สิกขาบทที่ ๖ เรื่องภิกษุณีจัณฑกาลี เล่ม ๓

อนาปัตติวาร

{๒๗๕} [๙๕๔] ภิกษุณีฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุณีอลัชชี ๑ ขนก็ดี ให้ขนก็ดีซึ่งบริขารของภิกษุณีอลัชชีนั้น ๑ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ขนก็ดี ให้ขนก็ดีซึ่งบริขารของภิกษุณีผู้วิกลจริต นั้น ๑ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดีซึ่งภิกษุณีผู้ก่อความบาดหมาง ๑ ฉุดคร่า ก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุณีผู้ก่อการทะเลาะ ๑ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุณีผู้ก่อการวิวาท ๑ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดีซึ่งภิกษุณีผู้ก่อความ อื้อฉาว ๑ ภิกษุณีฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุณีผู้ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ ๑ ขนก็ดี ให้ขนก็ดีซึ่งบริขารของภิกษุณีผู้ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์นั้น ๑ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งอันเตวาสินีหรือสัทธิวิหารินีผู้ประพฤติไม่ชอบ ๑ ขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของอันเตวาสินีหรือสัทธิวิหารินีนั้น ๑ ภิกษุณีผู้เป็น ต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๕

สิกขาบทที่ ๖

เรื่องภิกษุณีอยู่คลุกคลีกับคฤหัสถ์

{๒๗๖} [๙๕๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีจัณฑกาลีอยู่คลุกคลีกับคฤหบดีบ้าง กับบุตรคฤหบดีบ้าง บรรดา ภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้า จัณฑกาลีจึงได้อยู่คลุกคลีกับคฤหบดีบ้าง กับบุตรคฤหบดีบ้างเล่า” ...

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีจัณฑกาลีอยู่คลุกคลีกับคฤหบดีบ้าง กับบุตร คฤหบดีบ้าง จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีจัณฑกาลีจึงได้อยู่คลุกคลีกับคฤหบดีบ้างกับบุตรคฤหบดีบ้างเล่า การกระทำเช่นนั้นของภิกษุณีจัณฑกาลีนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของ ปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๙๕๖] อนึ่ง ภิกษุณีใดอยู่คลุกคลีกับคฤหบดีก็ดี กับบุตรคฤหบดี ก็ดี ภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีทั้งหลายพึงว่ากล่าวอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าอย่าได้ อยู่คลุกคลีกับคฤหบดีหรือบุตรคฤหบดี แม่เจ้าจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ ย่อมสรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงเท่านั้น, และภิกษุณีนั้นถูก ภิกษุณีทั้งหลายว่ากล่าวอยู่อย่างนี้ยังยืนยันอยู่อย่างนั้นเทียว ภิกษุณีนั้น อันภิกษุณีทั้งหลายพึงสวดสมนุภาสน์กว่าจะครบสามจบเพื่อให้สละเรื่อง นั้น หากนางถูกสวดสมนุภาสน์กว่าจะครบสามจบอยู่ สละเรื่องนั้นได้ การสละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากนางไม่ยอมสละ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๒๗๗} [๙๕๗] คำว่า อนึ่ง ...ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า , ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า คลุกคลี คือ คลุกคลีด้วยการคลุกคลีทางกายและทางวาจา อันไม่,สมควร

ที่ชื่อว่า คฤหบดี ได้แก่ บุรุษผู้ครองเรือนคนใดคนหนึ่ง ที่ชื่อว่า บุตรคฤหบดี ได้แก่ บุตรหรือพี่น้องชายคนใดคนหนึ่ง

{๒๗๘}คำว่า ภิกษุณีนั้น ได้แก่ ภิกษุณีรูปที่อยู่คลุกคลี คำว่า อันภิกษุณีทั้งหลาย ได้แก่ ภิกษุณีเหล่าอื่น คือพวกภิกษุณีที่ ได้เห็นที่ได้ยินพึงว่ากล่าวว่า ‘แม่เจ้าอย่าอยู่คลุกคลีกับคฤหบดี หรือกับบุตร คฤหบดี แม่เจ้าจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ย่อมสรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่ น้องหญิงเท่านั้น’ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๒ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๓ หาก นางสละได้ การสละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากนางไม่ยอมสละ ต้อง อาบัติทุกกฏภิกษุณีทั้งหลายทราบแล้วไม่ว่ากล่าว ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีทั้งหลายพึงคุมตัวมาสู่แม้ท่ามกลางสงฆ์แล้ว ว่ากล่าวว่า ‘แม่เจ้าอย่าอยู่คลุกคลีกับคฤหบดีหรือกับบุตรคฤหบดี แม่เจ้าจง แยกกันอยู่เถิดสงฆ์ย่อมสรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงเท่านั้น, พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๒พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๓ หากนางสละได้ การ สละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากนางไม่ยอมสละ ต้องอาบัติทุกกฏ

วิธีสวดสมนุภาสน์

ภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีสงฆ์พึงสวดสมนุภาสน์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แล สมนุภาสน์นั้นพึงสวดอย่างนี้

ภิกษุณีผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจตุตถกรรม วาจา ดังนี้

กรรมวาจาสวดสมนุภาสน์

{๒๗๙} [๙๕๘] ‘แม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุณีชื่อนี้รูปนี้อยู่ คลุกคลีกับคฤหบดีบ้าง กับบุตรคฤหบดีบ้าง นางยังไม่ยอมสละเรื่องนั้น ถ้า ความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสวดสมนุภาสน์ภิกษุณีชื่อนี้เพื่อ ให้สละเรื่องนั้น นี่เป็นญัตติแม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุณีชื่อนี้รูปนี้อยู่คลุกคลีกับ คฤหบดีบ้างกับบุตรคฤหบดีบ้าง นางยังไม่ยอมสละเรื่องนั้นสงฆ์สวด สมนุภาสน์ภิกษุณีชื่อนี้เพื่อให้สละเรื่องนั้น การสวดสมนุภาสน์ภิกษุณีชื่อนี้ เพื่อให้สละเรื่องนั้นชอบใจแก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่แม่ เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ...

ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ...

ภิกษุณีชื่อนี้อันสงฆ์สวดสมนุภาสน์แล้วเพื่อให้สละเรื่องนั้นชอบใจแก่ สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’

{๒๘๐}จบญัตติ ต้องอาบัติทุกกฏ จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๒๘๑} [๙๕๙] กรรมเป็นธรรมภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่สละ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย ไม่สละ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ไม่สละ ต้อง อาบัติปาจิตตีย์

ติกทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่สละ ต้อง อาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย ไม่สละ ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ไม่สละ ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๒๘๒} [๙๖๐] ภิกษุณีผู้ไม่ถูกสวดสมนุภาสน์ ๑ ภิกษุณีผู้สละได้ ๑ ภิกษุณี ผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๖

สิกขาบทที่ ๗

เรื่องภิกษุณีจาริกไปในที่มีอันตรายภายในรัฐ

{๒๘๓} [๙๖๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีทั้งหลายไม่มีกองเกวียนเป็นเพื่อนพากันเที่ยวจาริกไปในสถานที่ ซึ่งรู้กันว่าเป็นที่น่าระแวงมีภัยเฉพาะหน้าภายในรัฐพวกนักเลงจึง ประทุษร้ายเอาบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา ว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ไม่มีกองเกวียนเป็นเพื่อน เที่ยวจาริกไปใน สถานที่ซึ่งรู้กันว่าเป็นที่น่าระแวง มีภัยเฉพาะหน้าภายในรัฐเล่า” ...