เรื่องภิกษุหลายรูป เล่ม ๔

๔. ปวารณาขันธกะ

๑. ว่าด้วยเรื่องอยู่จำพรรษาไม่ผาสุก

{๒๒๔} [๒๐๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุมากรูปด้วยกันซึ่งเคยเห็นร่วมคบหากันมาจำพรรษาอยู่ในอาวาสแห่งหนึ่ง แถบแคว้นโกศล จึงภิกษุเหล่านั้นได้ปรึกษากันว่า “ด้วยวิธีอย่างไรหนอ พวกเราจึงจะพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน อยู่จำพรรษา เป็นผาสุก และจะไม่ต้องลำบากด้วยบิณฑบาต”

ครั้นแล้วได้มีความดำริว่า “หากพวกเราจะไม่ทักทายไม่ปราศรัยซึ่งกันและกัน รูปใดบิณฑบาตกลับจากหมู่บ้านก่อน รูปนั้นพึงปูอาสนะ พึงจัดหาน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้าไว้ พึงล้างภาชนะสำหรับ ถ่ายบิณฑบาตเตรียมตั้งไว้ จัดตั้งนํ้าฉันนํ้าใช้ไว้ รูปใดบิณฑบาตกลับจากหมู่บ้านทีหลัง หากอาหารที่รูปก่อนฉันแล้วยังมีเหลือ ถ้าต้องการ ก็พึงฉัน ถ้าไม่ต้องการ ก็พึงเททิ้งเสียในสถานที่อันปราศจากของสดเขียว หรือเทลงเสียในนํ้าที่ปราศจากตัวสัตว์ รูปนั้นพึงเก็บอาสนะ พึงเก็บน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า พึงล้างภาชนะสำหรับถ่ายบิณฑบาตแล้วเก็บไว้ เก็บนํ้าฉันนํ้าใช้ กวาดหอฉัน รูปใดเห็นหม้อนํ้าฉันหม้อน้ำใช้หม้อนํ้าชำระว่างเปล่า รูปนั้นพึงจัดหาไว้ หากภิกษุรูปนั้นไม่สามารถ พึงกวักมือเรียกเพื่อนภิกษุมาช่วยเหลือกัน แต่ไม่พึงเปล่งวาจาเพราะเหตุนั้นเลย

ด้วยวิธีอย่างนี้แล พวกเราก็จะพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน อยู่จำพรรษาเป็นผาสุก และจะไม่ต้องลำบากด้วยบิณฑบาต”

ต่อมา ภิกษุเหล่านั้นไม่ทักทายไม่ปราศรัยซึ่งกันและกัน ภิกษุรูปใด บิณฑบาตกลับจากหมู่บ้านก่อน ภิกษุรูปนั้นก็ปูอาสนะ จัดหาน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้าไว้ ล้างภาชนะสำหรับถ่ายบิณฑบาตเตรียมตั้งไว้ จัดตั้งน้ำฉันน้ำใช้ไว้ ภิกษุรูปใดบิณฑบาตกลับจากหมู่บ้านทีหลัง หากอาหารที่รูปก่อนฉันแล้วยังมีเหลือ ถ้าต้องการ ก็ฉัน ถ้าไม่ต้องการ ก็เททิ้งเสียในสถานที่อันปราศจากของสดเขียว หรือเทล้างเสียในน้ำอันปราศจากตัวสัตว์ ภิกษุรูปนั้นก็เก็บอาสนะ เก็บนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า ล้างภาชนะสำหรับถ่ายบิณฑบาตแล้วเก็บไว้ เก็บนํ้าฉันนํ้าใช้ กวาดหอฉัน ภิกษุรูปใดเห็นหม้อนํ้าฉันหม้อนํ้าใช้หรือหม้อนํ้าชำระว่างเปล่า ภิกษุรูปนั้นก็จัดหาไว้ หากภิกษุนั้นไม่สามารถ ก็กวักมือเรียก เพื่อนภิกษุมาช่วยเหลือกัน แต่ไม่เปล่งวาจาเพราะเหตุนั้นเลย

ธรรมเนียมเข้าเฝ้าพระพุทธองค์

{๒๒๕} ก็การที่ภิกษุทั้งหลายออกพรรษาแล้วเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่นเป็นประเพณี จึงภิกษุเหล่านั้นจำพรรษาโดยล่วงไตรมาสแล้วเก็บงำเสนาสนะ ถือบาตรจีวรหลีกไปโดยมรรคาอันจะไปสู่พระนครสาวัตถี ได้ถึงพระนครสาวัตถี และพระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี โดยลำดับ แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

อนึ่ง การที่พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทั้งหลายทรงปราศรัยกับพระอาคันตุกะทั้งหลาย นั่นเป็นพุทธประเพณี

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามภิกษุเหล่านั้นว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอยังพอทนได้อยู่หรือ ยังพอให้อัตภาพเป็นไปได้อยู่หรือ

พวกเธอเป็นผู้พร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน อยู่จำพรรษา เป็นผาสุก และไม่ลำบากด้วยบิณฑบาตหรือ”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ยังพอทนได้อยู่ พระพุทธเจ้าข้า ยังพอให้อัตภาพเป็นไปได้อยู่ พระพุทธเจ้าข้า อนึ่ง พวกข้าพระพุทธเจ้าเป็นผู้พร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน อยู่จำพรรษาเป็นผาสุก และไม่ลำบากด้วยบิณฑบาต พระพุทธเจ้าข้า”

พุทธประเพณี

ธรรมดาพระตถาคตทั้งหลายแม้จะทรงทราบอยู่ ย่อมตรัสถามก็มี ไม่ตรัสถามก็มี ทรงทราบกาลอันควรแล้วย่อมตรัสถามก็มี ไม่ตรัสถามก็มี พระตถาคตทั้งหลายย่อมตรัสถามเรื่องที่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่ตรัสถามเรื่องที่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ เรื่องที่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ พระองค์ทรงกำจัดเสียด้วยอริยมรรค พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทั้งหลาย ย่อมทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายด้วยเหตุผล ๒ อย่าง คือ จักทรงแสดงธรรม อย่างหนึ่ง จักทรงบัญญัติสิกขาบทแก่พระสาวกทั้งหลายอย่างหนึ่งครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามภิกษุเหล่านั้นว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอเป็นผู้พร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน อยู่จำพรรษาเป็นผาสุก และไม่ลำบากด้วยบิณฑบาตด้วยวิธีการอย่างไรเล่า”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า พวกข้าพระพุทธเจ้าซึ่งอยู่ที่นี้ ส่วนมากเป็นภิกษุที่เคยเห็นร่วมคบหากันมา ได้จำพรรษาอยู่ในอาวาสแห่งหนึ่งแถบแคว้นโกศล พวกข้าพระพุทธเจ้าเหล่านั้นได้ปรึกษากันว่า ‘ด้วยวิธีอย่างไรหนอ พวกเราจึงจะพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน อยู่จำพรรษาเป็นผาสุก และจะไม่ต้องลำบากด้วยบิณฑบาต’ พวกข้าพระพุทธเจ้านั้นได้มีความดำริว่า ‘หากพวกเราจะไม่ทักทายไม่ปราศรัยซึ่งกันและกัน รูปใดบิณฑบาตกลับจากหมู่บ้านก่อน รูปนั้นพึงปู

อาสนะ พึงจัดนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้าไว้ พึงล้างภาชนะ สำหรับถ่ายบิณฑบาตเตรียมตั้งไว้ จัดตั้งนํ้าฉันนํ้าใช้ไว้ รูปใดบิณฑบาตกลับจากหมู่บ้านทีหลัง หากอาหารที่รูปก่อนฉันแล้วยังมีเหลือ ถ้าต้องการ ก็พึงฉัน ถ้าไม่ต้องการ ก็พึงเททิ้งเสียในสถานที่อันปราศจากของสดเขียว หรือเทล้างเสียในนํ้าที่ปราศจากตัวสัตว์ รูปนั้นพึงเก็บอาสนะ พึงเก็บน้ำล้างเท้าตั่งรองเท้ากระเบื้องเช็ดเท้า พึงล้างภาชนะสำหรับถ่ายบิณฑบาต แล้วเก็บไว้ เก็บน้ำฉันน้ำใช้ กวาดหอฉัน รูปใดเห็นหม้อน้ำฉันหม้อน้ำใช้ หรือหม้อนํ้าชำระว่างเปล่า รูปนั้นพึงจัดหาไว้ หากภิกษุนั้นไม่สามารถ พึงกวักมือเรียก

เพื่อนภิกษุมาช่วยเหลือกัน แต่ไม่พึงเปล่งวาจาเพราะเหตุนั้นเลย ด้วยวิธีอย่างนี้แล พวกเราจึงจะพร้อมเพรียงกันปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน อยู่จำพรรษาเป็นผาสุก และจะไม่ต้องลำบากด้วยบิณฑบาต’พระพุทธเจ้าข้า ครั้นแล้วพวกข้าพระพุทธเจ้าจึงไม่ทักทายไม่ปราศรัย ต่อกันและกัน ภิกษุรูปใดบิณฑบาตกลับจากหมู่บ้านก่อ นภิกษุรูปนั้นก็ปูอาสนะไว้ จัดหานํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้าไว้ ล้างภาชนะสำหรับถ่ายบิณฑบาตเตรียมตั้งไว้ จัดตั้งนํ้าฉันนํ้าใช้ไว้ ภิกษุรูปใด บิณฑบาตกลับจากหมู่บ้านทีหลัง หากอาหารที่รูปก่อนฉันแล้วยังมีเหลือ ถ้าต้องการก็ฉัน ถ้าไม่ต้องการ ก็เททิ้งเสียในสถานที่อันปราศจากของสดเขียว

หรือเทล้างเสียในน้ำอันปราศจากตัวสัตว์ ภิกษุรูปนั้นก็เก็บอาสนะ เก็บน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า ล้างภาชนะสำหรับถ่ายบิณฑบาตแล้วเก็บไว้ เก็บน้ำฉันนํ้าใช้ กวาดหอฉัน ภิกษุรูปใดเห็นหม้อนํ้าฉันหม้อนํ้าใช้หรือหม้อน้ำชำระว่างเปล่า ภิกษุรูปนั้นก็จัดหาไว้ หากภิกษุรูปนั้นไม่สามารถ ก็กวักมือเรียกเพื่อนภิกษุมาช่วยเหลือกัน แต่ไม่เปล่งวาจาเพราะเหตุนั้นเลย ด้วยวิธีอย่างนี้แล พวกข้าพระพุทธเจ้าจึงเป็นผู้พร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน อยู่จำพรรษาเป็นผาสุก และไม่ต้องลำบากด้วยบิณฑบาต พระพุทธเจ้าข้า”

ทรงตำหนิ

{๒๒๖} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นัยว่าโมฆบุรุษพวกนี้เป็นผู้อยู่ไม่ผาสุกแท้ ๆ ยังยืนยันว่าอยู่เป็นผาสุก นัยว่าโมฆบุรุษพวกนี้เป็นผู้อยู่ร่วมกันอย่างปศุสัตว์ แท้ ๆ ยังยืนยัน ว่าอยู่เป็นผาสุก นัยว่าโมฆบุรุษพวกนี้เป็นผู้อยู่ร่วมกันอย่างแพะแท้ ๆ ยังยืนยันว่าอยู่เป็นผาสุก นัยว่าโมฆบุรุษพวกนี้เป็นผู้อยู่อย่างคนประมาทแล้ว แท้ ๆ ยังยืนยันว่าอยู่เป็นผาสุกทรงห้ามมูควัตรติตถิยสมาทาน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนโมฆบุรุษพวกนี้จึงได้สมาทานมูควัตรซึ่งพวกเดียรถีย์สมาทานกันเล่า การกระทำของโมฆบุรุษเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไป เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถา รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงสมาทานมูควัตรที่พวกเดียรถีย์สมาทานกัน รูปใดสมาทาน ต้องอาบัติทุกกฏ

ทรงอนุญาตปวารณา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาแล้ว ปวารณาด้วยเหตุ ๓ สถาน คือ ด้วยได้เห็น ๑ ด้วยได้ฟัง ๑ ด้วยรังเกียจ

สงสัย ๑ การปวารณานั้นจักเป็นวิธีเหมาะสมที่จะว่ากล่าวกันและกัน เป็นวิธีออกจากอาบัติ เป็นวิธีวางพระวินัยไว้เป็นหลักประพฤติของพวกเธอ

วิธีปวารณา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงปวารณาอย่างนี้

ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติกรรมวาจาดังนี้

สัพพสังคาหิกาญัตติ

[๒๑๐] ‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า วันนี้เป็นวันปวารณา ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงปวารณา’เตวาจิกาปวารณา

คำปวารณาสำหรับพระเถระ

ภิกษุผู้เถระพึงห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่ง ประนมมือ แล้วกล่าวปวารณาอย่างนี้ว่า

‘เธอทั้งหลาย ฉันปวารณาต่อสงฆ์ ด้วยได้เห็นก็ดี ด้วยได้ฟังก็ดี ด้วยรังเกียจสงสัยก็ดี ขอเธอทั้งหลายจงอาศัยความกรุณาว่ากล่าวฉัน ฉันเห็นอยู่ จักทำคืนเสียเธอทั้งหลาย ฉันปวารณาต่อสงฆ์เป็นครั้งที่ ๒ ด้วยได้เห็นก็ดี ด้วยได้ฟังก็ดี ด้วยรังเกียจสงสัยก็ดี ขอเธอทั้งหลายจงอาศัยความกรุณาว่ากล่าวฉัน ฉันเห็นอยู่ จักทำคืนเสีย

เธอทั้งหลาย ฉันปวารณาต่อสงฆ์เป็นครั้งที่ ๓ ด้วยได้เห็นก็ดี ด้วยได้ฟังก็ดี ด้วยสงสัยก็ดี ขอเธอทั้งหลายจงอาศัยความกรุณาว่ากล่าวฉัน ฉันเห็นอยู่ จักทำคืนเสีย’

คำปวารณาสำหรับภิกษุอื่น ๆ

ภิกษุผู้นวกะพึงห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่ง ประนมมือ แล้วกล่าวปวารณาอย่างนี้ว่า

‘ท่านเจ้าข้า กระผมปวารณาต่อสงฆ์ ด้วยได้เห็นก็ดี ด้วยได้ฟังก็ดี ด้วยรังเกียจสงสัยก็ดี ขอท่านทั้งหลายจงอาศัยความกรุณาว่ากล่าวกระผม กระผมเห็นอยู่ จักทำคืนเสีย

ท่านเจ้าข้า กระผมปวารณาต่อสงฆ์เป็นครั้งที่ ๒ ด้วยได้เห็นก็ดี ด้วยได้ฟังก็ดี ด้วยสงสัยก็ดี ขอท่านทั้งหลายจงอาศัยความกรุณาว่ากล่าวกระผม กระผมเห็นอยู่ จักทำคืนเสีย

ท่านเจ้าข้า กระผมปวารณาต่อสงฆ์เป็นครั้งที่ ๓ ด้วยได้เห็นก็ดี ด้วยได้ฟังก็ดี ด้วยรังเกียจสงสัยก็ดี ขอท่านทั้งหลายจงอาศัยความกรุณาว่ากล่าวกระผม กระผมเห็นอยู่ จักทำคืนเสีย”

ทรงอนุญาตให้นั่งกระหย่งปวารณา

{๒๒๗} [๒๑๑] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์เมื่อภิกษุผู้เถระทั้งหลาย นั่งกระหย่งปวารณาอยู่ ยังนั่งอยู่บนอาสนะ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์เมื่อภิกษุผู้เถระทั้งหลายนั่งกระหย่งปวารณาอยู่ จึงได้นั่งอยู่บนอาสนะเล่า” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุฉัพพัคคีย์เมื่อภิกษุผู้เถระทั้งหลายนั่งกระหย่งปวารณาอยู่ ยังนั่งอยู่บนอาสนะ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนโมฆบุรุษเหล่านั้น เมื่อภิกษุผู้เถระทั้งหลายนั่งกระหย่งปวารณาอยู่ จึงได้นั่งอยู่บนอาสนะเล่า การกระทำของภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อ ความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถา รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้เถระทั้งหลายนั่งกระหย่งปวารณาอยู่ ภิกษุไม่พึงนั่งบนอาสนะ รูปใดนั่ง ต้องอาบัติทุกกฏ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุทุกรูปนั่งกระหย่งปวารณา”

สมัยต่อมา พระเถระรูปหนึ่งชราทุพพลภาพ นั่งกระหย่งรอคอยอยู่ จนกว่าภิกษุทั้งหลายปวารณาเสร็จทุกรูป ถึงกับเป็นลมล้มลง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นั่งกระหย่งในระหว่างที่ยังปวารณาอยู่ และอนุญาตให้ภิกษุผู้ปวารณาแล้วนั่งบนอาสนะได้”

๒. ว่าด้วยเรื่องประเภทของปวารณา

วันปวารณามี ๒

{๒๒๘} [๒๑๒] ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลายได้มีความสงสัยว่า “ปวารณามีเท่าไรหนอแล” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปวารณานี้มี ๒ คือ ปวารณาวัน ๑๔ คํ่า ปวารณาวัน ๑๕ คํ่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปวารณามี ๒ เท่านี้แล”

การทำปวารณา ๔ อย่าง

ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลายได้มีความสงสัยว่า “การทำปวารณามีเท่าไรหนอแล” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การทำปวารณานี้มี ๔ อย่าง คือ การทำปวารณา เป็นวรรคโดยไม่เป็นธรรม ๑ การทำปวารณาที่พร้อมเพรียงโดยไม่เป็นธรรม ๑ การทำปวารณาเป็นวรรคโดยธรรม ๑ การทำปวารณาที่พร้อมเพรียงโดยธรรม ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในการทำปวารณา ๔ อย่างนั้น การทำปวารณาเป็นวรรคโดยไม่เป็นธรรมนี้ใด การทำปวารณาเห็นปานนั้นไม่ควรทำ และเราก็ไม่อนุญาตในการทำปวารณา ๔ อย่างนั้น การทำปวารณาที่พร้อมเพรียงโดยไม่เป็นธรรมนี้ใด การทำปวารณาเห็นปานนั้นไม่ควรทำ และเราก็ไม่อนุญาตในการทำปวารณา ๔ อย่างนั้น การทำปวารณาเป็นวรรคโดยธรรมนี้ใด การทำปวารณาเห็นปานนั้นไม่ควรทำ และเราก็ไม่อนุญาตในการทำปวารณา ๔ อย่างนั้น การทำปวารณาที่พร้อมเพรียงโดยธรรมนี้ใด การทำปวารณาเห็นปานนั้นควรทำ และเราก็อนุญาตดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแลพวกเธอพึงทำในใจว่า ‘จักทำปวารณากรรมชนิดที่พร้อมเพรียงโดยธรรม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๓. ว่าด้วยพระพุทธานุญาตให้มอบปวารณา

{๒๒๙} [๒๑๓] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงประชุมกัน สงฆ์จักปวารณา” เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “มีภิกษุอาพาธอยู่ ท่านมาไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุอาพาธมอบปวารณาได้

ทรงวางวิธีมอบปวารณา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงมอบปวารณาอย่างนี้

ภิกษุอาพาธนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่ง ประนมมือแล้วกล่าวคำมอบปวารณาอย่างนี้ว่า