ปัจจยวาร เล่ม ๔๓

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๓๐๙} [๓๘๕] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอนันตรปัจจัย " " ๓ "

ในสมนันตรปัจจัย " " ๓ "

ในสหชาตปัจจัย " " ๕ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " " ๕ "

ในนิสสยปัจจัย " " ๕ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " " ๓ "

ในปุเรชาตปัจจัย " " ๑ "

ในอาเสวนปัจจัย " " ๑ "

ในมัคคปัจจัย " " ๑ "

ในอวิคตปัจจัย " " ๕ "

(สหชาตวารเหมือนกับปฎิจจวาร)

๖๗. อุปาทาทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๓๑๐} [๓๘๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็น อุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัย หทัยวัตถุเกิดขึ้นในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร (แม้ในสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป เป็นมูลก็มี ๓ วาร เหมือนกับปฏิจจวาร ไม่มีข้อแตกต่างกัน) (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูป และที่ไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทายรูปและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๓๑๑} [๓๘๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป อาศัยสภาวธรรมที่เป็น อุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ … (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูป และที่ไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณและจักขายตนะเกิดขึ้น … ขันธ์ ๒ ... ขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณ ... ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทายรูป และหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (ย่อ) (๑)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๓๑๒} [๓๘๘] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในอธิปติปัจจัย " ๕ "

ในอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๓ "

ในสหชาตปัจจัย มี ๕ วาร

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๕ "

ในนิสสยปัจจัย " ๕ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๓ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๓ "

ในกัมมปัจจัย " ๕ "

ในอวิคตปัจจัย " ๕ "

(พึงนับอย่างนี้)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๓๑๓} [๓๘๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป อาศัยสภาวธรรมที่เป็น อุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะ เกิดขึ้น … กายวิญญาณอาศัยกายายตนะเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็น อุปาทายรูปซึ่งเป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่ไม่เป็น อุปาทายรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทายรูปซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... มหาภูตรูป ๑ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามา จนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคต ด้วยอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (แม้วารทั้ง ๓ ก็เหมือนกับปฏิจจวาร ไม่มีข้อแตกต่างกัน) (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูป และที่ไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณและจักขายตนะเกิดขึ้น … ขันธ์ ๒ ... ขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณ ... ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทายรูปซึ่งเป็นอเหตุกะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

เพราะนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอาเสวนปัจจัย " ๕ "

นกัมมาทิปัจจัย

{๓๑๔} [๓๙๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป อาศัยสภาวธรรมที่เป็น อุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่ไม่เป็นอุปาทายรูป อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป เกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทาย รูปเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... ที่เป็นพาหิระ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย คือ อุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปที่เป็นพาหิระ ที่มี อาหารเป็นสมุฏฐาน ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูปและที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ มหาภูตรูป ๓ และอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูป ๑ ... ที่เป็นพาหิระ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๒ ... (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูป และที่ไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่ไม่เป็น อุปาทายรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทายรูปและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

เพราะนวิปากปัจจัย มี ๕ วาร

ในนอาหารปัจจัย " ๓ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๓ "

นฌานาทิปัจจัย

{๓๑๕} [๓๙๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป อาศัยสภาวธรรมที่เป็น อุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะนฌานปัจจัย คือ จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะ เกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูป เกิดขึ้นเพราะนฌานปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยปัญจ วิญญาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... มหาภูตรูป ๑ สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... ที่เป็นพาหิระ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปเกิด ขึ้นเพราะนฌานปัจจัย คือ กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูป สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... ที่เป็นพาหิระ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูปและที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะนฌานปัจจัย คือ มหาภูตรูป ๓ และ กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูป ๑ สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... ที่เป็นพาหิระ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๒ ... (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูป และที่ไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะนฌานปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณและจักขายตนะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

เพราะนมัคคปัจจัย มี ๕ วาร

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในนวิคตปัจจัย " ๓ "

๒. ปัจจยนัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๓๑๖} [๓๙๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๕ " ...

ในนกัมมปัจจัย " ๕ "

ในนวิปากปัจจัย " ๕ "

ในนอาหารปัจจัย " ๓ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๓ "

ในนฌานปัจจัย " ๕ "

ในนมัคคปัจจัย " ๕ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๓ "