ปัญหาวาร เล่ม ๔๓

(ในโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ในนเหตุปัจจัยที่เป็นปัจจยวารปัจจนีย มี ๓ วาร พึงยกโมหะขึ้นแสดง แม้วารทั้งหมดก็เหมือนกับทัสสนทุกะ ต่างกันแต่อุทธัจจปัจจนียะเท่านั้น)

๘๔. ภาวนายปหาตัพพทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๕๙๔} [๓๖] สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรม ที่เป็นเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยเหตุปัจจัย (ย่อ) (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๕๙๕} [๓๗] สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคล ยินดีเพลิดเพลินราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเพราะปรารภ ความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... อุทธัจจะ ... โทมนัสอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภอุทธัจจะ โทมนัสอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภโทมนัส อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ โทมนัสอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ อุทธัจจะจึงเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะ ทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้วอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ พิจารณากิเลสอันข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้ง ขันธ์ทั้งหลายอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยความเป็นสภาวะ ไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลินเพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... โทมนัส ไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น รู้จิตของบุคคล ผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณด้วยเจโตปริยญาณ

ขันธ์ทั้งหลายอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะ โดยอารัมมณปัจจัย (๒)[๓๘] สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัย แก่สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะไม่ใช่อันมรรค เบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... โทมนัสไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึง ประหาณจึงเกิดขึ้นพิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออก จากฌาน ... พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

... ขันธ์ทั้งหลายไม่ใช่อัน มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ผล อาวัชชนะโดยอารัมมณ ปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้แล้วไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ทั้งหลายไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึง ประหาณโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภ ความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ...โทมนัสไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น

เห็นรูปด้วยทิพยจักษุ ... ขันธ์ทั้งหลายไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณ ปัจจัย (๑)

สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคล ให้ทาน สมาทานศีล ... พิจารณาฌาน ... ยินดีเพลิดเพลินจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ทั้งหลายไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... อุทธัจจะ ... โทมนัสอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น (๒)

อธิปติปัจจัย

{๕๙๖} [๓๙] สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลทำราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นอารมณ์ อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้ เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลทำราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... ทิฏฐิจึง

เกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๒)

สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึง ประหาณโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)

[๔๐] สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ แล้วพิจารณากุศลนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลิน นั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะไม่ใช่อัน มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน ... เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ทั้งหลายไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำให้เป็นอารมณ์ อย่างหนักแน่นยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็น อารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น (๒)

อนันตราทิปัจจัย

{๕๙๗} [๔๑] สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอนันตรปัจจัย มี ๔ วาร (ภาวนาเหมือนกับทัสสนทุกะ ไม่มีข้อแตกต่างกัน) เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย มี ๕ วาร เป็นปัจจัย โดยอัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาร เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๗ วาร

อุปนิสสยปัจจัย

{๕๙๘} [๔๒] สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่ เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... ความปรารถนา เป็นปัจจัยแก่ราคะอันมรรค เบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... ความปรารถนา โดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่บุคคลอาศัยราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ... อาศัยโทสะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... โมหะ ... มานะ ... ความปรารถนาแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... ความปรารถนา เป็นปัจจัยแก่ ศรัทธา ... ปัญญา ... ราคะไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... โทสะ ...

โมหะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... มรรค ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

[๔๓] สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอุปนิสสย ปัจจัยมี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธา แล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ถือทิฏฐิ อาศัยศีล ... ปัญญา ... ราคะ ไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... โทสะ ... โมหะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... เสนาสนะแล้วฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา ... เสนาสนะ เป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ... ปัญญา ... ราคะไม่ใช่ อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ...โทสะ

...โมหะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... มรรค ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาแล้วก่อมานะ ... อาศัยศีล ... ปัญญา ... ราคะ ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... เสนาสนะ แล้วก่อมานะ ศรัทธา ... เสนาสนะ เป็นปัจจัยแก่ราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

ปุเรชาตาทิปัจจัย

{๕๙๙} [๔๔] สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ โดยความเป็นสภาวะ

ไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... โทมนัสไม่ใช่ อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพยจักษุ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะ เป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒

อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาต ปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักษุ ... หทัยวัตถุ เพราะปรารภความ ยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... อุทธัจจะ ... โทมนัสอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดย ปุเรชาตปัจจัย (๒)[๔๕] เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย มี ๒ วาร เป็นปัจจัยโดย อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาร {๖๐๐} เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย

เจตนาอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) เจตนาอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึง ประหาณ เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) เจตนาอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย

(๓) สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่

เจตนาไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... ที่เป็น นานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดย วิปากปัจจัย มี ๑ วาร ... เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย (ทุก ๆ ปัจจัยเหมือนกับ ทัสสนทุกะ ภาวนาไม่มีข้อแตกต่างกัน)

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๖๐๑} [๔๖] ในเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๔ "

ในอธิปติปัจจัย " ๕ "

ในอนันตรปัจจัย " ๔ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๔ "

ในสหชาตปัจจัย " ๕ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๒ "

ในนิสสยปัจจัย " ๗ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๔ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๒ "

ในปัจฉาชาตปัจจัย " ๒ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๒ "

ในกัมมปัจจัย " ๔ " "

ในวิปากปัจจัย " ๑ "

ในอาหารปัจจัย มี ๔ วาร

ในอินทริยปัจจัย " ๔ "

ในฌานปัจจัย " ๔ "

ในมัคคปัจจัย " ๔ "

ในสัมปยุตตปัจจัย " ๒ "

ในวิปปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในอัตถิปัจจัย " ๗ "

ในนัตถิปัจจัย " ๔ "

ในวิคตปัจจัย " ๔ "

ในอวิคตปัจจัย " ๗ "

(ปัจจนียวิภังค์ พึงจำแนกเหมือนกับทัสสนทุกะ แม้การนับ ๓ วาร ก็พึงทำอย่างนี้)

จบ ภาวนายปหาตัพพทุกะ

๘๕. ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๖๐๒} [๔๗] สภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัย สภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น...ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ ... (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุไม่ใช่อันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ อาศัยสภาวธรรม ที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ