เรื่องเกณิยชฎิล เล่ม ๕

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ยังมีหนทางที่กันดารอัตคัดนํ้า อัตคัดอาหารอยู่ คนที่ไม่มีเสบียงจะเดินทางไป มิใช่ทำได้ง่าย เราอนุญาตให้แสวงหาเสบียงได้ คือ ภิกษุต้องการข้าวสาร พึงแสวงหาข้าวสาร ต้องการถั่วเขียว พึงแสวงหาถั่วเขียว ต้องการถั่วราชมาส พึงแสวงหาถั่วราชมาส ต้องการเกลือ พึงแสวงหาเกลือ ต้องการน้ำอ้อย พึงแสวงหานํ้าอ้อย ต้องการนํ้ามัน พึงแสวงหานํ้ามัน ต้องการเนยใส ก็พึงแสวงหาเนยใสดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีอยู่ ชาวบ้านที่มีศรัทธาเลื่อมใส เขามอบเงินทองไว้ในมือกัปปิยการกด้วยสั่งว่า ‘สิ่งใดควรแก่พระผู้เป็นเจ้า ขอท่านจงถวายสิ่งนั้นด้วยเงินทองนี้’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ยินดีของอันเป็นกัปปิยะจากเงินทองนั้นได้ แต่เรามิได้กล่าวว่า ‘พึงยินดีพึงแสวงหาทองและเงิน’ โดยปริยายไร ๆ เลย”

๒๓. เรื่องเกณิยชฎิล

{๘๖} [๓๐๐] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปโดยลำดับ ได้เสด็จถึงอาปณนิคมแล้ว เกณิยชฎิลได้สดับข่าวว่า “ท่านผู้เจริญ พระสมณโคดมศากยบุตรทรงผนวชจากศากยตระกูล เสด็จโดยลำดับจนถึงอาปณนิคมแล้ว ก็แลพระกิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์แม้เพราะเหตุนี้ ตรัสรู้เองโดยชอบแม้เพราะเหตุนี้ ทรงสมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะแม้เพราะเหตุนี้ เสด็จไปดีแล้วแม้เพราะเหตุนี้ ทรงรู้แจ้งโลกแม้เพราะเหตุนี้ ทรง

เป็นสารถีผู้ฝึกบุรุษที่ควรฝึกที่ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่าแม้เพราะเหตุนี้ ทรงเป็นศาสดาของเทพและมนุษย์ทั้งหลายแม้เพราะเหตุนี้ ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้วแม้เพราะเหตุนี้ ทรงเป็นผู้จำแนกแจกธรรมแม้เพราะเหตุนี้’ พระองค์ทรงทราบประจักษ์โลกนี้ ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลกด้วยพระปัญญาอันยิ่งด้วยพระองค์เอง แล้วทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณ พราหมณ์ เทพ และมนุษย์ให้รู้ด้วย ทรงแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน ก็การได้เห็นพระอรหันต์ทั้งหลายเห็นปานนั้นเป็นความดีแท้”

หลังจากนั้น เกณิยชฎิลได้ดำริว่า “เราจะให้นำอะไรไปถวายพระสมณโคดมดีหนอ” จึงได้ดำริต่อไปว่า “ก็ฤๅษีทั้งหลายผู้เป็นบุรพาจารย์ของพวกพราหมณ์ คือ ฤๅษีอัฏฐกะ ฤๅษีวามกะ ฤๅษีวามเทพ ฤๅษีเวสสามิตตะ ฤๅษียมตัคคิ ฤๅษีอังคีรสะ ฤๅษีภารทวาชะ ฤๅษีวาเสฏฐะ ฤๅษีกัสสปะ ฤๅษีภคุ ซึ่งเป็นผู้ผูกมนต์ สอนมนต์ไว้ มีบทมนต์เก่าที่ขับไว้ บอกไว้ รวบรวมไว้แล้ว ซึ่งพราหมณ์ทั้งหลายในปัจจุบันนี้ได้พากันขับตามกล่าวตาม กล่าวได้ถูกต้องบอกได้ถูกต้องตามที่ท่านเหล่านั้นได้กล่าวไว้บอกไว้ ยังเป็นผู้เว้นฉันในราตรี งดฉันในเวลาวิกาล ฤๅษีเหล่านั้นยังได้ยินดีน้ำปานะเห็นปานนี้ แม้พระสมณโคดมก็ทรงเป็นผู้เว้นฉันในราตรี

งดฉันในเวลาวิกาล ก็ควรที่จะยินดีนํ้าปานะเห็นปานนี้บ้าง” แล้วสั่งให้จัดน้ำปานะเป็นอันมาก ให้คนหาบเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นแล้วได้ทูลปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้าพอให้เป็นที่บันเทิงเป็นที่ระลึกถึงกันไปแล้วจึงได้ยืนเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอท่านพระโคดมโปรดทรงรับนํ้าปานะของข้าพระพุทธเจ้าด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “เกณิยะ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงถวายแก่ภิกษุทั้งหลาย” จึงเกณิยชฎิลได้ถวายแก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายรังเกียจไม่

ยอมรับประเคน พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จงรับประเคนฉันเถิด”

ครั้งนั้นเกณิยชฎิลได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยนํ้าปานะเป็นอันมากด้วยมือของตนจนพระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยเสร็จทรงนำพระหัตถ์ออกจากบาตรให้ห้ามภัตแล้ว จึงได้นั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงชี้แจงเกณิยชฎิลผู้นั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้วครั้งนั้น เกณิยชฎิลอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้กราบทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอท่านพระโคดมพร้อมกับภิกษุสงฆ์โปรดทรงรับนิมนต์ฉันภัตตาหารของข้าพระพุทธเจ้าเพื่อเจริญบุญกุศลและปีติปราโมทย์ในวันพรุ่งนี้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “เกณิยะ ภิกษุสงฆ์มีมากถึง ๑,๒๕๐ รูป และท่านก็เลื่อมใสยิ่งนักในหมู่พราหมณ์”

เกณิยชฎิลได้ทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคำรบที่ ๒ ว่า “แม้ภิกษุสงฆ์จะมีมากถึง ๑,๒๕๐ รูป และข้าพระพุทธเจ้าได้เลื่อมใสยิ่งนักในหมู่พราหมณ์ก็จริง ถึงอย่างนั้น ก็ขอท่านพระโคดมพร้อมกับภิกษุสงฆ์โปรดทรงรับนิมนต์ฉันภัตตาหารของข้าพระพุทธเจ้าเพื่อเจริญบุญกุศลและปีติปราโมทย์ในวันพรุ่งนี้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “เกณิยะ ภิกษุสงฆ์มีมากถึง ๑,๒๕๐ รูป และท่านก็เลื่อมใสยิ่งนักในหมู่พราหมณ์”

เกณิยชฎิลก็ได้ทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคำรบที่ ๓ ว่า “แม้ภิกษุสงฆ์จะมีมากถึง ๑,๒๕๐ รูป และข้าพระพุทธเจ้าได้เลื่อมใสยิ่งนักในหมู่พราหมณ์ก็จริง ถึงอย่างนั้น ก็ขอท่านพระโคดมพร้อมกับภิกษุสงฆ์โปรด

ทรงรับนิมนต์ฉันภัตตาหารของข้าพระพุทธเจ้า เพื่อเจริญบุญกุศลและปีติปราโมทย์ในวันพรุ่งนี้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับอาราธนาโดยดุษณีภาพ ครั้นเกณิยชฎิลทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับอาราธนาแล้ว จึงลุกจากที่นั่งกลับไป

พระพุทธานุญาตนํ้าอัฐบาน

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตนํ้าปานะ ๘ ชนิด คือ (๑) นํ้าปานะทำจากผลมะม่วง (๒) น้ำปานะทำจากผลหว้า (๓) น้ำปานะทำจากผลกล้วยมีเมล็ด (๔) นํ้าปานะทำจากผลกล้วยไม่มีเมล็ด (๕) น้ำปานะทำจากผลมะซาง (๖) น้ำปานะทำจากผลองุ่น (๗) นํ้าปานะทำจากเหง้าบัว (๘) นํ้าปานะทำจากผลมะปรางหรือลิ้นจี่ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำผลไม้ทุกชนิด เว้นนํ้าต้มเมล็ดข้าวเปลือก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำใบไม้ทุกชนิด เว้นน้ำผักดอง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำดอกไม้ทุกชนิด เว้นนํ้าดอกมะซาง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำอ้อยสด”

ครั้นล่วงราตรีนั้นไป เกณิยชฎิลสั่งให้ตกแต่งขาทนียโภชนียาหารอันประณีตไว้ที่อาศรมของตน แล้วให้คนไปกราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ถึงเวลาแล้ว ท่านพระโคดม ภัตตาหารเสร็จแล้ว”ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสก ทรงถือบาตรจีวรแล้วเสด็จไปยังอาศรมของเกณิยชฎิลครั้นแล้วประทับนั่งเหนือ

พุทธอาสน์ที่เขาจัดถวายพร้อมกับภิกษุสงฆ์ เกณิยชฎิลอังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยมือของตน จนพระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยเสร็จนำพระหัตถ์ออกจากบาตรให้ทรงห้ามภัตแล้ว จึงได้นั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงอนุโมทนาเกณิยชฎิลด้วยคาถาเหล่านี้ว่า

เกณิยานุโมทนา

{๘๗} ยัญทั้งหลายมีการบูชาไฟเป็นใหญ่ สาวิตติฉันท์

เป็นประมุขของฉันทศาสตร์ พระมหาราชเจ้าเป็น

ประมุขของมนุษยนิกร สมุทรสาครเป็นประมุขของ

แม่ทั้งหลาย

ดวงจันทร์เป็นประมุขของดาวนักษัตรทั้งหลาย

ดวงอาทิตย์เป็นประมุขของสิ่งที่มีแสงร้อนแรงทั้งหลาย

ฉันใด พระสงฆ์ย่อมเป็นใหญ่สำหรับทายกผู้หวังบุญ

บำเพ็ญทานอยู่ ฉันนั้น

ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุโมทนาเกณิยชฎิลด้วยคาถาเหล่านี้แล้ว ทรงลุกจากที่ประทับเสด็จกลับ

๒๔. เรื่องโรชมัลลกษัตริย์

มัลลกษัตริย์รับเสด็จพระพุทธเจ้า

{๘๘} [๓๐๑] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อาปณนิคมตามพระพุทธาภิรมย์แล้วเสด็จจาริกไปทางพระนครกุสินาราพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๑,๒๕๐ รูป

พวกมัลลกษัตริย์ชาวพระนครกุสินาราได้ทรงทราบข่าวแน่ชัดว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้ากำลังเสด็จมาพระนครกุสินาราพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๑,๒๕๐ รูป” จึงมัลลกษัตริย์เหล่านั้นได้ตั้งกติกากันไว้ว่า “ผู้ใดไม่ต้อนรับเสด็จพระผู้มีพระภาคเจ้า จะต้องถูกปรับสินไหมเป็นเงิน ๕๐๐ กษาปณ์”สมัยนั้น โรชมัลลกษัตริย์เป็นพระสหายของพระอานนท์ ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกมาโดยลำดับ ได้เสด็จถึงพระนครกุสินาราแล้ว พวกมัลลกษัตริย์ชาวพระนครกุสินาราได้จัดการรับเสด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ครั้นโรชมัลลกษัตริย์รับเสด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้เสด็จเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่พัก ครั้นแล้วได้ทรงนมัสการท่านพระอานนท์ ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งท่านพระอานนท์ได้ปราศรัยกะโรชมัลลกษัตริย์ผู้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งว่า “ท่านโรชะ การรับเสด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าของท่าน โอฬารแท้”

โรชมัลลกษัตริย์ตรัสว่า “พระคุณเจ้าอานนท์ พระพุทธเจ้าก็ดี พระธรรมก็ดี พระสงฆ์ก็ดี ไม่ได้ทำให้ข้าพเจ้าใหญ่โตขึ้น พวกญาติต่างหาก ได้ตั้งกติกาไว้ว่า ‘ผู้ใดไม่รับเสด็จพระผู้มีพระภาคเจ้า จะต้องถูกปรับสินไหมเป็นเงิน ๕๐๐ กษาปณ์’ ข้าพเจ้านั้นได้รับเสด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าเช่นนี้ ก็เพราะกลัวพวกญาติปรับสินไหมเอาต่างหาก”ทันใด ท่านพระอานนท์ได้เสียใจว่า “ไฉนโรชมัลลกษัตริย์จึงได้ตรัสอย่างนี้เล่า” แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้านั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า โรชมัลลกษัตริย์ผู้นี้เป็นคนมีชื่อเสียง มีคนรู้จักมาก และความเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ของ

คนที่มีผู้รู้จักมากเช่นนี้มีอิทธิพลมากนัก ขอประทานพระวโรกาส ขอพระองค์ทรงกรุณาโปรดทำให้โรชมัลลกษัตริย์เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ การที่จะทำให้โรชมัลลกษัตริย์เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้นั้นตถาคตทำได้ไม่ยากเลย”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแผ่เมตตาจิตไปยังโรชมัลลกษัตริย์ แล้วทรงลุกจากที่ประทับเสด็จเข้าพระวิหาร ครั้นโรชมัลลกษัตริย์อันพระเมตตาจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าสัมผัสเข้าแล้ว ได้เที่ยวค้นหาตามวิหาร ตามบริเวณทั่วทุกแห่งดุจโคแม่ลูกอ่อน แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ท่านเจ้าข้า เวลานี้พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นประทับอยู่ที่ไหน ด้วยว่าข้าพเจ้าประสงค์จะเฝ้าพระองค์ท่าน”ภิกษุทั้งหลายถวายพระพรว่า “ท่านโรชะ พระวิหารนั่นมีประตูปิดอยู่ ขอท่านโปรดสงบเสียงเสด็จเข้าไปทางพระวิหารนั้น ค่อย ๆ เข้าไปที่เฉลียง ทรงกระแอมแล้วทรงเคาะพระทวารเถิด พระผู้มีพระภาคเจ้าจักทรงเปิดพระทวารรับพระองค์ ถวายพระพร”

โรชมัลลกษัตริย์ได้ธรรมจักษุ

ขณะนั้น โรชมัลลกษัตริย์สงบเสียงเสด็จเข้าไปทางพระวิหารซึ่งมีพระทวารปิดอยู่นั้น ค่อย ๆ เข้าไปยังเฉลียง ทรงกระแอมแล้วเคาะบานพระทวาร พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเปิดพระทวารรับ โรชมัลลกษัตริย์จึงเสด็จเข้าพระวิหาร ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับนั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่โรชมัลลกษัตริย์ คือ ทรงประกาศ ทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษความตํ่าทราม ความเศร้าหมองของกามทั้งหลาย และอานิสงส์ในการ

ออกจากกาม ขณะเมื่อพระองค์ได้ทรงทราบว่าโรชมัลลกษัตริย์มีจิตสงบ มีจิตอ่อน มีจิตปลอดจากนิวรณ์ มีจิตเบิกบาน มีจิตผ่องใสแล้ว จึงทรงประกาศพระธรรมเทศนาที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงยกขึ้นแสดงด้วยพระองค์เอง คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ดวงตาเห็นธรรมอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทินว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งมวลล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา” ได้เกิดขึ้นแก่โรชมัลลกษัตริย์ ณ สถานที่ประทับนั้นแล ดุจผ้าที่สะอาดปราศจากด่างดำพึงรับนํ้าย้อมได้เป็นอย่างดีฉะนั้นครั้นโรชมัลลกษัตริย์ได้ทรงเห็นธรรมแล้ว ได้ทรงบรรลุธรรมแล้ว ได้รู้ธรรมแจ่มแจ้งแล้ว มีธรรมอันหยั่งลงแล้ว

ข้ามความสงสัยได้แล้ว ปราศจากถ้อยคำแสดงความสงสัย ถึงความเป็นผู้เแกล้วกล้า ไม่ต้องเชื่อผู้อื่นในคำสอนของพระศาสดา ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ขอประทานพระวโรกาส ขอพระคุณเจ้าทั้งหลายโปรดรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของข้าพระองค์ผู้เดียว อย่ารับของผู้อื่น”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนโรชะ แม้อริยบุคคลผู้ได้เห็นธรรมด้วยญาณของพระเสขะด้วยทัสสนะของพระเสขะเหมือนอย่างท่าน ก็คงมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ พระคุณเจ้าทั้งหลายคงจะกรุณารับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานปัจจัยเภสัชบริขารของพวกเราเท่านั้น คงจะไม่รับของผู้อื่นเป็นแน่’ เพราะฉะนั้นแล ภิกษุทั้งหลายจักรับปัจจัยของท่านด้วย ของคนอื่นด้วย”[๓๐๒] ก็โดยสมัยนั้นแล ประชาชนทั้งหลายได้จัดตั้งลำดับภัตตาหารอันประณีตไว้ที่พระนครกุสินารา ครั้งนั้น โรชมัลลกษัตริย์ยังไม่ได้ลำดับที่จะถวายภัตตาหารจึงได้ทรงดำริว่า “อย่ากระนั้นเลย เราพึงสำรวจโรงอาหารดู สิ่งใดไม่มีในโรงอาหาร เราพึงตกแต่งสิ่งนั้นถวาย” ครั้นแล้ว ทรงสำรวจดูในโรงอาหาร ไม่ทอดพระเนตรเห็นของ ๒ อย่าง คือ ผักสด

และของขบฉันที่ทำด้วยแป้ง จึงเสด็จเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่พัก ครั้นแล้วได้ทรงหารือว่า “ท่านพระอานนท์เจ้าข้า ข้าพเจ้านั้นเมื่อสำรวจโรงอาหารดู ไม่ได้เห็นของ ๒ อย่าง คือ ผักสดและของขบฉันที่ทำด้วยแป้ง หากข้าพเจ้าจะตกแต่งผักสดและของขบฉันที่ทำด้วยแป้งถวาย พระผู้มีพระภาคเจ้าจะทรงรับของข้าพเจ้าหรือไม่ เจ้าข้า”ท่านพระอานนท์ถวายพระพรว่า “ท่านโรชะ ถ้ากระนั้น อาตมาจะทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าดู” แล้วได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “อานนท์ ถ้าเช่นนั้น เธอจงให้เขาตกแต่งเถิด”

ท่านพระอานนท์ถวายพระพรว่า “ท่านโรชะ ถ้ากระนั้น ท่านจงตกแต่งถวายเถิด”

ครั้นล่วงราตรีนั้นไป โรชมัลลกษัตริย์จึงสั่งให้ตกแต่งผักสดและของขบฉันที่ทำด้วยแป้งเป็นอันมาก แล้วน้อมถวายแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพลางกราบทูลว่า “ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดทรงรับผักสดและของขบฉันที่ทำด้วยแป้งของข้าพระองค์ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนโรชะ ถ้าเช่นนั้น เธอจงถวายแด่ภิกษุทั้งหลาย” จึงโรชมัลลกษัตริย์ได้ถวายแก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายรังเกียจ จึงไม่รับประเคน พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงรับประเคนฉันเถิด”ขณะนั้น โรชมัลลกษัตริย์ทรงอังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยผักสดและของขบฉันที่ทำด้วยแป้งมากมายด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ จนพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงล้างพระหัตถ์ ทรงนำพระหัตถ์ออกจากบาตรให้ห้ามภัตแล้ว จึงได้ประทับเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงยังโรชมัลลกษัตริย์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งให้ทรงเห็นแจ้ง ให้ทรงสมาทาน ให้ทรงอาจหาญ ให้ทรงร่าเริงด้วยธรรมีกถา แล้วทรงลุกจากที่ประทับเสด็จกลับ

พระพุทธานุญาตผักและแป้ง

ภายหลังพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผักสดทุกชนิด และของขบฉันที่ทำด้วยแป้งทุกชนิด”

๒๕. เรื่องวุฑฒบรรพชิต

{๘๙} [๓๐๓] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครกุสินารา ตามพระพุทธาภิรมย์แล้วเสด็จจาริกไปยังอาตุมานครพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๑,๒๕๐ รูป สมัยนั้น มีภิกษุขรัวตาบวชเมื่อภายแก่ผู้เคยเป็นช่างกัลบกรูปหนึ่งอาศัยอยู่ในอาตุมานคร ท่านมีบุตรชายสองคนเป็นเด็กพูดจาอ่อนหวาน มีไหวพริบดี ขยันขันแข็ง มีฝีมือยอดเยี่ยมในการช่างกัลบกของตนดีเท่าอาจารย์ ท่านได้ทราบข่าวว่าพระผู้มีพระภาคเจ้ากำลังเสด็จมาอาตุมานครพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๑,๒๕๐ รูป จึงได้แจ้งข่าวนั้นแก่บุตรทั้งสองนั้นว่า “พ่อทั้งหลาย ข่าวว่าพระผู้มีพระภาคเจ้ากำลังเสด็จมายังอาตุมานครพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๑,๒๕๐ รูป ไปเถิด พ่อทั้งสองจงถือเครื่องมือตัดผมและโกนผมกับทะนานและถุง เที่ยวไปตัดและโกนผมตามบ้านเรือนทุกแห่ง รวบรวมเกลือบ้าง นํ้ามันบ้าง