๙. โกณฑัญญสูตร เล่ม ๑๕

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดทรงครอบงำทางผิด ตั้งร้อยของมารเสียได้ ทรงทำลายกิเลสดุจตะปูตรึงใจทั้งหลายเสียได้ เสด็จจาริกไป ท่านทั้งหลายจงดูพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงทำการแก้เครื่องผูกเสียได้ ผู้อันกิเลสอาศัยไมได้แล้ว ผู้ทรงจำแนกธรรมเป็นส่วน ๆความจริง พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสบอกหนทางมีประการต่าง ๆ เพื่อเป็นเครื่องข้ามโอฆะไว้แล้ว พระสาวกทั้งหลายผู้เห็นธรรม ต่างก็ดำรงมั่นคงอยู่ในหนทางอันเป็นอมตะที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสบอกไว้แล้วนั้นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงทำความรุ่งเรือง ทรงแทงตลอดซึ่งธรรมแล้ว ได้ทรงเห็นธรรมเป็นที่ก้าวล่วงทิฏฐิทั้งปวง ครั้นทรงทราบและทรงทำให้แจ้งแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมอันเลิศแก่พระปัญจวัคคีย์เป็นปฐม

ความประมาทอะไรในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้วด้วยดีอย่างนี้จะพึงมีแก่ผู้รู้ทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงเป็นผู้ไม่ประมาท น้อมใจศึกษาในคำสอนของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นไว้ทุกเมื่อเถิด

๙. โกณฑัญญสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะสรรเสริญพระอัญญาโกณฑัญญะ

{๗๕๑} [๒๑๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ท่านพระอัญญาโกณฑัญญะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ซึ่ง

ท่านไม่ได้เข้าเฝ้ามานานแล้ว ครั้นแล้วได้ก้มศีรษะลงแทบพระยุคลบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า จุมพิตพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคเจ้า นวดเฟ้นด้วยมือทั้งสอง และประกาศชื่อว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์คือโกณฑัญญะ ข้าแต่พระสุคตเจ้า ข้าพระองค์คือโกณฑัญญะ”

{๗๕๒} ขณะนั้นแล ท่านพระวังคีสะมีความคิดว่า “ท่านพระอัญญาโกณฑัญญะ นี้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าซึ่งท่านไม่ได้เข้าเฝ้ามานานแล้ว ครั้นแล้วได้ก้มศีรษะลงแทบพระยุคลบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า จุมพิตพระบาททั้งสอง ของพระผู้มีพระภาคเจ้า นวดเฟ้นด้วยมือทั้งสอง และประกาศชื่อว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์คือโกณฑัญญะ ข้าแต่พระสุคตเจ้า ข้าพระองค์คือโกณฑัญญะ’ อย่ากระนั้นเลย เราพึงสรรเสริญท่านพระอัญญาโกณฑัญญะด้วยคาถาทั้งหลายที่ไพเราะในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าดีกว่า”ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะลุกจากอาสนะห่มผ้าเฉวียงบ่า ประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เนื้อความนี้ย่อมแจ่มแจ้งแก่ข้าพระองค์ ข้าแต่พระสุคตเจ้า เนื้อความนี้ย่อมแจ่มแจ้งแก่ข้าพระองค์ พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนวังคีสะ เนื้อความนั้นจงแจ่มแจ้งแก่เธอเถิด”

{๗๕๓} ลำดับนั้นแล ท่านพระวังคีสะได้สรรเสริญท่านพระอัญญาโกณฑัญญะ ด้วยคาถาที่ไพเราะในที่เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ท่านพระโกณฑัญญเถระนี้เป็นผู้ตรัสรู้ตามพระพุทธองค์ เป็นผู้มีความเพียรที่แรงกล้า เป็นผู้ได้วิเวกอันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขเนืองนิจ

คุณอันใดอันพระสาวกผู้ทำตามคำสอนของพระศาสดา จะพึงบรรลุ คุณอันนั้นท่านพระโกณฑัญญเถระผู้ไม่ประมาทศึกษาอยู่ ก็ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

ท่านพระโกณฑัญญเถระเป็นผู้มีอานุภาพมาก เป็นผู้ได้วิชชา ๓ เป็นผู้ฉลาดในเจโตปริยญาณ เป็นทายาทของพระพุทธองค์ กำลังถวายบังคมพระยุคลบาทของ พระศาสดาอยู่

๑๐. โมคคัลลานสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะสรรเสริญพระโมคคัลลานะ

{๗๕๔} [๒๑๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กาฬสิลา ข้างภูเขาอิสิคิลิ ใกล้พระนครราชคฤห์ พร้อมกับภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูป ซึ่งล้วนเป็นพระอรหันต์ ได้ยินว่า ท่านพระมหาโมคคัลลานะใช้จิตของท่าน ตามพิจารณาจิตซึ่งหลุดพ้นจากกิเลสแล้วอันหาอุปธิกิเลสมิได้ของภิกษุเหล่านั้น

{๗๕๕} ขณะนั้นแล ท่านพระวังคีสะได้มีความคิดว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้านี้แล ประทับอยู่ที่กาฬสิลา ข้างภูเขาอิสิคิลิ ใกล้พระนครราชคฤห์ พร้อมกับภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูปซึ่งล้วนเป็นพระอรหันต์ ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ใช้จิตของท่านตามพิจารณาจิตซึ่งหลุดพ้นจากกิเลสแล้วอันหาอุปธิกิเลสมิได้ของภิกษุเหล่านั้น อย่ากระนั้นเลย เราพึงสรรเสริญท่านพระมหาโมคคัลลานะ ด้วยคาถาอันไพเราะในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าดีกว่า”ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะลุกจากอาสนะห่มผ้าเฉวียงบ่า ประนมมือ ไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เนื้อความนี้ย่อมแจ่มแจ้งแก่ข้าพระองค์ ข้าแต่พระสุคตเจ้า เนื้อความนี้ย่อมแจ่มแจ้งแก่ข้าพระองค์ พระพุทธเจ้าข้า”