สิกขาบทที่ ๑ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ เล่ม ๓

ภิกษุณีตั้งใจว่าจักบวชให้ ๒ รูป แล้วแสวงหาคณะก็ดี อาจารย์ก็ดี บาตรก็ดี จีวรก็ดี สมมติสีมาก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ จบญัตติ ต้องอาบัติทุกกฎ จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ภิกษุณีผู้อุปัชฌาย์ต้องอาบัติปาจิตตีย์ คณะและอาจารย์ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๔๔๓} [๑๑๗๗] ภิกษุณีบวชให้สิกขมานารูปเดียว เว้นระยะหนึ่งปี ๑ ภิกษุณี ผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๑๓

จบ กุมารีภูตวรรคที่ ๘

๙. ฉัตตุปาหนวรรค

สิกขาบทที่ ๑

เรื่องภิกษุณีใช้ร่มและรองเท้า

{๔๔๔} [๑๑๗๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ใช้ร่มและรองเท้าชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ใช้ร่มและรองเท้าเหมือนพวกสตรี คฤหัสถ์ผู้บริโภคกามเล่า”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ใช้ร่มและรองเท้ากันเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ใช้ร่มและรองเท้า จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ใช้ร่มและรองเท้ากันเล่าการกระทำของภิกษุณี ฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดใช้ร่มและรองเท้า เป็นปาจิตตีย์

ก็แลสิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ ภิกษุณีทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตให้ภิกษุณีอาพาธใช้ร่มและรองเท้าได้

{๔๔๕} [๑๑๗๙] สมัยนั้นแล ภิกษุณีรูปหนึ่งอาพาธ นางเว้นร่มและรองเท้า แล้วไม่สบาย ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า ... พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตร่มและรองเท้าแก่ภิกษุณีผู้อาพาธ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

[๑๑๘๐] อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ ใช้ร่มและรองเท้า เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๔๔๖} [๑๑๘๑] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า มิใช่ผู้อาพาธ คือ ภิกษุณีผู้ที่เว้นร่มและรองเท้าแล้วก็มีความ ผาสุกได้ที่ชื่อว่า ผู้อาพาธ คือ ภิกษุณีผู้ที่เว้นร่มและรองเท้าแล้วไม่มีความ ผาสุก

ที่ชื่อว่า ร่ม มี ๓ ชนิด คือ ร่มผ้าขาว ๑ ร่มเสื่อลำแพน ๑ ร่มใบไม้ ที่เย็บติดเป็นวงกลม ๑คำว่า ใช้ คือ ใช้แม้ครั้งเดียว ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

{๔๔๗} [๑๑๘๒] ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ใช้ร่มและรองเท้า ต้องอาบัติปาจิตตีย์ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สงสัย ใช้ร่มและรองเท้า ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่าอาพาธ ใช้ร่มและรองเท้า ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์ภิกษุณีใช้ร่ม ไม่ใช้รองเท้า ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีใช้รองเท้า ไม่ใช้ร่ม ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ใช้ร่มและรองเท้า ต้องอาบัติ ทุกกฏภิกษุณีผู้อาพาธ สงสัย ใช้ร่มและรองเท้า ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่าอาพาธ ใช้ร่มและรองเท้า ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๔๔๘} [๑๑๘๓] ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีใช้อยู่ในอาราม ในอุปจารแห่ง อาราม ๑ ภิกษุณีใช้เมื่อมีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้ เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๑

สิกขาบทที่ ๒

เรื่องภิกษุณีเดินทางด้วยยานพาหนะ

{๔๔๙} [๑๑๘๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์เดินทางด้วยยานพาหนะชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า“ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้เดินทางกันด้วยยาน พาหนะเหมือนพวกสตรีคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามเล่า”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้เดินทางกันด้วยยานพาหนะเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์เดินทางกันด้วยยานพาหนะ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้เดินทางกันด้วยยานพาหนะเล่าการกระทำของ