้รับสมมติแล้วนั้นพึงให้เปลี่ยนบาตร พึงกราบเรียนพระเถระว่า ‘ท่านผู้เจริญ ขอพระเถระจงเปลี่ยนบาตร’ ถ้าพระเถระเปลี่ยน พึงถวายบาตรพระเถระให้พระทุติยเถระเปลี่ยน อันภิกษุจะไม่ยอมเปลี่ยน เพราะความสงสารภิกษุนั้นไม่ได้ ภิกษุใดไม่ยอมเปลี่ยน ต้องอาบัติทุกกฏ ไม่พึงให้ภิกษุผู้ไม่มีบาตรเปลี่ยน พึงให้เปลี่ยนเลื่อนลงมาโดยอุบายนี้แล จนถึงพระสังฆนวกะ ก็แลบาตรใดเป็นใบสุดท้ายแห่งภิกษุบริษัทนั้น พึงมอบบาตรนั้นแก่ภิกษุผู้ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ด้วยสั่งกำชับว่ า ‘ภิกษุนี้บาตรของเธอ พึงใช้ไปจนกว่าจะแตก’ภิกษุนั้นอย่าเก็บบาตรใบนั้นไว้ในที่อันไม่ควร อย่าใช้โดยอาการอันไม่ควร อย่าปล่อยทิ้งเสียว่าบาตรใบนี้จะเป็นอย่างไรก็ช่าง คือ จะหายก็ช่าง

จะฉิบหายก็ช่าง จะแตกก็ช่าง ถ้าเก็บไว้ในที่อันไม่ควรก็ดี ใช้โดยอาการอันไม่ควรก็ดี ปล่อยทิ้งเสียก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏคำว่า นี้เป็นข้อปฏิบัติชอบในเรื่องนั้น คือ นี้เป็นความถูกยิ่งในเรื่องนั้น

บทภาชนีย์

บาตรไม่มีรอยซ่อม

{๑๓๓} [๖๑๖] ภิกษุมีบาตรไม่มีรอยซ่อม ขอบาตรที่่ไม่มีรอยซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรไม่มีรอยซ่อม ขอบาตรที่่มีรอยซ่อม ๑ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรไม่มีรอยซ่อม ขอบาตรที่่มีรอยซ่อม ๒ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรไม่มีรอยซ่อม ขอบาตรที่่มีรอยซ่อม ๓ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรไม่มีรอยซ่อม ขอบาตรที่่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรมีรอยซ่อม ๑ แห่ง

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่่ไม่มีรอยซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๑ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๒ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๓ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรมีรอยซ่อม ๒ แห่ง

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีรอยซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๑ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๒ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๓ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรมีรอยซ่อม ๓ แห่ง

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีรอยซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๑ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๒ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๓ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรมีรอยซ่อม ๔ แห่ง

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีรอยซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๑ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๒ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๓ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรไม่มีรอยซ่อม

{๑๓๔} ภิกษุมีบาตรไม่มีรอยซ่อม ขอบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม เป็นนิสสัคคิย ปาจิตตีย์ภิกษุมีบาตรไม่มีรอยซ่อม ขอบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรมีรอยซ่อม ๑ แห่ง

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรมีรอยซ่อม ๒ แห่ง

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรมีรอยซ่อม ๓ แห่ง

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรมีรอยซ่อม ๔ แห่ง

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรมีรอยซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม

{๑๓๕} ภิกษุมีบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม ขอบาตรที่ไม่มีรอยซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๓ แห่ง ...บาตรที่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีรอยซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีรอยซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีรอยซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีรอยซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่มีรอยซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๒แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีรอยซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม

{๑๓๖} ภิกษุมีบาตรไม่มีที่จะซ่อม ขอบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม เป็นนิสสัคคิย ปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรไม่มีที่จะซ่อม ขอบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ... บาตร ที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ขอบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรทีไม่มีที่จะซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ขอบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ขอบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่ไม่มีที่จะซ่อม เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุมีบาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง ขอบาตรที่มีที่จะซ่อม ๑ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๒ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๓ แห่ง ... บาตรที่มีที่จะซ่อม ๔ แห่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

อนาปัตติวาร

{๑๓๗} [๖๑๗] ภิกษุมีบาตรหาย ๑ ภิกษุมีบาตรแตก ๑ ภิกษุขอจากญาติ ๑ ภิกษุขอจากคนปวารณา ๑ ภิกษุขอเพื่อภิกษุอื่น ๑ ภิกษุซื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อูนปัญจพันธนสิกขาบทที่ ๒

๓. เภสัชชสิกขาบท

ว่าด้วยเภสัช

เรื่องพระปิลินทวัจฉเถระ

{๑๓๘} [๖๑๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นท่านพระปิลินทวัจฉะให้พระทำความสะอาดเงื้อมเขาใกล้พระนครราชคฤห์อยู่ ประสงค์จะทำเป็นสถานที่เร้นอยู่ขณะนั้น พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช เสด็จเข้าไปหาท่านพระปิลินทวัจฉะถึงสำนัก ครั้นแล้วทรงอภิวาทท่านพระปิลินทวัจฉะแล้วประทับนั่งเหนือพระราชอาสน์ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ตรัสถามท่าน พระปิลินทวัจฉะว่า “พระคุณเจ้า พระคุณเจ้ากำลังให้คนทำอะไรอยู่”ท่านพระปิลินทวัจฉะถวายพระพรว่า “อาตมภาพให้พระทำความสะอาดเงื้อมเขาอยู่ ประสงค์จะทำเป็นสถานที่เร้น ขอถวายพระพร”

“พระคุณเจ้าจะต้องการคนงานวัดบ้างไหม”

“ขอถวายพระพร คนงานวัดพระผู้มีพระภาคเจ้ายังไม่ทรงอนุญาต”

“ถ้าเช่นนั้น โปรดทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วบอกให้โยมทราบด้วย”

ท่านพระปิลินทวัจฉะถวายพระพรว่า “จะปฏิบัติอย่างนั้น ขอถวายพระพร” แล้วถวายพระพรชี้แจงพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช ให้ทรงเห็นแจ้ง ให้ทรงสมาทาน ให้ทรงอาจหาญ ให้ทรงร่าเริงด้วย ธรรมีกถาแล้ว