สังฆาทิเสส สิกขาบทที่ ๖ เรื่องภิกษุณีสุนทรีนันทา เล่ม ๓

อนาปัตติวาร

{๕๖} [๗๐๓] ทั้งสองฝ่ายไม่มีความกำหนัด ๑ ภิกษุณีรู้อยู่ว่าเขาไม่มีความ กำหนัด รับประเคน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๕

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๖

ว่าด้วยภิกษุณียุให้ภิกษุณีอื่นรับของเคี้ยวของฉันจากมือบุรุษ

เรื่องภิกษุณีสุนทรีนันทา

{๕๗} [๗๐๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีสุนทรีนันทาเป็นผู้มีรูปร่างงดงาม น่าดูน่าชม คนทั้งหลายแลเห็น นางที่โรงฉันแล้วมีความกำหนัด ต่างถวายโภชนาหารที่ดี ๆ แก่นาง นาง รังเกียจจึงไม่ยอมรับประเคนภิกษุณีผู้นั่งรอลำดับจึงถามว่า“แม่เจ้า เหตุไร แม่เจ้าจึงไม่รับประเคนเล่า เจ้าค่ะ”นางตอบว่า “เพราะเขามีความกำหนัด เจ้าค่ะ”

ภิกษุณีนั้นถามว่า “ก็แม่เจ้ามีความกำหนัดด้วยหรือ”

ภิกษุณีสุนทรีนันทาตอบว่า “ไม่มี เจ้าค่ะ”

ภิกษุณีนั้นกล่าวว่า “แม่เจ้า ชายคนนั้นจะมีความกำหนัดหรือไม่มี ก็ตาม จักทำอะไรแก่แม่เจ้าได้ เพราะแม่เจ้าไม่มีความกำหนัดด้วย นิมนต์ เถิดเจ้าค่ะชายคนนั้นจักถวายของสิ่งใด จะเป็นของเคี้ยวหรือของฉัน ก็ตามแก่แม่เจ้าแม่เจ้าจงรับประเคนของสิ่งนั้นด้วยมือของตนแล้วเคี้ยว หรือฉันเถิด เจ้าค่ะ”

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้า ชายคนนั้นจะมีความกำหนัดหรือ ไม่มีก็ตามจักทำอะไรแก่แม่เจ้าได้เพราะแม่เจ้าไม่มีความกำหนัดด้วย นิมนต์เถิด เจ้าค่ะ ชายคนนั้นจักถวายของสิ่งใด จะเป็นของเคี้ยวหรือของ ฉันก็ตามแก่แม่เจ้า แม่เจ้าจงรับประเคนของสิ่งนั้นด้วยมือของตนแล้วเคี้ยว หรือฉันเถิด เจ้าค่ะ, ดังนี้เล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีกล่าวอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้า ชายคนนั้นจะมีความ กำหนัดหรือไม่มีก็ตามจักทำอะไรแก่แม่เจ้าได้เพราะแม่เจ้าไม่มีความ กำหนัดด้วย นิมนต์เถิด เจ้าค่ะ ชายคนนั้นจักถวายของสิ่งใด จะเป็น ของเคี้ยวหรือของฉันก็ตามแก่แม่เจ้าแม่เจ้าจงรับประเคนของสิ่งนั้นด้วย มือของตนแล้วเคี้ยวหรือฉันเถิดเจ้าค่ะ, ดังนี้จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีจึงได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้า ชายคนนั้นจะมีความกำหนัดหรือไม่มี ก็ตาม จักทำอะไรแก่แม่เจ้าได้ เพราะแม่เจ้าไม่มีความกำหนัดด้วย นิมนต์ เถิด เจ้าค่ะ ชายคนนั้นจักถวายของสิ่งใด จะเป็นของเคี้ยวหรือของฉัน ก็ตามแก่แม่เจ้าแม่เจ้าจงรับประเคนของสิ่งนั้นด้วยมือของตนแล้วเคี้ยว หรือฉันเถิด เจ้าค่ะ, ดังนี้เล่า การกระทำของภิกษุณีนั่นไม่เป็นไปเพื่อ ความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๗๐๕] อนึ่ง ภิกษุณีใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้า ชายคนนั้นจะมี ความกำหนัดหรือไม่มีก็ตาม จักทำอะไรแก่แม่เจ้าได้ เพราะแม่เจ้าไม่มี ความกำหนัดด้วย นิมนต์เถิด เจ้าค่ะ ชายคนนั้นจักถวายของสิ่งใด จะเป็นของเคี้ยวหรือของฉันก็ตามแก่แม่เจ้าแม่เจ้าจงรับประเคนของ สิ่งนั้นด้วยมือของตนแล้วเคี้ยวหรือฉันเถิด เจ้าค่ะ’ ดังนี้ ภิกษุณีแม้นี้ ต้องอาบัติสังฆาทิเสสชื่อนิสสารณียะ มีอันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ

สิกขาบทวิภังค์

{๕๘} [๗๐๖] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

คำว่า กล่าวอย่างนี้ คือ พูดเสริมว่า ‘แม่เจ้า ชายคนนั้นจะมีความ กำหนัดหรือไม่มีความกำหนัดก็ตาม จักทำอะไรแม่เจ้าได้ เพราะแม่เจ้า ไม่มีความกำหนัดด้วย นิมนต์เถิดเจ้าค่ะ ชายคนนั้นจะถวายของสิ่งใด จะ เป็นของเคี้ยวหรือของฉันก็ตามแก่แม่เจ้าแม่เจ้าจงรับประเคนของสิ่งนั้น ด้วยมือของตน แล้วเคี้ยวหรือฉันเถิดเจ้าค่ะ, ดังนี้ ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุณีรับประเคนตามคำของภิกษุณีผู้พูดนั้นด้วยประสงค์ว่าจักเคี้ยวจัก ฉัน ภิกษุณีผู้พูดนั้นต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีนั้นเคี้ยวหรือฉัน ภิกษุณีผู้พูดต้องอาบัติถุลลัจจัยทุก ๆ คำกลืน

ภิกษุณีนั้นฉันเสร็จ ภิกษุณีผู้พูดต้องอาบัติสังฆาทิเสส

คำว่า ภิกษุณีแม้นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเทียบเคียงภิกษุณีรูปก่อน ๆ

คำว่า มีอันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ คือ ต้องอาบัติพร้อมกับการล่วง วัตถุโดยไม่ต้องสวดสมนุภาสน์

คำว่า นิสสารณียะ ได้แก่ ถูกขับออกจากหมู่

คำว่า สังฆาทิเสส ความว่าสงฆ์เท่านั้นให้มานัต ... เพราะ เหตุนั้นจึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส

ภิกษุณีพูดส่งเสริมว่า ‘จงรับประเคนน้ำและไม้ชำระฟัน, ต้องอาบัติ ทุกกฏภิกษุณีรับประเคนตามคำของภิกษุณีผู้พูดนั้นด้วยประสงค์ว่าจัก เคี้ยวกิน, ภิกษุณีผู้พูดนั้นต้องอาบัติทุกกฏ

บทภาชนีย์

{๕๙} [๗๐๗] เมื่อฝ่ายหนึ่งมีความกำหนัด ภิกษุณีพูดส่งเสริมว่า ‘แม่เจ้า จงเคี้ยวหรือจงฉันของเคี้ยวหรือของฉันที่รับจากมือของยักษ์ผู้ชายก็ดี เปรต ผู้ชายก็ดี บัณเฑาะก์ก็ดี สัตว์ดิรัจฉานเพศผู้ซึ่งมีร่างกายคล้ายมนุษย์ก็ดี, ดังนี้ ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุณีรับประเคนของตามคำของภิกษุณีผู้พูดนั้นด้วยประสงค์ว่าจักเคี้ยว จักฉัน ภิกษุณีผู้พูดต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุณีนั้นเคี้ยวหรือฉัน ภิกษุณีผู้พูด ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำกลืน ภิกษุณีนั้นฉันเสร็จ ภิกษุณีผู้พูดต้องอาบัติ ถุลลัจจัยภิกษุณีพูดเสริมว่า ‘จงรับประเคนน้ำและไม้ชำระฟัน, ภิกษุณีผู้พูด ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุณีรับประเคนของตามคำของภิกษุณีผู้พูดนั้น ด้วย ประสงค์ว่าจักเคี้ยวจักฉัน ภิกษุณีผู้พูดนั้นต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๖๐} [๗๐๘] ภิกษุณีรู้อยู่ว่า ‘บุรุษไม่มีความกำหนัด, พูดส่งเสริม ๑ พูด ส่งเสริมโดยเข้าใจว่า ‘นางโกรธคงไม่รับประเคน, ๑ พูดส่งเสริมโดยเข้าใจ ว่า ‘นางจักไม่รับประเคนเพราะความเอ็นดูตระกูล, ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๖

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๗

ว่าด้วยภิกษุณีไม่พอใจบอกลาพระรัตนตรัย

เรื่องภิกษุณีจัณฑกาลี

{๖๑} [๗๐๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีจัณฑกาลีทะเลาะกับภิกษุณีทั้งหลาย โกรธ ไม่พอใจได้กล่าวอย่างนี้ว่า “ข้าพเจ้าขอบอกลาพระพุทธเจ้า ขอบอกลาพระธรรม ขอบอกลาพระสงฆ์ ข้าพเจ้าขอบอกลาสิกขาสมณะหญิงจะมีเฉพาะสมณศากยธิดาเหล่านี้ เท่านั้นเมื่อไร แม้สมณะหญิงเหล่าอื่นที่มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ ต่อสิกขาก็ยังมี ข้าพเจ้าจักประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักสมณะหญิงเหล่านั้น”บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าจัณฑกาลีจึงได้โกรธ ไม่พอใจกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าขอบอก ลาพระพุทธเจ้า ขอบอกลาพระธรรม ขอบอกลาพระสงฆ์ ข้าพเจ้าขอ บอกลาสิกขาสมณะหญิงจะมีเฉพาะสมณศากยธิดาเหล่านี้เท่านั้นเมื่อไร แม้สมณะหญิงเหล่าอื่นที่มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขาก็ยังมี ข้าพเจ้าจักประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักสมณะหญิงเหล่านั้น, ดังนี้เล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีจัณฑกาลีโกรธ ไม่พอใจกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าขอ บอก ลาพระพุทธเจ้า ขอบอกลาพระธรรม ขอบอกลาพระสงฆ์ ข้าพเจ้าขอ บอกลาสิกขาสมณะหญิงจะมีเฉพาะสมณศากยธิดาเหล่านี้เท่านั้นเมื่อไร แม้สมณะหญิงเหล่าอื่นที่มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขาก็ยังมี ข้าพเจ้าจักประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักสมณะหญิงเหล่านั้น, ดังนี้จริงหรือ”