๑๑. อโยนิโสมนสิการสูตร เล่ม ๑๕

๑๐. สัชฌายสูตร

ว่าด้วยเทวดาเข้าหาพระผู้สาธยายธรรม

{๗๘๖} [๒๓๐] สมัยหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งพำนักอยู่ในป่าแห่งหนึ่งในแคว้นโกศล ก็สมัยนั้น นัยว่าภิกษุรูปนั้นเมื่อก่อนเป็นผู้มากไปด้วยการสาธยายอยู่จนเกินเวลา สมัยต่อมา เธอเป็นผู้ขวนขวายน้อย ชอบอยู่เฉย ๆ ปล่อยให้เวลาล่วงเลยไป{๗๘๗} ลำดับนั้นแล เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในแนวป่านั้น เมื่อไม่ได้ฟังธรรมของเธอ จึงเขาไปหาเธอถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะเธอด้วยคาถาว่า

ข้าแต่ภิกษุ เพราะเหตุใดเล่า เมื่อท่านอยู่รวมกับภิกษุทั้งหลายจึงไม่สาธยายบทแห่งธรรม บุคคลฟังธรรมแล้ว ย่อมได้ความเลื่อมใส ผู้กล่าวธรรมย่อมได้รับการสรรเสริญในบัจจุบันนี้ทีเดียว{๗๘๘} ภิกษุรูปนั้นกล่าวว่า

ความพอใจในบทแห่งธรรมทั้งหลายได้มีแล้วในกาลก่อนจนถึงเวลาที่มาอยู่ร่วมด้วยวิราคะ เรามาอยู่ร่วมด้วยวิราคะแล้ว สัตบุรุษทั้งหลายรู้ทั่วถึงรูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ อย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว จึงได้กล่าวถึงการปล่อยวางอารมณ์นั้น ๆ

๑๑. อโยนิโสมนสิการสูตร

ว่าด้วยอกุศลตกเกิดเพราะมนสิการไม่แยบคาย

{๗๘๙}.[๒๓๑] สมัยหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งพำนักอยู่ในแนวป่าแห่งหนึ่งในแคว้นโกศล ก็สมัยนั้น เธออยู่ในที่พักกลางวัน นึกถึงอกุศลวิตกอันชั่วช้า คือ กามวิตก พยาบาทวิตก และวิหิงสาวิตก

{๗๙๐} ขณะนั้นแล เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในแนวป่านั้นมีความเอ็นดู มีความหวังดีต่อภิกษุรูปนั้น ประสงค์จะให้ภิกษุรูปนั้นสลดใจ จึงเขาไปหาภิกษุรูปนั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะภิกษุนั้นด้วยคาถาทั้งหลายว่า

ท่านถูกวิตกเกาะกินเพราะการใฝ่ใจโดยไม่แยบคาย ท่านจงละการใฝ่ใจที่ไม่แยบคายเสีย แล้วจงใคร่ครวญโดยแยบคาย ท่านปรารภพระศาสดา พระธรรม พระสงฆ์ และศีลของตนแล้ว จะบรรลุความปราโมทย์ ความอิ่มใจ และความสุขได้โดยไม่ต้องสงสัย แต่นั้นท่านผู้มากไปด้วยความปราโมทย์จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ลำดับนั้น ภิกษุรูปนั้นผู้ถูกเทวดานั้นเตือนให้สลดใจ ได้ถึงความสลดใจแล้วแล

๑๒. มัชฌันติกสูตร

ว่าด้วยกาลเวลากำลังเที่ยงวัน

{๗๙๑} [๒๓๒] สมัยหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งพำนักอยู่ในแนวป่าแห่งหนึ่งในแคว้นโกศล {๗๙๒} ขณะนั้นแล เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในแนวป่านั้นได้เข้าไปหาภิกษุรูปนั้น ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะภิกษุนั้นด้วยคาถาว่า

เมื่อหมู่นกทั้งหลายมาชุมนุมกันอยู่ ในเวลาเที่ยงวัน ป่าใหญ่ประหนึ่งว่าส่งเสียงระงมอยู่ การส่งเสียงระงมแห่งป่าใหญ่นั้นปรากฏเป็นภัยแก่ข้าพเจ้า

ภิกษุรูปนั้นตอบว่า

เมื่อหมู่นกทั้งหลายมาชุมนุมกันอยู่ ในเวลาเที่ยงวัน ป่าใหญ่ประหนึ่งว่าส่งเสียงระงมอยู่ การส่งเสียงระงมแห่งป่าใหญ่นั้นปรากฏเป็นความยินดีแก่เรา