เรื่องพระโสณกุฏิกัณณะ เล่ม ๕

๑๑. เรื่องพระโสณกุฏิกัณณะ

{๒๐} [๒๕๗] ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัจจานะอยู่ที่ปปาตบรรพต ใกล้นครกุรรฆระ แคว้นอวันตี ก็คราวนั้นอุบาสกชื่อโสณกุฏิกัณณะเป็นอุปัฏฐากของท่านพระมหากัจจานะ ต่อมาอุบาสกโสณกุฏิกัณณะได้เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้นมัสการท่านพระมหากัจจานะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบเรียนท่านพระมหากัจจานะดังนี้ว่า “ท่านขอรับ ด้วยวิธีอย่างไร ๆ กระผมจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระคุณเจ้าแสดงแล้ว อันการที่บุคคลผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริบูรณ์โดยส่วนเดียว ให้บริสุทธิ์โดยส่วนเดียวดุจสังข์ที่ขัดแล้ว มิใช่จะทำได้ง่าย กระผมปรารถนาจะปลงผมและหนวดแล้วครองผ้ากาสายะออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต

ขอพระคุณเจ้ากรุณาโปรดบวชให้กระผมด้วยเถิด ขอรับ”เมื่ออุบาสกโสณกุฏิกัณณะกราบเรียนเช่นนี้แล้ว ท่านพระมหากัจจานะได้กล่าวกะอุบาสกโสณกุฏิกัณณะดังนี้ว่า “โสณะ การประพฤติพรหมจรรย์ซึ่งต้องนอนผู้เดียว บริโภคอาหารหนเดียวจนตลอดชีวิต ทำได้ยากนักแล เอาเถอะ โสณะ คุณจงเป็นอคาริกอยู่ในที่นี้แหละแล้วประกอบตามคำสอนของพระพุทธเจ้า คือ พรหมจรรย์ซึ่งต้องนอนผู้เดียว บริโภคอาหารหนเดียวควรแก่กาลเถิด”

คราวนั้น ความตั้งใจที่จะบวชซึ่งมีแก่อุบาสกโสณกุฏิกัณณะนั้นได้ระงับลงแล้ว

อุบาสกโสณกุฏิกัณณะได้เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่เป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ครั้นแล้วได้นมัสการท่านพระมหากัจจานะแล้วนั่ง

ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบเรียนท่านพระมหากัจจานะดังนี้ว่า “ท่านขอรับ ด้วยวิธีอย่างไร ๆ กระผมจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระคุณเจ้าแสดงแล้ว อันการที่บุคคลผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริบูรณ์โดยส่วนเดียว ให้บริสุทธิ์โดยส่วนเดียวดุจสังข์ที่ขัดแล้ว มิใช่จะทำได้ง่าย กระผมปรารถนาจะปลงผมและหนวดแล้วครองผ้ากาสายะออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต ขอพระคุณเจ้ากรุณาโปรดบวชให้กระผมด้วยเถิด ขอรับ”ครั้งนั้น ท่านมหากัจจานะบรรพชาให้อุบาสกโสณกุฏิกัณณะแล้ว

ก็สมัยนั้น แคว้นอวันตีซึ่งตั้งอยู่ทางภาคใต้มีภิกษุน้อยรูป ท่านพระมหากัจจานะจึงจัดหาภิกษุสงฆ์แต่ที่นั้น ๆ ให้ครบองค์ประชุมทศวรรคได้ด้วยความยากลำบาก ต่อล่วงไปถึง ๓ ปี จึงอุปสมบทให้ท่านพระโสณะได้

๑๒. การแสดงพร ๕ ประการของพระมหากัจจานะ

ครั้งนั้น ท่านพระโสณะจำพรรษาแล้วปลีกตัวหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้มีความดำริแห่งจิตเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเราได้ยินมาอย่างชัดเจนว่าเป็นเช่นนี้และเช่นนี้ แต่เรามิได้เฝ้าต่อพระพักตร์ เราควรไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคอรหันตสััมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น หากพระอุปัชฌาย์จะพึงอนุญาตแก่เรา”

ครั้นเวลาสายัณห์ท่านออกจากที่หลีกเร้นแล้ว จึงเข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กราบท่านมหากัจจานะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบเรียนท่านพระมหากัจจานะว่า “ท่านขอรับ กระผมปลีกตัวเร้นอยู่ในที่สงัด ณ ที่นี้ได้มีความดำริแห่งจิตเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า

‘พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเราได้ยินมาอย่างชัดเจนว่าเป็นเช่นนี้และเช่นนี้ แต่เรามิได้เฝ้าต่อพระพักตร์ เราควรไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น หากพระอุปัชฌาย์จะพึงอนุญาตแก่เรา’ ท่านขอรับ กระผมจะไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น หากท่านพระอุปัชฌาย์จะอนุญาตแก่กระผม”

ท่านพระมหากัจจานะกล่าวว่า “ดีละ ดีละ คุณโสณะ คุณจงไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น คุณจักเห็นพระองค์ผู้น่าเลื่อมใส ผู้เป็นที่ตั้งแห่งความเลื่อมใส มีพระอินทรีย์สงบ มีพระทัยสงบ ทรงถึงความฝึกกายและความสงบจิตอันสูงสุด ทรงทรมานแล้ว คุ้มครองแล้ว มีอินทรีย์อันสำรวมแล้ว ผู้ไม่มีบาป คุณโสณะ ถ้าเช่นนั้น คุณจงถวายบังคมพระบาทยุคลของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้าตามฉันสั่งว่า ‘ท่านพระมหากัจจานะพระอุปัชฌาย์ของข้าพระองค์ขอถวายบังคมพระบาทยุคลของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า พระพุทธเจ้าข้า’ ดังนี้ และคุณจงกราบทูลอย่างนี้ว่า๑. พระพุทธเจ้าข้า อวันตีทักขิณาบถมีภิกษุน้อยรูป ข้าพระองค์ได้จัดหาภิกษุสงฆ์แต่ที่นั้น ๆ ให้ครบองค์ประชุมทศวรรคได้ด้วยความยากลำบาก นับแต่วันที่ข้าพระองค์บรรพชาล่วงไป ๓ ปี จึงได้อุปสมบท ถ้ากระไร ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงทรงอนุญาตการอุปสมบทด้วยคณะสงฆ์น้อยรูปกว่านี้ได้เฉพาะใน อวันตีทักขิณาบถ

๒. พระพุทธเจ้าข้า พื้นดินในอวันตีทักขิณาบถมีดินสีดำ ข้างบนขรุขระ ดื่นดาษด้วยระแหงกีบโค ถ้ากระไร ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงทรงอนุญาตรองเท้าหลายชั้นเฉพาะในอวันตีทักขิณาบถ

๓. พระพุทธเจ้าข้า คนทั้งหลายในอวันตีทักขิณาบถนิยมการอาบนํ้า ถือว่านํ้าทำให้บริสุทธิ์ ถ้ากระไร ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงทรงอนุญาตการอาบนํ้าได้เป็นนิตย์เฉพาะในอวันตีทักขิณาบถ

๔. พระพุทธเจ้าข้า ในอวันตีทักขิณาบถมีหนังเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังมฤค ในมัชฌิมชนบท มีหญ้าไซ หญ้าหางนกยูง หญ้าหนวดแมว หญ้าหางช้าง แม้ฉันใด ในอวันตีทักขิณาบถก็มีหนังเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังมฤค ฉันนั้นเหมือนกันแล ถ้ากระไร ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงทรงอนุญาตหนังเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังมฤค เฉพาะในอวันตีทักขิณาบถ๕. พระพุทธเจ้าข้า เดี๋ยวนี้คนทั้งหลายฝากถวายจีวรแก่หมู่ภิกษุผู้อยู่นอกสีมาด้วยคำว่า ‘ข้าพเจ้าทั้งหลายขอถวายจีวรผืนนี้แก่ท่านผู้มีชื่อนี้’ ดังนี้ ภิกษุผู้รับฝากมาบอกว่า ‘อาวุโส คนทั้งหลายมีชื่อนี้ถวายจีวรแก่ท่านแล้ว’ พวกภิกษุผู้รับคำบอกเล่ารังเกียจไม่ยินดีรับด้วยคิดว่า ‘พวกเราไม่ต้องการของเป็นนิสสัคคีย์’ ถ้ากระไร ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงตรัสชี้แจงในเรื่องจีวร”

พระโสณะเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า

ท่านพระโสณะรับสนองคำของท่านพระมหากัจจานะว่า ‘จะปฏิบัติตามอย่างนั้น ขอรับ’ แล้วลุกจากอาสนะอภิวาทท่านพระมหากัจจานะ ทำประทักษิณแล้วเก็บเสนาสนะ ถือบาตรจีวรเดินไปทางที่จะไปพระนครสาวัตถี ถึงพระนครสาวัตถี พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดีโดย

ลำดับแล้ว ได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่งเฝ้า ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อน อานนท์ เธอจงจัดเสนาสนะต้อนรับภิกษุอาคันตุกะรูปนี้” จึงท่านพระอานนท์คิดว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระบัญชาเราเพื่อภิกษุรูปใดว่า ‘ดูก่อนอานนท์ เธอจงจัดเสนาสนะต้อนรับภิกษุอาคันตุกะรูปนี้’ แสดงว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปรารถนาจะประทับอยู่ในพระวิหารแห่งเดียวกับภิกษุรูปนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าคงจะทรงปรารถนาประทับอยู่ในพระวิหารแห่งเดียวกับท่านพระโสณะเป็นแน่” จึงจัดเสนาสนะต้อนรับท่านพระโสณะในพระวิหารอันเป็นที่ประทับของพระผู้มีพระภาคเจ้า

พระโสณะถวายเทศน์พระพุทธเจ้า

{๒๑} [๒๕๘] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ในที่แจ้งจนดึก จึงเสด็จเข้าพระวิหาร แม้ท่านพระโสณะก็ยับยั้งอยู่ในที่แจ้งจนดึก จึงเข้าพระวิหาร ครั้นเวลาใกล้รุ่งแห่งราตรี พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตื่นพระบรรทมแล้ว ทรงอัชเฌสนาการท่านพระโสณะว่า “ดูก่อนภิกษุ ธรรมจงปรากฏชัดกะเธอที่จะกล่าว”

ท่านพระโสณะกราบทูลสนองพระพุทธบัญชาว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วได้สวดพระสูตรทั้งหลายอันมีอยู่ในอัฏฐกวรรคจนหมดสิ้น

โดยทำนองสรภัญญะ ครั้นจบสรภัญญะของท่านพระโสณะ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระปราโมทย์โปรดประทานสาธุการว่า “สาธุ สาธุ ภิกษุ สูตรทั้งหลายที่มีในอัฏฐกวรรคเธอเรียนมาดีแล้ว ทำไว้ในใจดีแล้ว ทรงจำได้แม่นยำดีแล้ว เธอเป็นผู้ประกอบด้วยวาจาไพเราะ สละสลวย ไม่มีโทษ ให้รู้ใจความได้แจ่มชัด เธอมีพรรษาเท่าไรเล่า ภิกษุ”ท่านพระโสณะกราบทูลว่า “ข้าพระองค์มีพรรษาเดียว พระพุทธเจ้าข้า”

“เพราะเหตุไร เธอจึงได้ทำชักช้าอยู่เช่นนั้นเล่า ภิกษุ”

“ข้าพระองค์เห็นโทษในกามทั้งหลายนานแล้ว แต่เพราะฆราวาสคับแคบ มีกิจมาก มีสิ่งที่จะต้องทำมาก จึงได้ทำชักช้าอยู่ พระพุทธเจ้าข้า”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบความข้อนี้แล้ว จึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

อารยชนเห็นโทษในโลก ทราบธรรมที่ปราศจาก

อุปธิแล้ว จึงไม่ยินดีในบาป เพราะคนสะอาดย่อม

ไม่ยินดีในบาป

พระโสณะกราบทูลขอพร ๕ ประการตามคำสั่งของพระอุปัชฌาย์

{๒๒} ลำดับนั้น ท่านพระโสณะคิดว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้ากำลังทรงโปรดปรานเรา เวลานี้ควรที่จะกราบทูลถ้อยคำที่พระอุปัชฌาย์ของเราสั่งมา”

ดังนี้แล้วลุกจากที่นั่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า หมอบลงที่พระบาทยุคลของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า ท่านพระมหากัจจานะพระอุปัชฌาย์ของข้าพระองค์ขอถวายบังคมพระบาทยุคลของพระองค์ด้วยเศียรเกล้า และสั่งให้ข้าพระองค์กราบทูลอย่างนี้ว่า๑. พระพุทธเจ้าข้า อวันตีทักขิณาบถมีภิกษุน้อยรูป ข้าพระองค์ได้จัดหาภิกษุสงฆ์แต่ที่นั้น ๆ ให้ครบองค์ประชุมทศวรรคได้ด้วยความยากลำบาก นับแต่วันที่ข้าพระองค์บรรพชาล่วงไป ๓ ปี จึงได้อุปสมบท ถ้ากระไร ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงทรงอนุญาตการอุปสมบทด้วยคณะสงฆ์น้อยรูปกว่านี้ได้เฉพาะในอวันตีทักขิณาบถ๒. พระพุทธเจ้าข้า พื้นดินในอวันตีทักขิณาบถมีดินสีดำ ข้างบนขรุขระ ดื่นดาษด้วยระแหงกีบโค ถ้ากระไร ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงทรงอนุญาตรองเท้าหลายชั้นเฉพาะในอวันตีทักขิณาบถ

๓. พระพุทธเจ้าข้า คนทั้งหลายในอวันตีทักขิณาบถนิยมการอาบนํ้า ถือว่าน้ำทำให้บริสุทธิ์ ถ้ากระไร ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงทรงอนุญาต การอาบนํ้าได้เป็นนิตย์เฉพาะในอวันตีทักขิณาบถ

๔. พระพุทธเจ้าข้า ในอวันตีทักขิณาบถมีหนังเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังมฤค ในมัชฌิมชนบท มีหญ้าไซ หญ้าหางนกยูง หญ้าหนวดแมว หญ้าหางช้าง แม้ฉันใด ในอวันตีทักขิณาบถก็มีหนังเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังมฤค ฉันนั้นเหมือนกันแล ถ้ากระไร ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงทรงอนุญาตหนังเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังมฤค เฉพาะในอวันตีทักขิณาบถ

๕. พระพุทธเจ้าข้า เดี๋ยวนี้คนทั้งหลายฝากถวายจีวรแก่หมู่ภิกษุผู้อยู่นอกสีมาด้วยคำว่า ‘ข้าพเจ้าทั้งหลายขอถวายจีวรผืนนี้แก่ท่านผู้มีชื่อนี้’ ดังนี้ ภิกษุผู้รับฝากมาบอกว่า ‘อาวุโส คนทั้งหลายมีชื่อนี้ถวายจีวรแก่ท่านแล้ว’ พวกภิกษุผู้รับคำบอกเล่ารังเกียจไม่ยินดีรับด้วยคิดว่า ‘พวกเราไม่ต้องการของเป็นนิสสัคคีย์’ ถ้ากระไร ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงตรัสชี้แจงในเรื่องจีวร”

พระพุทธานุญาตพิเศษ

{๒๓} [๒๕๙] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แคว้นอวันตีทักขิณาบถมีภิกษุน้อยรูป เราอนุญาตการอุปสมบทด้วยคณะสงฆ์เป็น ๕ รูปทั้งพระวินัยธรได้ทั่วปัจจันตชนบท

กำหนดเขตปัจจันตชนบทและมัชฌิมชนบท

ในข้อนั้น ปัจจันตชนบทมีกำหนดเขตดังนี้

ในทิศบูรพา มีนิคม ชื่อกชังคละ ถัดนิคมนั้นมาถึงมหาสาลนคร นอกนั้นออกไปเป็นปัจจันตชนบท ร่วมในเป็นมัชฌิมชนบท

ในทิศอาคเนย์ มีแม่น้ำชื่อสัลลวตี นอกแม่น้ำสัลลวตีนั้นออกไป เป็นปัจจันตชนบท ร่วมในเป็นมัชฌิมชนบท

ในทิศทักษิณ มีนิคมชื่อเสตกัณณิกะ นอกนิคมนั้นออกไปเป็นปัจจันตชนบท ร่วมในเป็นมัชฌิมชนบท

ในทิศปัจฉิม มีหมู่บ้านพราหมณ์ชื่อถูนะ นอกนั้นออกไปเป็นปัจจันตชนบท ร่วมในเป็นมัชฌิมชนบท

ในทิศอุดร มีภูเขาชื่ออุสีรธชะ นอกนั้นออกไปเป็นปัจจันตชนบท ร่วมในเป็นมัชฌิมชนบท

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตการอุปสมบทด้วยคณะสงฆ์เป็น ๕ รูปทั้งพระวินัยธรได้ทั่วปัจจันตชนบทเห็นปานนี้

๒. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พื้นดินในอวันตีทักขิณาบถ มีดินสีดำ ข้างบนขรุขระ ดื่นดาษด้วยระแหงกีบโค เราอนุญาตรองเท้าหลายชั้นทั่วปัจจันตชนบท

๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนทั้งหลายในอวันตีทักขิณาบถนิยมการอาบน้ำ ถือว่าน้ำทำให้บริสุทธิ์ เราอนุญาตการอาบนํ้าได้เป็นนิตย์ทั่วปัจจันตชนบท

๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอวันตีทักขิณาบถ มีหนังเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังมฤค ในมัชฌิมชนบท มีหญ้าไซ หญ้าหางนกยูง หญ้าหนวดแมว หญ้าหางช้าง แม้ฉันใด ในอวันตีทักขิณาบถก็มีหนังเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังมฤค ฉันนั้นเหมือนกันแล เราอนุญาตหนังเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังมฤคทั่วปัจจันตชนบท๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนทั้งหลายฝากถวายจีวรแก่หมู่ภิกษุในศาสนานี้ผู้อยู่นอกสีมาด้วยคำว่า ‘ข้าพเจ้าทั้งหลายขอถวายจีวรผืนนี้แก่ท่านผู้มีชื่อนี้’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ยินดีได้ จีวรนั่นยังไม่ควรนับราตรีตลอดเวลาที่ยังไม่ถึงมือ”

จบ จัมมขันธกะที่ ๕

หัวข้อประจำขันธกะ

{๒๔} เรื่องพระเจ้าแผ่นดินมคธ ทรงปกครองพลเมือง ๘ หมื่นหมู่บ้าน รับสั่งให้โสณเศรษฐีเข้าเฝ้า ๑ เรื่อง พระสาคตเถระแสดงอิทธิปาฏิหาริย์อันเป็นธรรมอันยวดยิ่งของมนุษย์มากมาย ณ คิชฌกูฏบรรพต ๑

เรื่องโสณเศรษฐีบุตรออกบวชและปรารภความเพียรเกินขนาด เดินจงกรมจนเท้าแตก เปรียบเทียบความเพียรด้วยสายพิณ ๑ เรื่องทรงอนุญาตรองเท้าชั้นเดียว ๑ เรื่องทรงห้ามรองเท้าสีเขียวล้วน ๑ เรื่องรองเท้าสีเหลืองล้วน ๑ เรื่องรองเท้าสีแดงล้วน ๑ เรื่องรองเท้าสีบานเย็น ๑ เรื่องรองเท้าสีดำล้วน ๑เรื่องรองเท้าสีแสดล้วน ๑ รองเท้าสีชมพูล้วน ๑ รองเท้ามีหูอันวิจิตร ๑ รองเท้าหุ้มส้น ๑ รองเท้าหุ้มแข้ง ๑ รองเท้าที่ยัดด้วยนุ่น ๑ รองเท้าที่มีหูลายคล้ายขนปีกนกกระทา ๑ รองเท้าที่ทำหูงอนมีสัณฐานดุจเขาแกะ ๑ รองเท้าที่ทำหูงอนมีสัณฐานดุจเขาแพะ ๑

รองเท้าที่ทำประกอบหูงอนดุจหางแมงป่อง ๑ รองเท้าที่เย็บด้วยขนปีกนกยูง ๑ รองเท้าอันวิจิตร ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังราชสีห์ ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังเสือโคร่ง ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังเสือเหลือง ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังชะมด ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังนาก ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังแมว ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังค่าง ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังนกเค้า ๑