หัวข้อประจำขันธกะ เล่ม ๕

สังฆสามัคคีเพื่อระงับเรื่องนั้นอันสงฆ์ทำแล้ว ความแตกแห่งสงฆ์ถูกกำจัดแล้ว ความร้าวรานแห่งสงฆ์ถูกกำจัดแล้ว การถือต่างกัันแห่งสงฆ์ถูกกำจัดแล้ว การทำต่างกันแห่งสงฆ์ถูกกำจัดแล้วชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’

สงฆ์พึงทำอุโบสถ พึงสวดปาติโมกข์ ในขณะนั้นเทียว”

๙. พระอุบาลีทูลถามถึงความสามัคคีของสงฆ์

สังฆสามัคคี ๒ อย่าง

{๒๕๙} [๔๗๖] ครั้งนั้นแล ท่านพระอุบาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า ความบาดหมาง ความทะเลาะ ความแก่งแย่ง ความวิวาทแห่งสงฆ์ ความแตกแห่งสงฆ์ ความร้าวรานแห่งสงฆ์ การถือต่างกันแห่งสงฆ์ การทำต่างกันแห่งสงฆ์ย่อมมีเพราะเรื่องใด สงฆ์ยังไม่ทันได้วินิจฉัยเรื่องนั้น ยังไม่ทันได้สาวเข้าไปถึงมูลเหตุจากมูลเหตุ แล้วทำสังฆสามัคคี สังฆสามัคคีนั้นชอบธรรมหรือหนอ พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “อุบาลี ความบาดหมาง ความทะเลาะ ความแก่งแย่ง ความวิวาทแห่งสงฆ์ ความแตกแห่งสงฆ์ ความร้าวรานแห่งสงฆ์ การถือต่างกันแห่งสงฆ์ การทำต่างกันแห่งสงฆ์ย่อมมีเพราะเรื่องใด สงฆ์ยังไม่ทันได้วินิจฉัยเรื่องนั้น ยังไม่ทันสาวเข้าไปถึงมูลเหตุจากมูลเหตุ แล้วทำสังฆสามัคคี สังฆสามัคคีนั้นไม่ชอบธรรม”

“พระพุทธเจ้าข้า ก็ความบาดหมาง ความทะเลาะ ความแก่งแย่ง ความวิวาทแห่งสงฆ์ ความแตกแห่งสงฆ์ ความร้าวรานแห่งสงฆ์ การถือ

ต่างกันแห่งสงฆ์ การทำต่างกันแห่งสงฆ์ ย่อมมีเพราะเรื่องใด สงฆ์วินิจฉัยเรื่องนั้น สาวเข้าไปถึงมูลเหตุจากมูลเหตุ แล้วทำสังฆสามัคคี สังฆสามัคคีนั้นชอบธรรมหรือหนอ พระพุทธเจ้าข้า”

“อุบาลี ความบาดหมาง ความทะเลาะ ความแก่งแย่ง ความวิวาทแห่งสงฆ์ ความแตกแห่งสงฆ์ ความร้าวรานแห่งสงฆ์ การถือต่างกันแห่งสงฆ์ การทำต่างกันแห่งสงฆ์ ย่อมมีเพราะเรื่องใด สงฆ์วินิจฉัยเรื่องนั้น สาวเข้าไปถึงมูลเหตุจากมูลเหตุ แล้วทำสังฆสามัคคี สังฆสามัคคีนั้นชอบธรรม”“สังฆสามัคคีมีเท่าไร พระพุทธเจ้าข้า”

“อุบาลี สังฆสามัคคีมี ๒ อย่าง คือ สังฆสามัคคีที่เสียอรรถแต่ได้พยัญชนะ ๑ สังฆสามัคคีที่ได้ทั้งอรรถได้ทั้งพยัญชนะ ๑

อุบาลี ก็สังฆสามัคคีที่เสียอรรถ แต่ได้พยัญชนะเป็นไฉน

ความบาดหมาง ความทะเลาะ ความแก่งแย่ง ความวิวาทแห่งสงฆ์ ความแตกแห่งสงฆ์ ความร้าวรานแห่งสงฆ์ การถือต่างกันแห่งสงฆ์ การทำต่างกันแห่งสงฆ์ ย่อมมีเพราะเรื่องใด สงฆ์ยังไม่ทันได้วินิจฉัยเรื่องนั้น ยังไม่ทันได้สาวเข้าไปถึงมูลเหตุจากมูลเหตุ แล้วทำสังฆสามัคคี นี้เรียกว่า สังฆสามัคคีที่เสียอรรถ แต่ได้พยัญชนะอุบาลี ก็สังฆสามัคคีได้ทั้งอรรถได้ทั้งพยัญชนะเป็นไฉน

ความบาดหมาง ความทะเลาะ ความแก่งแย่ง ความวิวาทแห่งสงฆ์ ความแตกแห่งสงฆ์ ความร้าวรานแห่งสงฆ์ การถือต่างกันแห่งสงฆ์ การทำต่างกันแห่งสงฆ์ ย่อมมีเพราะเรื่องใด สงฆ์วินิจฉัยเรื่องนั้น สาวเข้าไปถึงมูลเหตุจากมูลเหตุ แล้วทำสังฆสามัคคี นี้เรียกว่าสังฆสามัคคีได้ทั้งอรรถได้ทั้งพยัญชนะอุบาลี สังฆสามัคคีมี ๒ อย่างนี้แล”

[๔๗๗] ลำดับนั้น ท่านพระอุบาลีลุกจากอาสนะ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ประนมมือไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับ แล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

คาถาทูลถามของพระอุบาลี

{๒๖๐} [๔๗๘] “เมื่อกิจของสงฆ์ การปรึกษาวินัย การตีความวินัย

และการวินิจฉัยความแห่งวินัยเกิดขึ้นแล้ว ภิกษุผู้

เช่นไรในพระธรรมวินัยนี้จึงมีอุปการะมาก ผู้เช่นไร

จึงควรยกย่องในพระธรรมวินัยนี้”

พระคาถาตรัสตอบของพระผู้มีพระภาคเจ้า

คุณสมบัติของพระวินัยธร

“เบื้องต้น ภิกษุไม่ควรถูกติเตียนโดยศีล หมั่น

ตรวจตรามารยาทและสำรวมอินทรีย์เรียบร้อย ศัตรูติ

เตียนไม่ได้โดยธรรม เพราะเธอไม่มีความผิดที่ฝ่าย

ศัตรูจะพึงกล่าวถึง

เธอผู้เช่นนั้น ดำรงอยู่ในศีลวิสุทธิ เป็นผู้

แกล้วกล้า พูดจาฉาดฉาน อยู่ในที่ประชุมก็ไม่สะดุ้ง

ไม่ประหม่า กล่าวถ้อยคำมีเหตุผล ไม่ให้เสียความ

เธอถึงถูกถามปัญหาในที่ประชุมก็เช่นนั้นเหมือน

กัน คือ ไม่นิ่งอั้น ไม่เก้อเขิน เธอเป็นผู้เชี่ยวชาญ

กล่าวถ้อยคำถูกกาล เหมาะแก่การพยากรณ์ ยังหมู่

วิญญูชนให้พอใจได้

เธอมีความเคารพในภิกษุทั้งหลายผู้แก่พรรษากว่า

เป็นผู้แกล้วกล้าในอาจริยวาทของตน สามารถที่จะ

วิจารณ์ ชำนาญในถ้อยคำที่จะพึงกล่าว ฉลาดจับข้อ

พิรุธของฝ่ายศัตรู ซึ่งเป็นเหตุให้ฝ่ายศัตรูถึงความถูก

ปราบ และมหาชนก็ยอมรับกัน

อนึ่ง เธอไม่ลบล้างลัทธิเป็นที่เชื่อถือคืออาจริยวาท

ของตน แก้ปัญหาได้ไม่ติดขัด สามารถในหน้าที่ทูต

และยอมรับทำกิจของสงฆ์ ดุจรับบิณฑบาตของที่เขา

นำมาบูชาฉะนั้น ถูกคณะภิกษุส่งไปให้ทำหน้าที่เจรจา

ก็ไม่ทะนงตัวด้วยหน้าที่เจรจานั้นว่าตนทำได้

ภิกษุต้องอาบัติเพราะวัตถุมีประมาณเท่าใด และ

การออกจากอาบัติย่อมมีด้วยวิธีใด วิภังค์ทั้งสองนั้นก็

มาแล้วด้วยดีแก่ภิกษุนั้น ภิกษุนั้นเป็นผู้ฉลาดในวิธี

การออกจากอาบัติ

อนึ่ง ภิกษุทำกรรมมีก่อความบาดหมางเป็นต้น

เหล่าใด ย่อมถึงการขับออก และถูกขับออกแล้วด้วย

เรื่องเช่นใด เธอผู้ฉลาดในวิภังค์ย่อมเข้าใจวิธีการรับ

เข้าหมู่ที่ควรทำแก่ภิกษุผู้ประพฤติวัตรนั้นเสร็จแล้ว

เธอมีความเคารพในภิกษุทั้งหลายผู้แก่พรรษากว่า

คือที่เป็นผู้ใหญ่ ปานกลาง และผู้ใหม่ เป็นบัณฑิต

ประพฤติประโยชน์แก่มหาชนในโลกนี้ ภิกษุผู้เช่นนั้น

นั่น จึงควรยกย่องในธรรมวินัยนี้แล”

จบ โกสัมพิกขันธกะที่ ๑๐

หัวข้อประจำขันธกะ

เรื่องสมเด็จพระชินวรประทับอยู่ในพระนคร

โกสัมพี ภิกษุวิวาทกันเพราะไม่เห็นอาบัติ และยกกัน

เพราะเหตุเล็กน้อย ๑ เรื่องทรงแนะนำให้ภิกษุแสดง

อาบัติ ๑

เรื่องภิกษุผู้สนับสนุนฝ่ายถูกยกวัตรทำอุโบสถ

ในสีมานั้นเอง ๑ เรื่องเสด็จบ้านพาลกโลณการกคาม ๑

เรื่องเสด็จปาจีนวังสทายวัน ๑ เรื่องเสด็จบ้าน

ปาริไลยกะ ๑ เรื่องเสด็จพระนครสาวัตถี ๑

เรื่องพระสารีบุตร พระโกลิตะ พระมหากัสสปะ

พระมหากัจจานะ พระมหาโกฏฐิตะ พระมหากัปปินะ

พระมหาจุนทะ พระอนุรุทธะ พระเรวตะ พระอุบาลี

พระอานนท์ พระราหุล พระมหาประชาบดีโคตมีเถรี

อนาถบิณฑิกคฤหบดี และนางวิสาขามิคารมารดาเข้า

เฝ้าทูลถามข้อปฏิบัติ ๑

เรื่องเสนาสนะว่าง ๑ เรื่องจัดเสนาสนะให้ว่าง ๑

เรื่องแบ่งอามิสให้เท่า ๆ กัน ๑ เรื่ิองทำสังฆสามัคคี

ภิกษุรูปไหนจะให้ฉันทะไม่ได้ ๑ เรื่องพระอุบาลีเข้า

เฝ้าทูลถามสังฆสามัคคีในศาสนาของพระชินเจ้า ๑

เรื่องไม่ถูกติเตียนโดยศีล ๑

จบ โกสัมพิกขันธกะ

จบ พระบาลีมหาวรรค