๙. นิพเพธิกสูตร เล่ม ๒๒

๖๓ นิพฺเพธิกปริยายํ โว ภิกฺขเว ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ โส ภิกฺขเว นิพฺเพธิกปริยาโย ธมฺมปริยาโย กามา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา กามานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ กามานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา กามานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ กามนิโรโธ เวทิตพฺโพ กามนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพา เวทนา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา เวทนานํ นิทานสมฺภโวญ เวทิตพฺโพ เวทนานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา เวทนานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ เวทนานิโรโธ เวทิตพฺโพ เวทนานิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพา สญฺญา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา สญฺญานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ

สญฺญานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา สญฺญานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ สญฺญานิโรโธ เวทิตพฺโพ สญฺญานิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพา อาสวา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา อาสวานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ อาสวานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา อาสวานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ อาสวนิโรโธ เวทิตพฺโพ อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพา กมฺมํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ กมฺมานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ กมฺมานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา กมฺมานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ กมฺมนิโรโธ เวทิตพฺโพ กมฺมนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพา ทุกฺขํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพา ฯ

กามา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา กามานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ กามานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา กามานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ กามนิโรโธ เวทิตพฺโพ กามนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ปญฺจิเม ภิกฺขเว กามคุณา จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนิยา ๑ โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา ฯเปฯ ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนิยา ๑ อปิ จ โข ภิกฺขเว เนเต กามา กามคุณา นาเมเต อริยสฺส วินเย วุจฺจนฺติ ฯ

สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม

น เต ๒ กามา ยานิ จิตฺรานิ โลเก

สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม

ติฏฺฐนฺติ จิตฺรานิ ตเถว โลเก

อเถตฺถ ธีรา วินยนฺติ ฉนฺทนฺติ ฯ

กตโม จ ภิกฺขเว กามานํ นิทานสมฺภโว ผสฺโส ภิกฺขเว กามานํ นิทานสมฺภโว ฯ กตมา จ ภิกฺขเว กามานํ เวมตฺตตา อญฺโญ ภิกฺขเว กาโม รูเปสุ อญฺโญ กาโม สทฺเทสุ อญฺโญ กาโม คนฺเธสุ อญฺโญ กาโม รเสสุ อญฺโญ กาโม โผฏฺฐพฺเพสุ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว กามานํ เวมตฺตตา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว กามานํ วิปาโก ยํ โข ภิกฺขเว กามยมาโน ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว กามานํ วิปาโก ฯ กตโม จ ภิกฺขเว กามนิโรโธ ผสฺสนิโรธา ๑ ภิกฺขเว กามนิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค กามนิโรธคามินีปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ ยโตญ จ ๒ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ กาเม ปชานาติ เอวํ กามานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ กามานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ กามานํ วิปากํ ปชานาติ เอวํ กามนิโรธํ ปชานาติ เอวํ กามนิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ กามนิโรธํ กามา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ กามนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ

เวทนา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ เวทนานิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ติสฺโส อิมา ภิกฺขเว เวทนา สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว เวทนานํ นิทานสมฺภโว ผสฺโส ภิกฺขเว เวทนานํ นิทานสมฺภโว ฯ กตมา จ ภิกฺขเว เวทนานํ เวมตฺตตา อตฺถิ ภิกฺขเว สามิสา สุขา เวทนา อตฺถิ นิรามิสา สุขา เวทนา อตฺถิ สามิสา ทุกฺขา เวทนา อตฺถิ นิรามิสา ทุกฺขา เวทนา อตฺถิ สามิสา อทุกฺขมสุขา เวทนา อตฺถิ นิรามิสา อทุกฺขมสุขา เวทนา อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว เวทนานํ เวมตฺตตา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว เวทนานํ วิปาโก ยํ โข ภิกฺขเว เวทยมาโน ๑ ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว เวทนานํ วิปาโก ฯ

กตโม จ ภิกฺขเว เวทนานิโรโธ ผสฺสนิโรธา ๒ ภิกฺขเว เวทนานิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เวทนานิโรธคามินีปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาสมาธิ ยโต จ ๓ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ เวทนํ ๔ ปชานาติ เอวํ เวทนานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ เวทนานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ เวทนานํ วิปากํ ปชานาติ เอวํ เวทนานิโรธํ ปชานาติ เอวํ เวทนานิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ เวทนานิโรธํ เวทนา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ เวทนานิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ

สญฺญา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ สญฺญานิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฉยิมา ภิกฺขเว สญฺญา รูปสญฺญา สทฺทสญฺญา คนฺธสญฺญา รสสญฺญา โผฏฺฐพฺพสญฺญา ธมฺมสญฺญา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว สญฺญานํ นิทานสมฺภโว ผสฺโส ภิกฺขเว สญฺญานํ นิทานสมฺภโว ฯ กตมา จ ภิกฺขเว สญฺญานํ เวมตฺตตา อญฺญา ภิกฺขเว สญฺญา รูเปสุ อญฺญา สญฺญา สทฺเทสุ อญฺญา สญฺญา คนฺเธสุ อญฺญา สญฺญา รเสสุ อญฺญา สญฺญา โผฏฺฐพฺเพสุ อญฺญา สญฺญา ธมฺเมสุ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สญฺญานํ เวมตฺตตา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว สญฺญานํ วิปาโก โวหารเวปกฺกาหํ ๑ ภิกฺขเว สญฺญา วทามิ ยถา ยถา นํ สญฺชานาติ ตถา ตถา โวหรติ เอวํ สญฺญี อโหสินฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สญฺญานํ วิปาโก ฯ

กตโม จ ภิกฺขเว สญฺญานิโรโธ ผสฺสนิโรธา ๒ ภิกฺขเว สญฺญานิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค สญฺญานิโรธคามินีปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาสมาธิ ยโต จ ๓ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ สญฺญา ๔ ปชานาติ เอวํ สญฺญานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ สญฺญานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ สญฺญานํ วิปากํ ปชานาติ เอวํ สญฺญานิโรธํ ปชานาติ เอวํ สญฺญานิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ สญฺญานิโรธํ สญฺญา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ สญฺญานิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ

อาสวา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ อาสวนิโรธคามินีปปฏิทา เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ตโยเม ภิกฺขเว อาสวา กามาสโว ภวาสโว อวิชฺชาสโว ฯ กตโม จ ภิกฺขเว อาสวานํ นิทานสมฺภโว อวิชฺชา ภิกฺขเว อาสวานํ นิทานสมฺภโว ฯ กตมา จ ภิกฺขเว อาสวานํ เวมตฺตตา อตฺถิ ภิกฺขเว อาสวา นิรยคมนิยา ๕ อตฺถิ อาสวา ติรจฺฉานโยนิคมนิยา อตฺถิ อาสวา เปตฺติวิสยคมนิยา ๖ อตฺถิ อาสวา มนุสฺสโลกคมนิยา อตฺถิ อาสวา เทวโลกคมนิยา อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อาสวานํ เวมตฺตตา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว อาสวานํ วิปาโก ยํ โข ภิกฺขเว อวิชฺชาคโต ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อาสวานํ วิปาโก ฯ

กตโม จ ภิกฺขเว อาสวนิโรโธ อวิชฺชานิโรธา ๑ ภิกฺขเว อาสวนิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาสมาธิ ยโต จ ๒ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ อาสเว ปชานาติ เอวํ อาสวานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ อาสวานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ อาสวานํ วิปากํ ปชานาติ เอวํ อาสวนิโรธํ ๓ ปชานาติ เอวํ อาสวนิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ อาสวนิโรธํ อาสวา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ

กมฺมํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ ฯเปฯ กมฺมนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ เจตนาหํ ภิกฺขเว กมฺมํ วทามิ เจตยิตฺวา กมฺมํ กโรติ กาเยน วาจาย มนสา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว กมฺมานํ นิทานสมฺภโว ผสฺโส ภิกฺขเว กมฺมานํ นิทานสมฺภโว ฯ กตโม จ ภิกฺขเว กมฺมานํ เวมตฺตตา อตฺถิ ภิกฺขเว กมฺมํ นิรยเวทนิยํ อตฺถิ กมฺมํ ติรจฺฉานโยนิเวทนิยํ อตฺถิ กมฺมํ ปิตฺติวิสยเวทนิยํ อตฺถิ กมฺมํ มนุสฺสโลกเวทนิยํ อตฺถิ กมฺมํ เทวโลกเวทนิยํ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว กมฺมานํ เวมตฺตตา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว กมฺมานํ วิปาโก ติวิธาหํ ภิกฺขเว กมฺมานํ วิปากํ วทามิ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว กมฺมานํ วิปาโก ฯ

กตโม จ ภิกฺขเว กมฺมนิโรโธ ผสฺสนิโรธา ๑ ภิกฺขเว กมฺมนิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค กมฺมนิโรธ- คามินีปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาสมาธิ ยโต จ ๒ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ กมฺมํ ปชานาติ เอวํ กมฺมานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ กมฺมานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ กมฺมานํ วิปากํ ปชานาติ เอวํ กมฺมนิโรธํ ปชานาติ เอวํ กมฺมนิโรธ- คามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ กมฺมนิโรธํ กมฺมํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ ฯเปฯ กมฺมนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ

ทุกฺขํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ชาติปิ ทุกฺขา ชราปิ ทุกฺขา พฺยาธิปิ ทุกฺขา มรณมฺปิ ทุกฺขํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว ตณฺหา ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว ฯ กตมา จ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา อตฺถิ ภิกฺขเว ทุกฺขํ อธิมตฺตํ อตฺถิ ปริตฺตํ อตฺถิ ทนฺธวิราคิ อตฺถิ ขิปฺปวิราคิ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา ฯ

กตโม จ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส วิปาโก อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ เยน ทุกฺเขน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬี ๑ กนฺทติ สมฺโมหํ อาปชฺชติ เยน วา ปน ทุกฺเขน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต พหิทฺธา ปริเยฏฺฐึ ๒ อาปชฺชติ โก เอกปทํ ทฺวิปทํ ปชานาติ ๓ อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิโรธายาติ สมฺโมหเวปกฺกํ วาหํ ภิกฺขเว ทุกฺขํ วทามิ ปริเยฏฺฐิเวปกฺกํ ๒ วา อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส วิปาโก ฯ กตโม จ ภิกฺขเว ทุกฺขนิโรโธ ตณฺหานิโรธา ๓ ภิกฺขเว ทุกฺขนิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา ๔ เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ

สมฺมาสมาธิ ยโต จ ๕ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ ทุกฺขํ ปชานาติ เอวํ ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ ทุกฺขสฺส เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ ทุกฺขวิปากํ ปชานาติ เอวํ ทุกฺขนิโรธํ ปชานาติ เอวํ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ ทุกฺขนิโรธํ ทุกฺขํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ อยํ โข โส ภิกฺขเว นิพฺเพธิกปริยาโย ธมฺมปริยาโยติ ฯ

๑ ม. ยุ. ... คโตยํ ฯ

๑ ม. ยุ. รชนียา ฯ ๒ ม. ยุ. เนเต ฯ

๑ ม. ยุ. ผสฺสนิโรโธ ฯ ๒ โป. ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ

๑ โป. ม. ยุ. เวทิยมาโน ฯ ๒ ม. ยุ. ผสฺสนิโรโธ ฯ ๓ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ

๔ ยุ. เวทนา ฯ

๑ ม. โวหารเวปกฺกํ ภิกฺขเว สญฺญํ วทามิ ฯ ๒ ม. ยุ. ผสฺสนิโรโธ ฯ ๓ โป.

ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ ๔ ม. สญฺญํ ฯ ๕ โป. ... คามินียา ฯ ม. ... คมนียา ฯ

๖ ยุ. ปิตฺติ ... ฯ

๑ ม. ยุ. อวิชฺชานิโรโธ ฯ ๒ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ ๓ ม. อาสวานํ นิโรธํ ฯ

๑ ม. ยุ. ผสฺสนิโรโธ ฯ ๒ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯๆ

๑ ม. อุรตฺตาฬึ ฯ ๒ โป. ปริยิฏฺฐึ ฯ ๓ ม. ยุ. ตณฺหานิโรโธ ฯ ๔ ม. ทุกฺขสฺส

นิ ... ฯ ๕ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมปริยายที่เป็นปริยายเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดีเราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสว่าดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมปริยายที่เป็นปริยายเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลสนั้นเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบกาม

เหตุเกิดแห่งกามความต่างแห่งกาม วิบากแห่งกาม ความดับแห่งกาม ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับกามเธอทั้งหลายพึงทราบเวทนา เหตุเกิดแห่งเวทนา ความต่างแห่งเวทนา วิบากแห่งเวทนา ความดับแห่งเวทนา ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับเวทนา เธอทั้งหลายพึงทราบสัญญา เหตุเกิดแห่งสัญญา ความต่างแห่งสัญญา วิบากแห่งสัญญา ความดับแห่งสัญญา ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับสัญญา เธอทั้งหลายพึงทราบอาสวะ เหตุเกิดแห่งอาสวะ ความต่างแห่งอาสวะ วิบากแห่งอาสวะ ความดับแห่งอาสวะปฏิปทาที่ให้ถึงความดับอาสวะ เธอทั้งหลายพึงทราบกรรม

เหตุเกิดแห่งกรรมความต่างแห่งกรรม วิบากแห่งกรรม ความดับแห่งกรรม ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับกรรม เธอทั้งหลายพึงทราบทุกข์ เหตุแห่งทุกข์ ความต่างแห่งทุกข์ วิบากแห่งทุกข์ความดับแห่งทุกข์ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับทุกข์ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ข้อที่เรากล่าวนี้ว่า เธอทั้งหลายพึงทราบกาม เหตุเกิดแห่งกามความต่างแห่งกาม วิบากแห่งกาม ความดับแห่งกาม ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับกาม นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูกรภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้คือ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ยั่วยวนชวนให้กำหนัด เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยหู ... กลิ่นที่พึงรู้แจ้งด้วยจมูก ... รสที่พึงรู้แจ้งด้วยลิ้น ... โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา

น่าใคร่ น่าพอใจเป็นที่รัก ยั่วยวน ชวนให้กำหนัด ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็แต่ว่าสิ่งเหล่านี้ไม่ชื่อว่ากาม สิ่งเหล่านี้เรียกว่ากามคุณในวินัยของพระอริยะเจ้า ฯ

พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดา ครั้นได้ตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบลงแล้วจึงได้ตรัสคาถาประพันธ์นี้ต่อไปอีกว่า

ความกำหนัดที่เกิดด้วยสามารถแห่งความดำริของบุรุษ ชื่อว่ากาม

อารมณ์อันวิจิตรทั้งหลายในโลกไม่ชื่อว่ากาม ความกำหนัดที่เกิดขึ้นด้วย

สามารถแห่งความดำริของบุรุษ ชื่อว่ากาม อารมณ์อันวิจิตรทั้งหลายในโลกย่อมตั้งอยู่ตามสภาพของตน ส่วนว่า ธีรชนทั้งหลายย่อมกำจัดความ

พอใจ ในอารมณ์อันวิจิตรเหล่านั้น ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหตุเกิดแห่งกามเป็นไฉน คือ ผัสสะเป็นเหตุเกิดแห่งกามทั้งหลาย ก็ความต่างกันแห่งกามเป็นไฉน คือกามในรูปเป็นอย่างหนึ่งกามในเสียงเป็นอย่างหนึ่ง กามในกลิ่นเป็นอย่างหนึ่ง กามในรสเป็นอย่างหนึ่งกามในโผฏฐัพพะเป็นอย่างหนึ่งนี้เรียกว่าความต่างกันแห่งกาม วิบากแห่งกามเป็นไฉน คือ การที่บุคคลผู้ใคร่อยู่ ย่อมยังอัตภาพที่เกิดขึ้นจากความใคร่นั้นๆให้เกิดขึ้น เป็นส่วนบุญหรือเป็นส่วนมิใช่บุญ นี้เรียกว่าวิบากแห่งกาม ความดับแห่งกามเป็นไฉน คือ ความดับแห่งกามเพราะผัสสะดับ อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล คือ สัมมาทิฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งกาม ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใด อริยสาวกย่อมทราบชัดกามเหตุเกิดแห่งกาม ความต่างแห่งกาม วิบากแห่งกาม ความดับแห่งกาม ปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งกาม อย่างนี้ๆเมื่อนั้น อริยสาวกนั้น ย่อมทราบชัดพรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส เป็นที่ดับแห่งกาม ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบกาม ฯลฯ ปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งกาม ดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ฯ

ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลาย พึงทราบเวทนา ฯลฯ ปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งเวทนา ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูกรภิกษุทั้งหลายเวทนา ๓ ประการนี้ คือสุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ก็เหตุเกิดแห่งเวทนาเป็นไฉน คือ ผัสสะเป็นเหตุเกิดแห่งเวทนา ก็ความต่างกันแห่งเวทนาเป็นไฉน คือ สุขเวทนาที่เจือด้วยอามิสมีอยู่ สุขเวทนาที่ไม่เจือด้วยอามิสมีอยู่ทุกขเวทนาที่เจือด้วยอามิสมีอยู่ ทุกขเวทนาที่ไม่เจือด้วยอามิสมีอยู่ อทุกขมสุขเวทนาที่เจือด้วยอามิสมีอยู่ อทุกขมสุขเวทนาที่ไม่เจือด้วยอามิสมีอยู่ นี้เรียกว่าความต่างแห่งเวทนา วิบากแห่งเวทนาเป็นไฉน คือ การที่บุคคลผู้เสวยเวทนาอยู่ย่อมยังอัตภาพที่เกิดขึ้นจากเวทนานั้นๆ

ให้เกิดขึ้น เป็นส่วนบุญหรือเป็นส่วนมิใช่บุญ นี้เรียกว่าวิบากแห่งเวทนา ก็ความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน คือ ความดับแห่งเวทนาย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งผัสสะ อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล คือ สัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ เป็นข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนา ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใดอริยสาวกย่อมทราบชัดเวทนา เหตุเกิดแห่งเวทนา ความต่างกันแห่งเวทนา วิบากแห่งเวทนา ความดับแห่งเวทนาปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนา ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนาอย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อมทราบชัด พรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส เป็นที่ดับเวทนานี้ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบเวทนา ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับเวทนา ดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ฯ

ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบสัญญา ฯลฯปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งสัญญา ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๖ ประการนี้ คือ

รูปสัญญา สัททสัญญา คันธสัญญารสสัญญา โผฏฐัพพสัญญา ธรรมสัญญา เหตุเกิดแห่งสัญญาเป็นไฉน คือผัสสะเป็นเหตุเกิดแห่งสัญญา ก็ความต่างแห่งสัญญาเป็นไฉน คือสัญญาในรูปเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในเสียงเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในกลิ่นเป็นอย่างหนึ่งสัญญาในรสเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในโผฏฐัพพะเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในธรรมารมณ์เป็นอย่างหนึ่ง นี้เรียกว่าความต่างแห่งสัญญา ก็วิบากแห่งสัญญาเป็นไฉน คือ เราย่อมกล่าวสัญญาว่ามีคำพูดเป็นผล

(เพราะว่า) บุคคลย่อมรู้สึกโดยประการใดๆ ก็ย่อมพูดโดยประการนั้นๆ ว่า เราเป็นผู้มีความรู้สึกอย่างนั้นนี้เรียกว่าวิบากแห่งสัญญา ก็ความดับแห่งสัญญาเป็นไฉน คือ ความดับแห่งสัญญาย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งผัสสะ อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แลคือ สัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งสัญญาดูกรภิกษุทั้งหลายก็เมื่อใด อริยสาวกย่อมทราบชัดสัญญา เหตุเกิดแห่งสัญญาความต่างแห่งสัญญา วิบากแห่งสัญญา ความดับแห่งสัญญา ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งสัญญาอย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อมทราบชัดพรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย

เธอทั้งหลายพึงทราบสัญญา ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับสัญญา ดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ฯ

ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบอาสวะ ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งอาสวะ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูกรภิกษุทั้งหลายอาสวะ ๓ ประการ คือ

กามาสวะ ภวาสวะ อวิชชาสวะ ก็เหตุเกิดแห่งอาสวะเป็นไฉน คือ อวิชชาเป็นเหตุเกิดอาสวะก็ความต่างแห่งอาสวะเป็นไฉน คืออาสวะที่เป็นเหตุให้ไปสู่นรกก็มี ที่เป็นเหตุให้ไปสู่กำเนิดสัตวดิรัจฉานก็มี ที่เป็นเหตุให้ไปสู่เปรตวิสัยก็มี ที่เป็นเหตุให้ไปสู่มนุษย์โลกก็มี ที่เป็นเหตุให้ไปสู่เทวโลกก็มี นี้เรียกว่าความต่างแห่งอาสวะ ก็วิบากแห่งอาสวะเป็นไฉน คือ การที่บุคคลมีอวิชชา ย่อมยังอัตภาพที่เกิดจากอวิชชานั้นๆ ให้เกิดขึ้น เป็นส่วนบุญหรือเป็นส่วนมิใช่บุญ

นี้เรียกว่าวิบากแห่งอาสวะ ก็ความดับแห่งอาสวะเป็นไฉน คือความดับแห่งอาสวะย่อมเกิดเพราะความดับแห่งอวิชชา อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล คือ สัมมาทิฐิ ฯลฯ

สัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งอาสวะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใดอริยสาวกย่อมทราบชัดอาสวะเหตุเกิดแห่งอาสวะ ความต่างแห่งอาสวะ วิบากแห่งอาสวะ ความดับแห่งอาสวะปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งอาสวะอย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อมทราบชัด พรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส เป็นที่ดับอาสวะนี้ ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบอาสวะ ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งอาสวะ ดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ฯ

ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบกรรม ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งกรรม ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูกรภิกษุทั้งหลายเรากล่าวเจตนาว่าเป็นกรรมบุคคลคิดแล้วจึงกระทำกรรมด้วยกาย ด้วยวาจาด้วยใจ ก็เหตุเกิดแห่งกรรมเป็นไฉน คือผัสสะเป็นเหตุเกิดแห่งกรรม ก็ความต่างแห่งกรรมเป็นไฉน คือ กรรมที่ให้วิบากในนรกก็มีที่ให้วิบากในกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานก็มี ที่ให้วิบากในเปรตวิสัยก็มี ที่ให้วิบากในมนุษย์โลกก็มีที่ให้วิบากในเทวโลกก็มี นี้เรียกว่าความต่างแห่งกรรม ก็วิบากแห่งกรรมเป็นไฉน คือ เราย่อมกล่าววิบากแห่งกรรมว่ามี ๓ ประการ คือ กรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน ๑ กรรมที่ให้ผลในภพที่เกิด ๑ กรรมที่ให้ผลในภพต่อๆ ไป ๑ นี้เรียกว่าวิบากแห่งกรรมความดับแห่งกรรมเป็นไฉนคือ ความดับแห่งกรรมย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งผัสสะ อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘

ประการนี้แล คือ สัมมาทิฐิ ฯลฯสัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งกรรม ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใดอริยสาวกย่อมทราบชัดกรรม เหตุเกิดแห่งกรรม ความต่างแห่งกรรมวิบากแห่งกรรม ความดับแห่งกรรม ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งกรรมอย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อมทราบชัดพรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งความชำแรกกิเลสเป็นที่ดับกรรมนี้ ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบกรรม ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งกรรมดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ฯ

ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความต่างแห่งทุกข์ วิบากแห่งทุกข์ ความดับแห่งทุกข์ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งทุกข์ ดังนี้นั้นเราอาศัยอะไรกล่าว แม้ชาติก็เป็นทุกข์ แม้ชราก็เป็นทุกข์ แม้พยาธิก็เป็นทุกข์ แม้มรณะก็เป็นทุกข์แม้โสกะ ปริเทวะ ทุกข์โทมนัส อุปายาสก็เป็นทุกข์ ปรารถนาสิ่งใดไม่ได้สิ่งนั้นก็เป็นทุกข์โดยย่ออุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ ก็เหตุเกิดแห่งทุกข์เป็นไฉน คือ ตัณหาเป็นเหตุเกิดแห่งทุกข์ ก็ความต่างแห่งทุกข์เป็นไฉน คือ ทุกข์มากก็มี ทุกข์น้อยก็มี ทุกข์ที่คลายช้าก็มีทุกข์ที่คลายเร็วก็มี นี้เรียกว่าความต่างแห่งทุกข์ ก็วิบากแห่งทุกข์เป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ถูกทุกข์อย่างใดครอบงำ มีจิตอันทุกข์อย่างใดกลุ้มรุม ย่อมเศร้าโศก ลำบาก รำพันทุบอก คร่ำครวญ ถึงความหลง ก็หรือบางคนถูกทุกข์ใดครอบงำแล้ว มีจิตอันทุกข์ใดกลุ้มรุมแล้ว

ย่อมแสวงหาเหตุปลดเปลื้องทุกข์ในภายนอกว่าใครจะรู้ทางเดียวหรือสองทางเพื่อดับทุกข์นี้ได้ดูกรภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวทุกข์ว่ามีความหลงใหลเป็นผล หรือว่ามีการแสวงหาเหตุปลดเปลื้องทุกข์ภายนอกเป็นผล นี้เรียกว่าวิบากแห่งทุกข์ ก็ความดับแห่งทุกข์เป็นไฉน คือ ความดับแห่งทุกข์ย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งตัณหา อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล คือสัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งทุกข์ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใดอริยสาวกย่อมทราบชัดทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความต่างแห่งทุกข์ วิบากแห่งทุกข์ ความดับแห่งทุกข์ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งทุกข์ อย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อมทราบชัดพรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส เป็นที่ดับทุกข์ ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความต่างแห่งทุกข์ วิบากแห่งทุกข์ความดับแห่งทุกข์ ปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งทุกข์ ดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ดูกรภิกษุทั้งหลาย

นี้แลเป็นธรรมปริยายที่เป็นปริยายเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส ฯ

จบสูตรที่ ๙