วชิรสูตร เล่ม ๒๐

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เพราะได้อาศัยบุคคลใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้จัดว่าเป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลนี้

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ เพราะได้อาศัยบุคคลใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้จัดว่าเป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แล เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลผู้อาศัย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า ‘ไม่มีบุคคลอื่นจากบุคคล ๓ ประเภทนี้ซึ่งเป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลนี้” ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลเราขอกล่าวว่าการที่บุคคลนี้ทำการตอบแทนแก่บุคคล ๓ ประเภทนี้ มิใช่ทำได้ง่าย ด้วยวิธี คือ การกราบไหว้ การลุกรับ การประนมมือไหว้ สามีจิกรรม การให้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร”

๕. วชิรูปมสูตร

ว่าด้วยผู้มีจิตเหมือนแผลเก่า ฟ้าแลบ และเพชร

{๔๖๔} [๘๗๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลผู้มีจิตเหมือนแผลเก่า

(๒) บุคคลผู้มีจิตเหมือนฟ้าแลบ

(๓) บุคคลผู้มีจิตเหมือนเพชร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีจิตเหมือนแผลเก่าเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้มักโกรธ มากไปด้วยความแค้นเคือง ถูกว่าแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธเคือง พยาบาท แข็งกร้าว แสดงความโกรธ ความร้ายกาจ และความไม่พอใจออกมา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แผลเก่าถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมหลั่งหนองเลือดที่คั่งออกมามากกว่าประมาณ แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้มักโกรธ มากไปด้วยความแค้นเคือง ถูกว่าแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธเคือง พยาบาท แข็งกร้าว แสดงความโกรธ ความร้ายกาจ และความไม่พอใจออกมา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เรืยกว่าผู้มีจิตเหมือนแผลเก่าดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีจิตเหมือนฟ้าแลบเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่มีตาดีพึงเห็นรูปในขณะฟ้าแลบในเวลากลางคืนซึ่งมืดมิดได้ ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกข์นิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่าบุคคลผู้มีจิตเหมือนฟ้าแลบ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีจิตเหมือนเพชรเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม่มีแก้วมณีหรือว่าหินชนิดใดที่เพชรจะทำลายไม่ได้ แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่าบุคคลผู้มีจิตเหมือนเพชรดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

๖. เสวิตัพพสูตร

ว่าด้วยผู้ควรคบและไม่ควรคบ

{๔๖๕} [๘๘๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลที่ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้

(๒) บุคคลที่ควรซ่องเสพ ควรคบหา ควรเข้าไปนั่งใกล้

(๓) บุคคลที่ควรจะสักการะ เคารพ แล้วจึงซ่องเสพ คบหาเข้าไปนั่งใกล้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้เป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนเลวโดยศีล สมาธิ ปัญญา บุคคลเห็นปานนี้ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้ นอกจากจะเอ็นดูอนุเคราะห์กัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่ควรซ่องเสพ ควรคบหา ควรเข้าไปนั่งใกล้เป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนเช่นเดียวกับตนโดยศีล สมาธิ ปัญญา บุคคลเห็นปานนี้ควรซ่องเสพ ควรคบหา ควรเข้าไปนั่งใกล้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าการสนทนาปรารภศีลจักมีแก่พวกเราซึ่งเสมอกันโดยศีล และการสนทนาของพวกเรานั้นจักเป็นไปทั้งวัน ทั้งจักเป็นความ สำราญของพวกเราด้วย การสนทนาปรารภสมาธิจักมีแก่พวกเราซึ่งเสมอกันโดยสมาธิ และการสนทนาของพวกเรานั้นจักเป็นไปทั้งวัน ทั้งจักเป็นความ สำราญของพวกเราด้วย การสนทนาปรารภปัญญาจักมีแก่พวกเราซึ่งเสมอกันโดยปัญญา และการสนทนาของพวกเรานั้นจักเป็นไปทั้งวัน ทั้งจักเป็น ความสำราญของพวกเราด้วย ฉะนั้น บุคคลเห็นปานนี้จึงควรซ่องเสพ ควรคบหา ควรเข้าไปนั่งใกล้