เรื่องพราหมณ์ถวายยาคูและขนมปรุงด้วยน้ำหวาน เล่ม ๕

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงฉันเนื้อเสือเหลือง รูปใดฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ”

พระพุทธบัญญัติห้ามฉันเนื้อหมี

สมัยต่อมา พวกพรานฆ่าหมีแล้วบริโภคเนื้อหมีและถวายแก่พวกภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาต พวกภิกษุฉันเนื้อหมีแล้วอยู่ในป่า เหล่าหมีได้ฆ่าพวกภิกษุเพราะได้กลิ่นเนื้อหมี ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติห้ามว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงฉันเนื้อหมี รูปใดฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ”

พระพุทธบัญญัติห้ามฉันเนื้อเสือดาว

สมัยต่อมา พวกพรานฆ่าเสือดาวแล้วบริโภคเนื้อเสือดาวและถวายแก่พวกภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาต พวกภิกษุฉันเนื้อเสือดาวแล้วอยู่ในป่า เหล่าเสือดาวได้ฆ่าพวกภิกษุเพราะได้กลิ่นเนื้อเสือดาว ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติห้ามว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงฉันเนื้อเสือดาว รูปใดฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ”

จบ สุปปิยภาณวารที่ ๒

๑๑. พระพุทธานุญาตข้าวยาคูและขนมหวาน

{๖๑} [๒๘๒] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครพาราณสี ตามพระพุทธาภิรมย์แล้วเสด็จจาริกไปทางอันธกวินทชนบทพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๑,๒๕๐ รูป คราวนั้น ประชาชนชาวชนบท

บรรทุกเกลือบ้าง น้ำมันบ้าง ข้าวสารบ้าง ของควรเคี้ยวบ้างเป็นอันมากใส่เกวียน ติดตามภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขมาข้างหลัง ๆ ด้วยตั้งใจว่าได้โอกาสเมื่อใด ก็จักทำภัตตาหารถวาย อนึ่ง คนกินเดนประมาณ ๕๐๐ คนก็พลอยติดตามไปด้วย ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปโดยลำดับ ได้เสด็จถึงอันธกวินทชนบทแล้ว

ขณะนั้นพราหมณ์คนหนึ่งยังหาโอกาสไม่ได้ จึงดำริในใจว่า “เราติดตามภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขมาก็กว่า ๒ เดือนแล้ว ด้วยตั้งใจว่าได้โอกาสเมื่อใด ก็จักทำภัตตาหารถวาย แต่ก็หาโอกาสไม่ได้สักที อนึ่งเล่า เราก็ตัวคนเดียวและประโยชน์ทางฆราวาสของเราก็เสียไปมาก อย่ากระนั้นเลย เราควรจะสำรวจโรงอาหารดู สิ่งใดไม่มีในโรงอาหาร เราพึงตกแต่งสิ่งนั้นถวาย” จึงพราหมณ์นั้นได้สำรวจดูโรงอาหาร มิได้เห็นมีของ ๒ สิ่ง คือ ข้าวยาคูและขนมหวาน”

พราหมณ์นั้นเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่พัก ครั้นแล้วได้กราบเรียนท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า “ข้าแต่พระคุณเจ้าอานนท์ ข้าพเจ้าหาโอกาสในที่นี้ไม่ได้จึงได้ดำริในใจว่า ‘เราติดตามภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขมาก็กว่า ๒ เดือนแล้ว ด้วยตั้งใจว่าได้โอกาสเมื่อใด ก็จักทำภัตตาหารถวาย แต่ก็หาโอกาสไม่ได้สักที อนึ่งเล่า เราก็ตัวคนเดียวและประโยชน์ทางฆราวาสของเราก็เสียไปมาก อย่ากระนั้นเลย เราควรจะสำรวจโรงอาหารดู สิ่งใดไม่มีในโรงอาหาร เราพึงตกแต่งสิ่งนั้นถวาย’ ข้าแต่พระคุณเจ้าอานนท์ ข้าพเจ้าได้สำรวจโรงอาหารดู ก็มิได้เห็นมีของ ๒ สิ่ง คือ ข้าวยาคูและขนมหวาน ถ้าข้าพเจ้าตกแต่งข้าวยาคูและขนมหวานถวาย ท่านพระโคดมจะพึงรับของของข้าพเจ้าไหม ขอรับ”ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น อาตมาจักทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าดู” ดังนี้แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าทันที

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ ถ้าเช่นนั้น พราหมณ์จงตกแต่งถวายเถิด”

ท่านพระอานนท์บอกพราหมณ์ว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านตกแต่งถวายได้ละ”

จึงพราหมณ์นั้นได้ตกแต่งข้าวยาคูและขนมหวานมากมายโดยตลอดราตรีนั้นแล้วน้อมเข้าไปถวายแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า กราบทูลว่า “ขอท่านพระโคดมโปรดกรุณารับข้าวยาคูและขนมหวานของข้าพระพุทธเจ้าด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงถวายแก่ภิกษุทั้งหลายด้วย”

พวกภิกษุพากันรังเกียจจึงไม่ยอมรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงรับประเคน”

จึงพราหมณ์นั้นอังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยข้าวยาคูและขนมหวานมากมายด้วยมือของตน จนยังพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เสวยเสร็จล้างพระหัตถ์ ทรงนำพระหัตถ์ออกจากบาตรแล้ว จึงนั่งเฝ้า ณ ที่สมควรข้างหนึ่งคุณานิสงส์ข้าวยาคู ๑๐ อย่าง

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะพราหมณ์นั้นผู้นั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ข้าวยาคูมีคุณานิสงส์ ๑๐ อย่างนี้ ๑๐ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ผู้ให้ข้าวยาคู ชื่อว่าให้อายุ ๑ ให้วรรณะ ๑ ให้สุขะ ๑ ให้พละ ๑ ให้ปฏิภาณ ๑ ข้าวยาคูที่ดื่มไปแล้วกำจัดความหิว ๑ บรรเทา

ความกระหาย ๑ ทำลมให้เดินคล่อง ๑ ล้างลำไส้ ๑ ย่อยอาหารใหม่ที่เหลืออยู่ ๑ ดูก่อนพราหมณ์ ข้าวยาคูมีคุณานิสงส์ ๑๐ อย่างนี้แล”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไวยากรณภาษิตนี้ ครั้นแล้วพระสุคตผู้พระศาสดาได้ตรัสพระคาถาอนุโมทนานี้ต่อไปในภายหลังว่า

พระคาถาอนุโมทนา

{๖๒} ทายกใดถวายข้าวยาคูโดยเคารพตามกาลแก่

ปฏิคาหกผู้สำรวมแล้ว ผู้บริโภคโภชนะที่ผู้อื่นถวาย

ทายกนั้นชื่อว่าตามเพิ่มให้ซึ่งสถานะ ๑๐ อย่างแก่

ปฏิคาหกนั้น คือ อายุ วรรณะ สุขะ พละ

และปฏิภาณย่อมเกิดแก่ปฏิคาหกนั้น แต่นั้น

ข้าวยาคูย่อมกำจัดความหิว ความกระหาย ทำลมให้

เดินคล่อง ล้างลำไส้ และย่อยอาหาร ข้าวยาคูนั้น

พระสุคตตรัสสรรเสริญว่าเป็นเภสัช

เพราะเหตุนั้นแล มนุษยชนที่ต้องการสุขเป็นนิจ

ปรารถนาสุขที่เลิศหรืออยากได้ความงามอันเพริศพริ้ง

ในมนุษย์ จึงควรถวายข้าวยาคูแท้

{๖๓}ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุโมทนาแก่พราหมณ์นั้นด้วยสามพระคาถานี้แล้ว ทรงลุกจากที่ประทับเสด็จกลับครั้นแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้นในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตข้าวยาคูและขนมหวาน”

๑๒. เรื่องมหาอำมาตย์ผู้เริ่มเลื่อมใส

{๖๔} [๒๘๓] คนทั้งหลายทราบข่าวว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตข้าวยาคู และขนมหวานแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว จึงตกแต่งข้าวยาคูที่แข้นและขนมหวานถวายแต่เช้า ภิกษุทั้งหลายที่ได้รับอังคาสด้วยยาคูที่แข้นและขนมหวานมาแต่เช้า จึงฉันภัตตาหารในโรงอาหารไม่ได้ตามประสงค์ คราวนั้น มหาอำมาตย์คนหนึ่งผู้เริ่มเลื่อมใสได้นิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันในวันรุ่งขึ้นและได้มีความคิดว่า “ถ้ากระไร เราพึงตกแต่งสำรับมังสะ จำนวน ๑,๒๕๐ สำรับเพื่อภิกษุ ๑,๒๕๐ รูป น้อมถวายภิกษุรูปละ ๑ สำรับ” ดังนี้แล้วสั่งให้ตกแต่งขาทนียโภชนียาหารอันประณีตและสำรับมังสะ ๑,๒๕๐ สำรับโดยตลอดราตรีนั้น แล้วสั่งให้เจ้าพนักงานไปกราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ถึงเวลาแล้ว พระพุทธเจ้าข้า ภัตตาหารเสร็จแล้ว”ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จไปยังนิเวศน์ของมหาอำมาตย์ผู้เริ่มเลื่อมใสนั้น ครั้นแล้ว ประทับนั่งเหนือพุทธอาสน์ที่เขาจัดถวายพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ จึงมหาอำมาตย์ผู้เริ่มเลื่อมใสนั้นอังคาสภิกษุทั้งหลายอยู่ในโรงอาหาร

ภิกษุทั้งหลายพูดอย่างนี้ว่า “จงถวายแต่น้อยเถิด ท่าน จงถวายแต่น้อยเถิด ท่าน”

ท่านมหาอำมาตย์กราบเรียนว่า “ท่านเจ้าข้า ขอท่านทั้งหลายอย่ารับแต่น้อย ๆ ด้วยคิดว่า ‘นี่เป็นมหาอำมาตย์ที่เริ่มเลื่อมใส’ เลย กระผมตกแต่งขาทนียโภชนียาหารไว้มากกับสำรับมังสะ ๑,๒๕๐ สำรับ กระผมจักน้อมถวายภิกษุรูปละ ๑ สำรับ ขอท่านทั้งหลายกรุณารับให้พอแก่ความต้องการเถิดเจ้าข้า”