๒. อรติสูตร เล่ม ๑๕

เหมือนดังเหล่าบุตรของผู้สูงศักดิ์ มีธนูมาก ฝึกปรือมาแล้ว จับธนูมั่นคง กระหนํ่ายิงธนูตั้งพันลูกมารอบตัว ผู้ที่หนีไม่ได้ฉะนั้น

ถึงแม้ว่าเหล่าสตรีจะพากันมามากกว่านี้ สตรีเหล่านั้น ก็จักเบียดเบียนเราผู้ตั้งมั่นแล้วในธรรมของตนไม่ได้เลย

เพราะว่าเราได้ฟังธรรมที่เป็นทางนำไปสู่พระนิพพานนี้ ในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์แล้ว ใจของเรายินดีแล้วในธรรมที่เป็นทางนำไปสู่พระนิพพานนั้น

มารใจบาปเอย ถ้าท่านยังดึงดันจะเข้ามาหาเราผู้อยู่อย่างนี้ เราก็จักทำโดยวิธีที่ท่านจะไม่ได้เห็นแม้กระทั่งทางไปของเรานะ ท่านมฤตยูราช

๒. อรติสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะบรรเทาความกระสัน

{๗๓๐} [๒๑๐] สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวีกับท่านพระนิโครธกัปปะผู้เป็นพระอุปัชฌาย์ ก็สมัยนั้นแล ท่านพระนิโครธกัปปะกลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหารแล้วก็เข้าไปสู่วิหาร จะออกไปก็ในเวลาเย็นบ้าง ในวันรุ่งขึ้นบ้าง{๗๓๑} ก็สมัยนั้นแล พระวังคีสะเกิดความกระสันขึ้น ถูกความกำหนัดรบกวน จิตของท่าน ลำดับนั้น ท่านพระวังคีสะมีความคิดว่า “ไม่เป็นลาภของเราหนอ ไม่ใช่ลาภของเราหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เราเกิด

ความกระสันขึ้น ที่ราคะตามรบกวนจิตเรา เหตุที่จะทำให้คนอื่นมาช่วยบรรเทาความกระสันแล้วยังความยินดีให้เกิดขึ้นแก่เรา เราจะได้แต่ที่ไหน ในเมื่อราคะนี้เกิดขึ้นแล้ว อย่ากระนั้นเลย เราพึงบรรเทาความกระสันแล้วยังความยินดีให้เกิดขึ้นแก่ตนด้วยตนเองดีกว่า”{๗๓๒} ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะบรรเทาความกระสันยังความยินดีให้เกิดขึ้นแก่ตนเองแล้ว จึงได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่า

ภิกษุใดละความไม่ยินดี ความยินดี และความนึกคิดอันเกี่ยวกับเหย้าเรือนได้หมดแล้ว ไม่สร้างป่าคือกิเลสในที่ไหน ๆ อีก ภิกษุนั้นแลชื่อว่าเป็นผู้หมดป่าแล้วเพราะไม่มีป่า

รูปอย่างใดอย่างหนึ่งในโลกนี้ ไม่ว่าจะอยู่บนแผ่นดิน อยู่กลางเวหา และอยู่ใต้แผ่นดินลงไป ทั้งหมดล้วนเป็นของไม่เที่ยง ย่อมเก่าครํ่าคร่าไป เหล่าผู้รู้ตัวแล้วย่อมถึงพร้อมอย่างนี้เที่ยวไป

ชนทั้งหลายเป็นผู้ติดพันแล้วในอุปธิทั้งหลาย คือ ในรูปที่ตนเห็นแล้ว ในเสียงที่ตนได้ฟังแล้ว ในกลิ่นและรสที่ตนได้รับแล้ว และในโผฏฐัพพารมณ์ที่ตนได้สัมผัสแล้ว จงเป็นผู้ไม่หวั่นไหว กำจัดความพอใจในกามคุณ ๕ เหล่านั้นเสีย บุคคลใดไม่ติดอยู่ในกามคุณ ๕ เหล่านั้น บัณฑิตทั้งหลายเรียกบุคคลนั้นว่าเป็นมุนีวิตกความตรึกที่ไม่ถูกธรรมเป็นอันมากซึ่งอาศัยปิยรูปสาตรูป ๖๐ ตั้งมั่นแล้วในหมู่ปุถุชน บุคคลใดไม่ตกอยู่ในวังวนในความตรึกไหนๆ ทั้งไม่กล่าวถ้อยคำหยาบคายบุคคลผู้นั้นชื่อว่าเป็นภิกษุ

ภิกษุผู้เป็นบัณฑิต ผู้มีจิตตั้งมั่นแล้วตลอดกาลนาน ไม่ลวงโลก มีปัญญารักษาตน ไม่ทะเยอทะยาน เป็นมุนีได้บรรลุสันติบทแล้ว ย่อมรอคอยเวลาปรินิพพานเท่านั้น

๓. เปสลสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะคิดดูหมิ่นภิกษุผู้มีศีล

{๗๓๓} [๒๑๑] สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวีกับท่านพระนิโครธกัปปะผู้เป็นพระอุปัชฌาย์ ก็สมัยนั้นแล ท่านพระวังคีสะ นึกดูหมิ่นภิกษุทั้งหลายผู้มีศีลเป็นที่รักอื่น ๆ เพราะถือว่าตัวเองมีปฏิภาณ ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะมีความคิดดังนี้ว่า “ไม่เป็นลาภของเราหนอ ไม่ใช่ลาภของเราหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เรามานึกดูหมิ่นภิกษุทั้งหลายผู้มีศีลเป็นที่รักอื่น ๆ เพราะถือว่าตัวเองมีปฏิภาณ”{๗๓๔} ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะทำความเดือดร้อนใจให้เกิดขึ้นแก่ตนเอง จึงได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่า

ดูก่อนท่านผู้เป็นสาวกของพระโคดม ท่านจงละทิ้งมานะความถือตัวเสีย จงละทิ้งทางแห่งมานะในโลกนี้เสีย อย่าให้เหลือด้วย ท่านจมปลักอยู่ในมานะและทางแห่งมานะ จึงได้เป็นผู้เดือดร้อนใจมาตลอดกาลนาน

หมู่สัตว์ที่ถูกความลบหลู่คุณแปดเปื้อน ถูกมานะกำจัดแล้ว ย่อมตกนรก นรชนที่ถูกมานะกำจัดแล้วเข้าถึงนรกอยู่ ย่อมเศร้าโศกตลอดกาลนาน

ภิกษุผู้ปฏิบัติชอบ ชนะกิเลสได้ด้วยมรรค ย่อมไม่เศร้าโศกเลยในกาลไหน ๆ ย่อมได้รับเกียรติคุณและ