๘. ปโรสหัสสสูตร เล่ม ๑๕

๘. ปโรสหัสสสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะสรรเสริญพระพุทธเจ้า

{๗๔๗} [๒๑๖] สมัยหนี่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี พร้อมกับพระภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ๑,๒๕๐ รูป ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาอันเกี่ยวเนื่องด้วยพระนิพพานอยู่ ภิกษุเหล่านั้นต่างก็ใส่ใจทำให้เป็นประโยชน์ กำหนดไว้ด้วยจิตทั้งปวง เงี่ยโสตลงฟังธรรมอยู่{๗๔๘} ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะมีความคิดดังนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้านี้ทรงชี้แจงภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาอันเกี่ยวเนื่องด้วยนิพพานอยู่ ฝ่ายภิกษุเหล่านั้นต่างก็ใส่ใจทำให้เป็นประโยชน์ กำหนดไว้ด้วยจิตทั้งปวง เงี่ยโสตลงฟังธรรมอยู่ อย่ากระนั้นเลย เราควรสรรเสริญพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาที่ไพเราะในที่เฉพาะพระพักตร์ดีกว่า”ลำดับนั้นแล ท่านพระวังคีสะลุกจากอาสนะ ห่มผ้าเฉวียงบ่าแล้วประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เนื้อความนี้ย่อมแจ่มแจ้งแก่ข้าพระองค์ ข้าแต่พระสุคตเจ้า เนื้อความนี้ย่อมแจ่มแจ้งแก่ข้าพระองค์”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนวังคีสะ เนื้อความนี้จงแจ่มแจ้งเฉพาะเธอเถิด”

{๗๔๙} ลำดับนั้นแล ท่านพระวังคีสะได้ทูลสรรเสริญพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาอันไพเราะในที่เฉพาะพระพักตร์ว่า

ภิกษุมากกว่าพันรูปนั่งเฝ้าอยู่ใกล้ ๆ พระสุคตเจ้าผู้ทรงแสดงธรรมอันปราศจากธุลีคือพระนิพพาน ซึ่งหาภัยแต่ไหนมิได้อยู่

ภิกษุทั้งหลายต่างฟังธรรมอันปราศจากมลทินที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้วกันอยู่ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้อันหมู่ภิกษุห้อมล้อมแล้ว ช่างงดงามจริงหนอข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์เป็นผู้ควรแก่พระนามว่านาคะ ทรงเป็นพระฤๅษีสูงส่งกว่าฤๅษีทั้งหลาย ทรงเป็นดุจมหาเมฆโปรยปรายอมตธรรมมายังพระสาวกทั้งหลายข้าแต่พระมหาวีระเจ้า วังคีสะผู้เป็นสาวกของพระองค์ ออกจากที่พักกลางวัน ด้วยความประสงค์จะเข้าเฝ้าพระศาสดา ขอถวายบังคมพระยุคลบาทพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนวังคีสะ คาถาเหล่านี้เธอคิดตรึกตรองไว้ล่วงหน้าหรือว่าแจ่มแจ้งแก่เธอโดยฉับพลันทันที”

ท่านพระวังคีสะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คาถาเหล่านี้ ข้าพระองค์มิได้คิดตรึกตรองไว้ล่วงหน้าเลย หากแต่ว่าแจ่มแจ้งแก่ข้าพระองค์โดยฉับพลันทันที พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ถ้าอย่างนั้น ขอให้คาถาที่เธอไม่ได้คิดตรึกตรองไว้ล่วงหน้าเหล่านี้จงแจ่มแจ้งแก่เธอยิ่ง ๆ ขึ้นไปเถิด วังคีสะ”{๗๕๐} ท่านพระวังคีสะทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้สรรเสริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาทั้งหลายซึ่งตนไม่ได้คิดตรึกตรองไว้ล่วงหน้า ยิ่งขึ้นไปอีกว่า

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดทรงครอบงำทางผิด ตั้งร้อยของมารเสียได้ ทรงทำลายกิเลสดุจตะปูตรึงใจทั้งหลายเสียได้ เสด็จจาริกไป ท่านทั้งหลายจงดูพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงทำการแก้เครื่องผูกเสียได้ ผู้อันกิเลสอาศัยไมได้แล้ว ผู้ทรงจำแนกธรรมเป็นส่วน ๆความจริง พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสบอกหนทางมีประการต่าง ๆ เพื่อเป็นเครื่องข้ามโอฆะไว้แล้ว พระสาวกทั้งหลายผู้เห็นธรรม ต่างก็ดำรงมั่นคงอยู่ในหนทางอันเป็นอมตะที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสบอกไว้แล้วนั้นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงทำความรุ่งเรือง ทรงแทงตลอดซึ่งธรรมแล้ว ได้ทรงเห็นธรรมเป็นที่ก้าวล่วงทิฏฐิทั้งปวง ครั้นทรงทราบและทรงทำให้แจ้งแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมอันเลิศแก่พระปัญจวัคคีย์เป็นปฐม

ความประมาทอะไรในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้วด้วยดีอย่างนี้จะพึงมีแก่ผู้รู้ทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงเป็นผู้ไม่ประมาท น้อมใจศึกษาในคำสอนของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นไว้ทุกเมื่อเถิด

๙. โกณฑัญญสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะสรรเสริญพระอัญญาโกณฑัญญะ

{๗๕๑} [๒๑๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ท่านพระอัญญาโกณฑัญญะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ซึ่ง