ภิกษุเจ้าถิ่นกับภิกษุอาคันตุกะนับวันปวารณาต่างกัน เล่ม ๔

๑๔. ว่าด้วยเรื่องเปยยาลเกี่ยวกับการเข้าสู่สีมา

เปยยาลมุข ๗๐๐ ติกะ

{๒๓๘} [๒๒๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ในอาวาสแห่งหนึ่ง ถึงวันปวารณา มีภิกษุเจ้าถิ่นในศาสนานี้มากรูปด้วยกัน แต่ประชุมกัน ๕ รูปบ้าง เกินกว่าบ้าง พวกเธอไม่รู้ว่ามีภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นกำลังเข้ามาภายในสีมา ...

... พวกเธอไม่รู้ว่ามีภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นเข้ามาภายในสีมาแล้ว ...

... พวกเธอไม่เห็นภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นกำลังเข้ามาภายในสีมา ...

... พวกเธอไม่เห็นภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นเข้ามาภายในสีมาแล้ว ...

... พวกเธอไม่ได้ยินว่ามีภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นกำลังเข้ามาภายในสีมา ...

... พวกเธอไม่ได้ยินว่ามีภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นเข้ามาภายในสีมาแล้ว ...

ภิกษุเจ้าถิ่นกับภิกษุเจ้าถิ่นมีโดยนัย ๑๗๕ ติกะ ภิกษุอาคันตุกะกับภิกษุเจ้าถิ่นมีโดยนัย ๑๗๕ ติกะ ภิกษุเจ้าถิ่นกับภิกษุอาคันตุกะมีโดยนัย ๑๗๕ ติกะ ภิกษุอาคันตุกะกับภิกษุอาคันตุกะมีโดยนัย ๑๗๕ ติกะ รวมเป็น ๗๐๐ ติกะ โดยเปยยาลมุข”

๑๕. ว่าด้วยเรื่องวันปวารณาต่างกัน

ทรงวางวิธีปฏิบัติเมื่อวันปวารณาต่างกัน

{๒๓๙} [๒๒๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็วันปวารณาของพวกภิกษุเจ้าถิ่นในศาสนานี้เป็นวัน ๑๔ ค่ำ ของพวกภิกษุอาคันตุกะเป็นวัน ๑๕ ค่ำ ถ้าพวกภิกษุเจ้าถิ่นมีจำนวนมากกว่า พวกภิกษุอาคันตุกะพึงอนุวัตตามพวกภิกษุ

เจ้าถิ่น ถ้ามีจำนวนเท่า ๆ กัน พวกภิกษุอาคันตุกะพึงอนุวัตตามพวกภิกษุเจ้าถิ่น ถ้าพวกภิกษุอาคันตุกะมีจำนวนมากกว่า พวกภิกษุเจ้าถิ่นพึงอนุวัตตามพวกภิกษุอาคันตุกะ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย วันปวารณาของพวกภิกษุเจ้าถิ่นในศาสนานี้ เป็นวัน ๑๕ ค่ำ ของพวกภิกษุอาคันตุกะเป็นวัน ๑๔ คํ่า ถ้าพวกภิกษุเจ้าถิ่น มีจำนวนมากกว่า พวกภิกษุอาคันตุกะพึงอนุวัตตามพวกภิกษุเจ้าถิ่น ถ้ามีจำนวนเท่า ๆกัน พวกภิกษุอาคันตุกะพึงอนุวัตตามพวกภิกษุเจ้าถิ่น ถ้าพวกภิกษุอาคันตุกะมีจำนวนมากกว่า พวกภิกษุเจ้าถิ่นพึงอนุวัตตามพวกภิกษุอาคันตุกะ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย วันปวารณาของพวกภิกษุเจ้าถิ่นในศาสนานี้ เป็นวัน ๑ ค่ำ ของพวกภิกษุอาคันตุกะเป็นวัน ๑๕ ค่ำ ถ้าพวกภิกษุเจ้าถิ่นมีจำนวนมากกว่า พวกภิกษุเจ้าถิ่นไม่ปรารถนา ก็ไม่ต้องให้ความสามัคคีแก่พวกภิกษุอาคันตุกะ พวกภิกษุอาคันตุกะพึงไปนอกสีมาแล้วปวารณาเถิด ถ้ามีจำนวนเท่า ๆกัน พวกภิกษุเจ้าถิ่นไม่ปรารถนาก็ไม่ต้องให้ความสามัคคีแก่พวกภิกษุอาคันตุกะ พวกภิกษุอาคันตุกะพึงไปนอกสีมาแล้วปวารณาเถิด ถ้าพวกภิกษุอาคันตุกะมีจำนวนมากกว่า พวกภิกษุเจ้าถิ่นพึงให้ความสามัคคี แก่พวกภิกษุอาคันตุกะหรือพึงไปนอกสีมาอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย วันปวารณาของพวกภิกษุเจ้าถิ่นในศาสนานี้ เป็นวัน ๑๕ ค่ำ ของพวกภิกษุอาคันตุกะเป็นวัน ๑ ค่ำ ถ้าพวกภิกษุเจ้าถิ่นมีจำนวนมากกว่า พวกภิกษุอาคันตุกะพึงให้ความสามัคคีแก่พวกภิกษุเจ้าถิ่น หรือพึงไปนอกสีมา ถ้ามีจำนวนเท่า ๆกัน พวกภิกษุอาคันตุกะพึงให้ความสามัคคีแก่พวกภิกษุเจ้าถิ่น หรือพึงไปนอกสีมา ถ้าพวกภิกษุอาคันตุกะมีจำนวนมากกว่า พวกภิกษุอาคันตุกะไม่ปรารถนาก็ไม่ต้องให้ความสามัคคีแก่พวกภิกษุเจ้าถิ่น พวกภิกษุเจ้าถิ่นพึงไปนอกสีมาแล้วปวารณาเถิด”

๑๖. ว่าด้วยเรื่องการเห็นอาการว่ามีภิกษุเป็นต้น

ทรงวางวิธีทำปวารณาระหว่างภิกษุอาคันตุกะกับภิกษุเจ้าถิ่น

{๒๔๐} [๒๒๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็พวกภิกษุอาคันตุกะในศาสนานี้ได้เห็นอาการเจ้าถิ่น ลักษณะเจ้าถิ่น เครื่องหมายเจ้าถิ่น สิ่งที่แสดงเจ้าถิ่น ของภิกษุเจ้าถิ่น ได้เห็นเตียง ตั่ง ฟูก หมอน ที่ปูลาดจัดไว้เรียบร้อย นํ้าฉันนํ้าใช้ ที่จัดหาไว้เป็นอันดี บริเวณที่กวาดสะอาดสะอ้าน ครั้นเห็น แล้วมีความสงสัยว่า ‘พวกภิกษุเจ้าถิ่นมีหรือไม่มีหนอ’ พวกเธอมีความสงสัยแต่ไม่ค้นหา ครั้นแล้วก็ปวารณากัน ต้องอาบัติทุกกฏพวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ค้นหาแล้วแต่ไม่พบ จึงปวารณากัน ไม่ต้องอาบัติ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว จึงปวารณาร่วมกัน ไม่ต้องอาบัติ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว จึงแยกกันปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว มุ่งความแตกร้าวว่า ‘ขอภิกษุเหล่านั้นจงเสื่อมสูญ ขอภิกษุเหล่านั้นจงพินาศ จะประโยชน์อะไรด้วยภิกษุเหล่านั้น’ ดังนี้แล้วปวารณากัน ต้องอาบัติถุลลัจจัย

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุอาคันตุกะในศาสนานี้ได้ยินอาการเจ้าถิ่น ลักษณะเจ้าถิ่น เครื่องหมายเจ้าถิ่น สิ่งที่แสดงเจ้าถิ่นของพวกภิกษุเจ้าถิ่น ได้ยินเสียงเท้าของพวกภิกษุเจ้าถิ่นกำลังเดินจงกรม ได้ยินเสียงท่องสาธยาย เสียงไอ เสียงจาม ครั้นได้ยินแล้วมีความสงสัยว่า ‘พวกภิกษุเจ้าถิ่นมีหรือไม่มีหนอ’ พวกเธอมีความสงสัยแต่ไม่ค้นหา ครั้นแล้วก็ปวารณากัน ต้องอาบัติทุกกฏ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วแต่ไม่พบ จึงปวารณากัน ไม่ต้องอาบัติ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว จึงปวารณาร่วมกัน ไม่ต้องอาบัติ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว จึงแยกกันปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว จึงมุ่งความแตกร้าวว่า ‘ขอภิกษุเหล่านั้นจงเสื่อมสูญ ขอภิกษุเหล่านั้นจงพินาศ จะประโยชน์อะไรด้วยภิกษุเหล่านั้น’ ดังนี้แล้วปวารณากัน ต้องอาบัติถุลลัจจัย

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุเจ้าถิ่นในศาสนานี้ได้เห็นอาการอาคันตุกะ ลักษณะอาคันตุกะ เครื่องหมายอาคันตุกะ สิ่งที่แสดงอาคันตุกะ ของพวกภิกษุอาคันตุกะ ได้เห็นบาตร จีวร ผ้านิสีทนะ อันเป็นของภิกษุพวกอื่น ได้เห็นรอยนํ้าล้างเท้า ครั้นเห็นแล้วมีความสงสัยว่า ‘พวกภิกษุอาคันตุกะมีหรือไม่มีหนอ’ พวกเธอมีความสงสัยแต่ไม่ค้นหา ครั้นแล้วก็ปวารณากัน ต้องอาบัติทุกกฏพวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วแต่ไม่พบ จึงปวารณากัน ไม่ต้องอาบัติ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว จึงปวารณาร่วมกัน ไม่ต้องอาบัติ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว ได้แยกกันปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว จึงมุ่งความแตกร้าวว่า ‘ขอภิกษุเหล่านั้นจงเสื่อมสูญ ขอภิกษุเหล่านั้นจง

พินาศ จะประโยชน์อะไรด้วยภิกษุเหล่านั้น’ ดังนี้แล้วปวารณากัน ต้องอาบัติถุลลัจจัย

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุเจ้าถิ่นในศาสนานี้ได้ยินอาการอาคันตุกะ ลักษณะอาคันตุกะ เครื่องหมายอาคันตุกะ สิ่งที่แสดงอาคันตุกะ ของพวกภิกษุอาคันตุกะ ได้ยินเสียงเท้าของพวกภิกษุอาคันตุกะกำลังเดินมา ได้ยินเสียงรองเท้ากระทบพื้น เสียงไอ เสียงจาม ครั้นได้ยินแล้วมีความสงสัยว่า ‘พวกภิกษุอาคันตุกะยังมีหรือไม่มีหนอ’ พวกเธอมีความสงสัยแต่ไม่ค้นหา ครั้นแล้วก็ปวารณากัน ต้องอาบัติทุกกฏพวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วแต่ไม่พบ จึงปวารณากัน ไม่ต้องอาบัติ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว จึงได้ปวารณาร่วมกัน ไม่ต้องอาบัติ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว ได้แยกกันปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏ

พวกเธอมีความสงสัย ได้ค้นหา ครั้นค้นหาแล้วจึงพบ ครั้นพบแล้ว จึงมุ่งความแตกร้าวว่า ‘ขอภิกษุเหล่านั้นจงเสื่อมสูญ ขอภิกษุเหล่านั้นจงพินาศ จะประโยชน์อะไรด้วยภิกษุเหล่านั้น’ ดังนี้แล้วปวารณากัน ต้องอาบัติถุลลัจจัย”

๑๗. ว่าด้วยการปวารณากับภิกษุนานาสังวาสเป็นต้น

{๒๔๑} [๒๓๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็พวกภิกษุอาคันตุกะในศาสนานี้ได้ เห็นพวกภิกษุเจ้าถิ่นมีสังวาสต่างกัน พวกเธอกลับได้ความเห็นว่ามีสังวาสเสมอกัน ครั้นแล้วก็ไม่ได้ไต่ถาม ปวารณาร่วมกัน ไม่ต้องอาบัติ

พวกเธอได้ไต่ถาม ครั้นไต่ถามแล้วไม่รังเกียจ ปวารณาร่วมกัน ต้องอาบัติทุกกฏ

พวกเธอได้ไต่ถาม ครั้นไต่ถามแล้วไม่รังเกียจ แยกกันปวารณา ไม่ต้องอาบัติ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุอาคันตุกะในศาสนานี้ได้เห็นพวกภิกษุเจ้าถิ่นมีสังวาสเสมอกัน พวกเธอกลับได้ความเห็นว่ามีสังวาสต่างกัน ครั้นแล้วก็ไม่ได้ไต่ถาม ปวารณาร่วมกัน ต้องอาบัติทุกกฏพวกเธอได้ไต่ถาม ครั้นไต่ถามแล้วรังเกียจ แยกกันปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏ

พวกเธอได้ไต่ถาม ครั้นไต่ถามแล้วรังเกียจ ปวารณาร่วมกัน ไม่ต้องอาบัติ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุเจ้าถิ่นในศาสนานี้ได้เห็นพวกภิกษุอาคันตุกะมีสังวาสต่างกัน พวกเธอกลับได้ความเห็นว่ามีสังวาสเสมอกัน ครั้นแล้วก็ไม่ได้ไต่ถาม ปวารณาร่วมกัน ไม่ต้องอาบัติพวกเธอได้ไต่ถาม ครั้นไต่ถามแล้วไม่รังเกียจ ปวารณาร่วมกัน ต้องอาบัติทุกกฏ

พวกเธอได้ไต่ถาม ครั้นไต่ถามแล้วไม่รังเกียจ แยกกันปวารณา ไม่ต้องอาบัติ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุเจ้าถิ่นในศาสนานี้ได้เห็นพวกภิกษุอาคันตุกะมีสังวาสเสมอกัน พวกเธอกลับได้ความเห็นว่ามีสังวาสต่างกัน ครั้นแล้วก็ไม่ได้ไต่ถาม ปวารณาร่วมกัน ต้องอาบัติทุกกฏพวกเธอได้ไต่ถาม ครั้นไต่ถามแล้วรังเกียจ แยกกันปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏ

พวกเธอได้ไต่ถาม ครั้นไต่ถามแล้วรังเกียจ ปวารณาร่วมกัน ไม่ต้องอาบัติ”

๑๘. ว่าด้วยเรื่องไม่ควรไปไหนในวันปวารณา

{๒๔๒} [๒๓๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน

นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตราย