๕. ทารุกัมมิกสูตร เล่ม ๒๒

๕. ทารุกัมมิกสูตร

ว่าด้วยพระพุทธองค์ทรงสรรเสริญสังฆทาน

[๕๙] ข้าพเจ้าสดับมาแล้วอย่างนี้

{๓๓๐} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ที่พักซึ่งสร้างด้วยอิฐใกล้ นาทิกคาม ครั้งนั้นแล คฤหบดีชื่อทารุกัมมิกะ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามว่า “ดูก่อนคฤหบดี ทานในตระกูลท่านยังให้อยู่หรือ’ทารุกัมมิกคฤหบดีได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ ยังให้อยู่ และทานนั้นแลข้าพระองค์ได้ให้ในภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์ หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรค ผู้ถืออยู่ป่าเป็นวัตร ผู้ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร”

“ดูก่อนคฤหบดี ท่านผู้เป็นคฤหัสถ์ ยังบริโภคกาม อยู่ครองเรือน นอน เบียดบุตรภรรยา ใช้สอยจันทน์จากแคว้นกาสี ทัดทรงดอกไม้ของหอมและ เครื่องลูบไล้ยินดีทองและเงินอยู่ พึงรู้ข้อนี้ได้ยากว่าภิกษุเหล่านี้เป็นพระ อรหันต์หรือเป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรค

ดูก่อนคฤหบดี ถ้าแม้ภิกษุผู้ถืออยู่ป่าเป็นวัตรเป็นผู้ฟุ้งซ่าน เย่อหยิ่ง กลับกลอก ปากกล้า แก่คุย ลืมสติ ขาดสัมปชัญญะ จิตใจไม่ตั้งมั่น ไม่มั่นคง ไม่สำรวมอินทรีย์ เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงถูกตำหนิด้วยเหตุนั้น ถ้าแม้ ภิกษุผู้ถืออยู่ป่าเป็นวัตรเป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่เหย่อหยิ่ง ไม่กลับกลอก ไม่ปากกล้า ไม่แก่คุย มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ มีจิตใจตั้งมั่น มีความมั่นคง สำรวมอินทรีย์ เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงได้รับสรรเสริญด้วยเหตุนั้น

ดูก่อนคฤหบดี ถ้าแม้ภิกษุผู้อยู่ละแวกบ้านเป็นผู้ฟุ้งซ่าน ... เมื่อเป็น อย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงถูกตำหนิด้วยเหตุนั้น ถ้าแม้ภิกษุผู้อยู่ละแวกบ้านเป็นผู้ ไม่ฟุ้งซ่าน ... เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงได้รับสรรเสริญด้วยเหตุนั้น

ดูก่อนคฤหบดี ถ้าแม้ภิกษุผู้ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรเป็นผู้ฟุ้งซ่าน ... เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงถูกตำหนิด้วยเหตุนั้น ถ้าแม้ภิกษุผู้ถือเที่ยว บิณฑบาตเป็นวัตรเป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ... เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงได้รับ สรรเสริญด้วยเหตุนั้น

ดูก่อนคฤหบดี ถ้าแม้ภิกษุผู้รับนิมนต์เป็นผู้ฟุ้งซ่าน ... เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงถูกติเตียนด้วยเหตุนั้น ถ้าแม้ภิกษุผู้รับนิมนต์เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ... เมื่อ เป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงได้รับสรรเสริญด้วยเหตุนั้น

ดูก่อนคฤหบดี ถ้าแม้ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรเป็นผู้ฟุ้งซ่าน ... เมื่อ เป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงถูกตำหนิด้วยเหตุนั้น ถ้าแม้ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็น วัตรเป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ... เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงได้รับสรรเสริญด้วยเหตุนั้น

ดูก่อนคฤหบดี ถ้าแม้ภิกษุผู้ทรงคหบดีจีวรเป็นผู้ฟุ้งซ่าน เย่อหยิ่ง กลับกลอก ปากกล้า แก่คุย ลืมสติ ขาดสัมปชัญญะ จิตใจไม่ตั้งมั่น ไม่มั่นคง ไม่สำรวมอินทรีย์ เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงถูกตำหนิด้วยเหตุนั้น ถ้าแม้ภิกษุ ผู้ทรงคหบดีจีวรเป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่เหย่อหยิ่ง ไม่กลับกลอก ไม่ปากกล้า ไม่แก่คุย มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ มีจิตใจตั้งมั่น มีความมั่นคง สำรวมอินทรีย์ เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงได้รับสรรเสริญด้วยเหตุนั้นดูก่อนคฤหบดี เชิญท่านให้สังฆทานเถิด เมื่อท่านให้สังฆทานอยู่ จิตจักเลื่อมใส ท่านนั้นผู้มีจิตเลื่อมใสหลังจากตายไปจักเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”

คฤหบดีทารุกัมมิกะทูลรับว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ จักให้สังฆทานจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๖. หัตถิสารีปุตตสูตร

ว่าด้วยสาเหตุให้ลาสิกขา

[๖๐] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๓๓๑} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี ก็สมัยนั้น ภิกษุผู้เถระหลายรูปกลับจากบิณฑบาตภาย หลังฉันแล้ว นั่งชุมนุมสนทนาอภิธรรมกถากันอยู่ที่โรงกลม นัยว่าในที่ชุมชุม <*> นั้น ท่านพระจิตตหัตถิสารีบุตร เมื่อพวกภิกษุผู้เถระกำลังสนทนา อภิธรรมกถากันอยู่ ได้พูดสอดขึ้นในระหว่าง ๆ ท่านพระมหาโกฏฐิกะจึงได้ กล่าวกะท่านพระจิตตหัตถิสารีบุตรว่า “ท่านจิตตหัตถิสารีบุตร เมื่อภิกษุ ผู้เถระกล่าวสนทนาอภิธรรมกถากันอยู่ ก็พูดสอดขึ้นในระหว่าง ๆ ขอท่าน จิตตหัตถิสารีบุตรจงรอให้ภิกษุผู้เถระพูดให้จบเสียก่อน”เมื่อท่านพระมหาโกฏฐิกะกล่าวอย่างนี้แล้ว พวกภิกษุผู้เป็นสหายของ ท่านพระจิตตหัตถิสารีบุตรได้กล่าวกับท่านมหาโกฏฐิกะว่า “แม้ท่านมหา โกฏฐิกะก็รุกรานท่านจิตตหัตถิสารีบุตร ท่านจิตตหัตถิสารีบุตรเป็นบัณฑิตสามารถที่จะกล่าวสนทนาอภิธรรมกถากับพวกภิกษุผู้เถระได้”

ท่านพระมหาโกฏฐิกะได้กล่าวว่า “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ทราบวาระจิตของผู้อื่นพึงรู้ข้อนี้ได้ยาก ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย บุคคลบางคน ในโลกนี้เป็นเหมือนสงบเสงี่ยม เป็นเหมือนอ่อนน้อม เป็นเหมือนสงบเรียบร้อย ตลอดเวลาที่อาศัยพระศาสดาหรือเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ผู้ดำรงอยู่ในฐานะเป็น ครูรูปใดรูปหนึ่งอยู่ แต่ว่าเมื่อใดเขาหลีกออกไปจากพระศาสดา หลีกออกไป จากเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ผู้ดำรงอยู่ในฐานะเป็นครู เมื่อนั้นเขาย่อมคลุกคลีอยู่ ด้วยพวกภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา ราชมหาอำมาตย์ พวกเดียรถีย์ พวกสาวกของเดียรถีย์ เมื่อเขาคลุกคลีอยู่ด้วยหมู่ ปล่อยใจ ไม่ สำรวมอินทรีย์ ชอบคุยอยู่ ราคะย่อมรบกวนจิตเขา เขามีจิตถูกราคะรบกวน