พวกที่พร้อมเพรียงกันเป็นต้นเลื่อนปวารณา เล่ม ๔

ทั้งหลายพึงว่ากล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส ภิกษุรูปนี้แลกำลังอาพาธ และผู้อาพาธพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าไม่สู้จะอดทนต่อการซักถาม อาวุโส ขอท่านจงรออยู่จนกว่าภิกษุรูปนี้จะหายอาพาธ ภิกษุรูปนั้นหายอาพาธแล้ว เมื่อจำนงจึงค่อยโจทเถิด’

หากภิกษุผู้ไม่อาพาธถูกว่ากล่าวอย่างนี้อยู่ ก็ยังขืนโจท เป็นปาจิตตีย์ ในเพราะไม่เอื้อเฟื้อ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุเหล่านั้นกำลังปวารณากันอยู่ ภิกษุอาพาธงดปวารณาของภิกษุอาพาธ ภิกษุอาพาธนั้นอันภิกษุทั้งหลายพึงว่ากล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายกำลังอาพาธ และผู้อาพาธพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าไม่สู้จะอดทนต่อการซักถาม โปรดรออยู่ก่อนจนกว่าจะหายอาพาธ ด้วยกัน หายอาพาธด้วยกันแล้ว เมื่อจำนงจึงค่อยโจทเถิด’หากภิกษุอาพาธนั้นถูกว่ากล่าวอย่างนี้อยู่ ก็ยังขืนโจท เป็นปาจิตตีย์ ในเพราะไม่เอื้อเฟื้อ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุเหล่านั้นกำลังปวารณากันอยู่ ภิกษุผู้ไม่อาพาธงดปวารณาของภิกษุผู้ไม่อาพาธ สงฆ์พึงสอบสวนสืบสวน เป็นการสงฆ์ทั้งสองฝ่าย ปรับอาบัติตามธรรมแล้วจึงปวารณาเถิด”

๒๖. ว่าด้วยเรื่องการเลื่อนปวารณา

ทรงอนุญาตให้เลื่อนปวารณาเมื่อจะมีภิกษุหลีกจาริกไป

{๒๕๑} [๒๔๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุมากรูปด้วยกันซึ่งเคยเห็นร่วมคบหา กันมาจำพรรษาอยู่ในอาวาสแห่งหนึ่ง แถบแคว้นโกศล เมื่อพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ จึงได้บรรลุผาสุวิหารธรรม

อย่างใดอย่างหนึ่ง ครั้งนั้นแล พวกเธอได้มีความสงสัยว่า “เมื่อพวกเราพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ ได้บรรลุผาสุวิหารธรรม อย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว ถ้าพวกเราจักปวารณากันในบัดนี้ คงมีบ้างพวกภิกษุปวารณาแล้วหลีกจาริกไปกัน เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จักเหินห่าง จากผาสุวิหารธรรมนี้ พวกเราจะพึงปฏิบัติอย่างไรหนอแล” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในศาสนานี้มากรูปด้วยกันซึ่งเคยเห็น ร่วมคบหากันมาจำพรรษาอยู่ในอาวาสแห่งหนึ่ง เมื่อพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ จึงได้บรรลุผาสุวิหารธรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง หากภิกษุทั้งหลายในหมู่นั้นคิดกันอย่างนี้ว่า ‘พวกเราพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ ได้บรรลุผาสุวิหารธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว ถ้าพวกเราจักปวารณากันในบัดนี้ คงมีบ้างพวกภิกษุปวารณาแล้วหลีกจาริกไปกัน เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จักเหินห่างจากผาสุวิหารธรรมนี้’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุเหล่านั้นทำการเลื่อนปวารณาออกไป

วิธีเลื่อนปวารณา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลสงฆ์พึงทำการเลื่อนปวารณาอย่างนี้

ภิกษุทุกรูปต้องประชุมพร้อมกัน ครั้นแล้วภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึง ประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาเลื่อนปวารณา

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า เมื่อพวกเราพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ ได้บรรลุผาสุวิหารธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว หากพวกเราจักปวารณากันในบัดนี้ คงมีบ้างที่ภิกษุทั้งหลายปวารณา

กันแล้วพึงหลีกจาริกไปกัน เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จักเหินห่างจากผาสุวิหารธรรมนี้ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงทำการเลื่อนปวารณาออกไป บัดนี้พึงทำอุโบสถ พึงสวดปาติโมกข์ พึงปวารณา ในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นที่ครบ ๔ เดือนที่จะมาถึง นี่เป็นญัตติ

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า เมื่อพวกเราพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ ได้บรรลุผาสุวิหารธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว หากพวกเราจักปวารณากันในบัดนี้ คงมีบ้างที่พวกภิกษุทั้งหลายปวารณากันแล้วพึงหลีกจาริกไปกัน เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จักเหินห่างจากผาสุวิหารธรรมนี้ สงฆ์ทำการเลื่อนปวารณาออกไป บัดนี้สงฆ์จักทำอุโบสถ จักสวดปาติโมกข์ จักปวารณาในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นที่ครบ ๔ เดือนที่จะมาถึง การทำการเลื่อนปวารณาออกไป บัดนี้สงฆ์จักทำอุโบสถ จักสวดปาติโมกข์ จักปวารณาในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นที่ครบ ๔ เดือนที่จะมาถึง ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงการเลื่อนปวารณาอันสงฆ์ทำแล้ว บัดนี้สงฆ์จักทำอุโบสถ จักสวดปาติโมกข์ จักปวารณาในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นที่ครบ ๔ เดือนที่จะมาถึง ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเหล่านั้นทำการเลื่อนปวารณาออกไปแล้ว หากจะมีภิกษุรูปหนึ่งพูดอย่างนี้ว่า ‘อาวุโสทั้งหลาย ผมปรารถนาจะ หลีกจาริกไปตามชนบท เพราะผมมีกิจจำเป็นที่ชนบท’ ภิกษุรูปนั้นอันภิกษุทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ดีแล้ว อาวุโส ท่านปวารณาแล้วจึงค่อยไป’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุรูปนั้นกำลังปวารณาอยู่ งดปวารณาของภิกษุรูปหนึ่งเสีย ภิกษุรูปนั้นอันภิกษุผู้ถูกงดปวารณาพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส ท่านไม่เป็นใหญ่ในการปวารณาของผม ผมจักยังไม่ปวารณาก่อน’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุรูปนั้นปวารณาอยู่ ภิกษุรูปหนึ่งงดปวารณาของภิกษุรูปนั้น สงฆ์พึงสอบสวนสืบสวนเป็นการสงฆ์ทั้งสองรูป แล้วปรับอาบัติตามธรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุรูปนั้นทำกรณียกิจนั้นในชนบทเสร็จแล้ว กลับมายังอาวาสนั้นภายในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นที่ครบ ๔ เดือนที่จะมาถึงอีก หากเมื่อภิกษุเหล่านั้นกำลังปวารณากันอยู่ ภิกษุรูปหนึ่งงดปวารณาของภิกษุรูปนั้น ภิกษุผู้งดปวารณาอันภิกษุรูปนั้นพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส ท่านไม่เป็นใหญ่ในปวารณาของผม เพราะผมปวารณาเสร็จแล้ว’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากเมื่อภิกษุเหล่านั้นกำลังปวารณากันอยู่ ภิกษุรูปนั้นงดปวารณาของภิกษุรูปหนึ่ง สงฆ์พึงสอบสวนสืบสวนเป็นการสงฆ์ทั้งสองรูป ปรับอาบัติตามธรรมแล้วจึงปวารณาเถิด”

จบ ปวารณาขันธกะที่ ๔

หัวข้อประจำขันธกะ

{๒๕๒} เรื่องภิกษุจำพรรษาในแคว้นโกศลมาเฝ้าพระศาสดา ๑ เรื่องจำพรรษาไม่ผาสุกเหมือนปศุสัตว์อยู่ร่วมกัน ๑ เรื่องการปวารณาที่เหมาะสมเพื่อว่ากล่าวกัน ๑

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์นั่งราบบนอาสนะปวารณา ๑ เรื่องวันปวารณามี ๒ วัน ๑ เรื่องการทำปวารณา ๑ เรื่องให้ภิกษุอาพาธมอบปวารณา ๑ เรื่องภิกษุถูกพวกญาติจับตัวไว้ ๑ เรื่องภิกษุถูกพระราชาจับตัวไว้ ๑ เรื่องภิกษุถูกพวกโจรจับตัวไว้ ๑ เรื่องภิกษุถูกพวกนักเลงจับตัวไว้ ๑ เรื่องภิกษุถูกภิกษุผู้เป็นข้าศึกจับตัวไว้ ๑

เรื่องสงฆ์ปวารณา ๕ รูป ๑ เรื่องคณะปวารณา ๔ รูป ๑ เรื่องคณะปวารณา ๓ รูป ๑ เรื่องคณะปวารณา ๒ รูป ๑ เรื่องภิกษุรูปเดียวอธิษฐานปวารณา ๑ เรื่องภิกษุต้องอาบัติปวารณา ๑ เรื่องภิกษุสงสัยในอาบัติปวารณา ๑ เรื่องภิกษุระลึกถึงอาบัติได้ ๑ เรื่องสงฆ์ทั้งหลายต้องสภาคาบัติ ๑ เรื่องสงฆ์ทั้งหลายสงสัยในสภาคาบัติ ๑ เรื่องภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นมามากกว่า ๑ เรื่องภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นมาเท่า ๆกัน ๑ เรื่องภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นมาน้อยกว่า ๑เรื่องวันปวารณาของเจ้าถิ่นเป็นวัน ๑๔ คํ่า ๑ เรื่องลักษณะเจ้าถิ่น ๑ เรื่องภิกษุสองสังวาสปวารณา ๑ เรื่องไม่ควรไป ๑ เรื่องไม่ควรปวารณาในบริษัทที่มีภิกษุณีเป็นต้นนั่งอยู่ด้วย ๑ เรื่องให้ฉันทะ ๑ เรื่องห้าม