สิกขาบทที่ ๑ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ เล่ม ๓

๕. จิตตาคารวรรค

สิกขาบทที่ ๑

เรื่องภิกษุณีไปดูหอจิตรกรรม

{๒๙๕} [๙๗๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ในพระราชอุทยานของพระเจ้าปเสนทิโกศล มีจิตรกรรมความคิดซึ่งจิตรกร เขียนไว้ที่หอจิตรกรรม ชาวบ้านเป็นอันมากพากันไปดูหอจิตรกรรมกัน แม้ พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ก็ได้ไปดูหอจิตรกรรม ชาวบ้านจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ไปดูหอจิตรกรรมเหมือนพวกสตรี คฤหัสถ์ผู้บริโภคกามเล่า”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ไปดูหอจิตรกรรมเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ไปดูหอจิตรกรรม จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนพวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ไปดูหอจิตรกรรมเล่าการกระทำของพวกภิกษุณี ฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๙๗๘] อนึ่ง ภิกษุณีใดไปดูโรงละครหลวงก็ดี หอจิตรกรรมก็ดี สวนสาธารณะก็ดี อุทยานก็ดี สระโบกขรณีก็ดี เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๒๙๖} [๙๗๙] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า โรงละครหลวง ได้แก่ สถานที่ที่สร้างขึ้นไว้เพื่อทรงชมเล่น เพื่อทรงพระสำราญสำหรับพระเจ้าแผ่นดินที่ชื่อว่า หอจิตรกรรม ได้แก่ สถานที่ที่สร้างขึ้นไว้เพื่อชมเล่น เพื่อ ความสำราญสำหรับคนทั่วไปที่ชื่อว่า สวนสาธารณะ ได้แก่ สถานที่ที่สร้างขึ้นไว้เพื่อชมเล่น เพื่อ ความสำราญสำหรับคนทั่วไปที่ชื่อว่า อุทยาน ได้แก่ สถานที่ที่จัดขึ้นไว้เพื่อเดินเล่น เพื่อความ สำราญสำหรับคนทั่วไป

ที่ชื่อว่า สระโบกขรณี ได้แก่ สถานที่ที่เขาขุดไว้เพื่อว่ายเล่น เพื่อ ความสำราญสำหรับคนทั่วไป[๙๘๐] ภิกษุณีเดินไปเพื่อจะดู ต้องอาบัติทุกกฏ ยืนดู ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์ พ้นสายตาไปแล้ว กลับมามองดูอีก ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เดินไป เพื่อจะดูแต่ละแห่ง ๆ ต้องอาบัติทุกกฏ ยืนดู ต้องอาบัติปาจิตตีย์ พ้น สายตาไปแล้วกลับมามองดูอีก ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อนาปัตติวาร

{๒๙๗} [๙๘๑] ภิกษุณียืนอยู่ที่สวนสาธารณะแลเห็น ๑ภิกษุณีเดินไปหรือ เดินมาแลเห็น ๑ ภิกษุณีมีกิจธุระเดินไปแลเห็นเข้า ๑ ภิกษุณีผู้มีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้อง อาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๑

สิกขาบทที่ ๒

เรื่องภิกษุณีใช้สอยเก้าอี้ยาวและแท่น

{๒๙๘} [๙๘๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีทั้งหลายใช้สอยเก้าอี้ยาวบ้าง แท่นบ้าง ชาวบ้านเที่ยวเดินชมวิหาร พบเห็นเข้าก็พากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า“ไฉนภิกษุณีจึงได้ ใช้สอยเก้าอี้ยาวบ้าง แท่นบ้าง เหมือนพวกสตรีคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามเล่า”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... จึงต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุณีจึงได้ใช้สอยเก้าอี้ยาวบ้าง แท่นบ้างเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีทั้งหลายใช้สอยเก้าอี้ยาวบ้าง แท่นบ้าง จริงหรือ”

ภิกษทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”