๑. ทุกขสูตร เล่ม ๒๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อนาคามิสูตร ๒. อรหัตตสูตร

๓. มิตตสูตร ๔. สังคณิการามสูตร

๕. เทวตาสูตร ๖. สมาธิสูตร

๗. สักขิภัพพสูตร ๘. พลสูตร

๙. ปฐมตัชฌานสูตร ๑๐. ทุติยตัชฌานสูตร

(๘) ๓. อรหัตตวรรค

๑. ทุกขสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้อยู่เป็นทุกข์และเป็นสุข

{๓๔๖} [๗๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความเดือดร้อน คับแค้น เร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากตายไป ก็พึงหวังได้ทุคติ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กามวิตก (๒) พยาปาทวิตก

(๓) วิหิงสาวิตก (๔) กามสัญญา

(๕) พยาปาทสัญญา (๖) วิหิงสาสัญญา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความเดือดร้อน คับแค้น เร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากตายไป ก็พึงหวังได้ทุคติ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ย่อมอยู่เป็นสุข ไม่เดือดร้อน ไม่คับแค้น ไม่เร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากตายไป ก็พึงหวังได้สุคติ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) เนกขัมมวิตก (ความตรึกในทางออกจากกาม)

(๒) อัพยาปาทวิตก (ความตรึกในทางไม่พยาบาท)

(๓) อวิหิงสาวิตก (ความตรึกในทางไม่เบียดเบียน)

(๔) เนกขัมมสัญญา (ความกำหนดหมายในทางออกจากกาม)

(๕) อัพยาปาทสัญญา (ความกำหนดหมายในทางไม่พยาบาท)

(๖) อวิหิงสาสัญญา (ความกำหนดหมายในทางไม่เบียดเบียน)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมอยู่เป็นสุข ไม่เดือดร้อน ไม่คับแค้น ไม่เร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากตายไป ก็ พึงหวังได้สุคติ”

๒. อรหัตตสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่สามารถและสามารถบรรลุอรหัตตผล

{๓๔๗} [๗๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ย่อม เป็นผู้ไม่สามารถที่จะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตได้ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) มานะ (ความถือตัว)

(๒) โอมานะ (ความสำคัญว่าตัวต่ำต้อย)

(๓) อติมานะ (ความสำคัญตัวว่าดีเด่น)

(๔) อธิมานะ (ความเข้าใจผิด)

(๕) ถัมภะ (ความหัวดื้อ)

(๖) อตินิปาตะ (ความดูหมิ่นตัวเองว่าเป็นคนเลว)