สิกขาบทที่ ๓ เรื่องภิกษุณีหลายรูป เล่ม ๓

มิใช่แม่ลูกอ่อน ภิกษุณีสำคัญว่าแม่ลูกอ่อน บวชให้ ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่แม่ลูกอ่อน ภิกษุณีสงสัย บวชให้ ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่แม่ลูกอ่อน ภิกษุณีสำคัญว่ามิใช่แม่ลูกอ่อน บวชให้ ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๓๗๑} [๑๐๗๖] สตรีแม่ลูกอ่อน ภิกษุณีสำคัญว่ามิใช่แม่ลูกอ่อน บวชให้ ๑ มิใช่สตรีแม่ลูกอ่อน ภิกษุณีสำคัญว่ามิใช่ลูกอ่อน บวชให้ ๑ ภิกษุณีผู้ วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๒

สิกขาบทที่ ๓

เรื่องภิกษุณีบวชให้สิกขมานา

{๓๗๒} [๑๐๗๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีทั้งหลายบวชให้สิกขมานา ผู้ยังมิได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมา ครบ ๒ ปี พวกนางจึงเป็นคนโง่เขลา ไม่ฉลาด ไม่รู้จักสิ่งที่ควรหรือไม่ควร

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้บวชให้สิกขมานาผู้ยังมิได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีทั้งหลายบวชให้สิกขมานาผู้ยังมิได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปี จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลายไฉน ภิกษุณีทั้งหลายจึงได้บวชให้สิกขมานาผู้ยังมิได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการ มาครบ ๒ ปี การกระทำของภิกษุณีเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใส ของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...”ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุ ทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สิกขาสมมติ ในธรรม ๖ ประการ เป็นเวลา ๒ ปี แก่สิกขมานา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลสงฆ์พึงให้สิกขาสมมตินั้นอย่างนี้

วิธีให้สิกขาสมมติ

สิกขมานานั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้า ภิกษุณีทั้งหลายแล้วนั่งกระหย่ง ประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า

‘แม่เจ้า ข้าพเจ้ามีชื่อนี้ เป็นสิกขมานาของแม่เจ้าชื่อนี้ ขอสิกขา สมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปี ต่อสงฆ์’

พึงขอแม้ครั้งที่ ๒ ... พึงขอแม้ครั้งที่ ๓ ...

ภิกษุณีผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติย กรรมวาจา ดังนี้

[๑๐๗๘] ‘แม่เจ้าเจ้าข้า ..ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สิกขมานาผู้นี้มีชื่อนี้ เป็นสิกขมานาของแม่เจ้าชื่อนี้ ขอสิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปีต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้สิกขาสมมติ ในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปี แก่สิกขมานาชื่อนี้ นี้เป็นญัตติแม่เจ้าเจ้าข้าขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้าสิกขมานาผู้นี้มีชื่อนี้เป็น สิกขมานาของแม่เจ้ามีชื่อนี้ ขอสิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปีต่อสงฆ์ สงฆ์ให้สิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปีแก่ สิกขมานาชื่อนี้การให้สิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปีแก่ สิกขมานาชื่อนี้ ชอบใจแก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่แม่เจ้า ผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงทักท้วงสิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปี อันสงฆ์ให้แล้วแก่ สิกขมานาชื่อนี้ ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ ด้วยอาการอย่างนี้’

[๑๐๗๙] พึงกล่าวกะสิกขมานาผู้นั้นว่า ‘เธอจงว่าอย่างนี้, แล้วพึง กล่าวว่า

๑. ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจาก การทำสัตว์มีชีวิตให้ตกล่วงไป อย่างมั่นคงไม่ล่วงละเมิด เป็น เวลา ๒ ปี๒. ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจาก การถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้อย่างมั่นคงไม่ล่วงละเมิด เป็นเวลา ๒ ปี๓. ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจาก การประพฤติผิดมิใช่กิจพรหมจรรย์อย่างมั่นคงไม่ล่วงละเมิด เป็นเวลา ๒ ปี๔. ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจาก การพูดเท็จ อย่างมั่นคงไม่ล่วงละเมิด เป็นเวลา ๒ ปี

๕. ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจาก การดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัย อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท อย่างมั่นคงไม่ล่วงละเมิด เป็นเวลา ๒ ปี๖. ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจาก การบริโภคอาหารในเวลาวิกาล อย่างมั่นคงไม่ล่วงละเมิด เป็น เวลา ๒ ปี”ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิภิกษุณีเหล่านั้นโดยอเนกปริยายดังนี้ แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๐๘๐] อนึ่ง ภิกษุณีใดบวชให้สิกขมานาผู้ยังมิได้ศึกษาสิกขาใน ธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปี เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๗๓} [๑๐๘๑] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้คำว่า เป็นเวลา ๒ ปี คือ ตลอดเวลา ๒ ปี

ที่ชื่อว่า ผู้ยังมิได้ศึกษาสิกขา “คือ สิกขาอันภิกษุณียังมิได้ให้ หรือให้ แล้วแต่สิกขมานาทำขาดเสียคำว่า บวชให้ คือ ให้อุปสมบท

ภิกษุณีตั้งใจว่าจักบวชให้ แล้วแสวงหาคณะก็ดี อาจารย์ก็ดี บาตร ก็ดี จีวรก็ดี สมมติสีมาก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ จบญัตติ ต้องอาบัติทุกกฏ จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ภิกษุณีผู้อุปัชฌาย์ต้องอาบัติปาจิตตีย์ คณะและอาจารย์ต้องอาบัติทุกกฏ

บทภาชนีย์

{๓๗๔} [๑๐๘๒] กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม บวชให้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย บวชให้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม บวชให้ ต้อง อาบัติปาจิตตีย์

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม บวชให้ ต้อง อาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย บวชให้ ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม บวชให้ ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๓๗๕} [๑๐๘๓] ภิกษุณีบวชให้สิกขมานาผู้ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการ ครบ ๒ ปีแล้ว ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณี เหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๓

สิกขาบทที่ ๔

เรื่องภิกษุณีบวชให้สิกขมานาที่สงฆ์ยังมิได้สมมติ

{๓๗๖} [๑๐๘๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีทั้งหลายบวชให้สิกขมานาผู้ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังไม่ได้สมมติ ภิกษุณีทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า “มานี่ แม่สิกขมานา เธอจงรู้สิ่งนี้ จงประเคนสิ่งนี้ จงนำสิ่งนี้มา เราต้องการสิ่งนี้ จงทำสิ่งนี้ให้เป็นกัปปิยะ”นางเหล่านั้นกล่าวอย่างนี้ว่า “ข้าแต่แม่เจ้า พวกดิฉันไม่ใช่สิกขมานา พวกดิฉันเป็นภิกษุณี”

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้บวชให้สิกขมานาผู้ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังไม่ได้สมมติเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีทั้งหลายบวชให้สิกขมานาผู้ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังไม่ได้สมมติ จริงหรือ”