๒. ปุริสสูตร เล่ม ๑๕

๒. ปุริสสูตร

ว่าด้วยธรรมของคน ๓ อย่าง

{๓๒๘} [๑๑๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีธรรมของคนกี่อย่างที่เมื่อเกิดขึ้นในภายใน ย่อมเกิดขึ้นเพื่อความไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุก”{๓๒๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนมหาบพิตร มีธรรมของคนอยู่ ๓ อย่างแลที่เมื่อเกิดขึ้นภายใน ย่อมเกิดขึ้นเพื่อความไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุก ธรรมของคน ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ๑. ธรรมของคนคือโลภะ เมื่อเกิดขึ้นในภายใน ย่อมเกิดขึ้นเพื่อความ

ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุก

๒. ธรรมของคนคือโทสะ เมื่อเกิดขึ้นในภายใน ย่อมเกิดขึ้นเพื่อความ

ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุก

๓. ธรรมของคนคือโมหะ เมื่อเกิดขึ้นในภายใน ย่อมเกิดขึ้นเพื่อความ

ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุก

ดูก่อนมหาบพิตร ธรรมของคน ๓ อย่างนี้แล ที่เมื่อเกิดขึ้นในภายใน ย่อมเกิดขึ้นเพื่อความไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุก”

{๓๓๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

โลภะ โทสะ และโมหะซึ่งเกิดขึ้นแล้วในตน ย่อมเบียดเบียนบุคคลผู้มีใจบาป ดุจขุยไผ่เบียดเบียนต้นไผ่ฉะนั้น

๓. ชรามรณสูตร

ว่าด้วยธรรมของพวกสัตบุรุษไม่ครํ่าคร่า

{๓๓๑} [๑๑๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “มีบ้างไหม พระพุทธเจ้าข้า คนที่เกิดมาแล้วเป็นผู้พ้นจากชรามรณะได้”

{๓๓๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ไม่มีหรอก มหาบพิตร คนที่เกิดมาแล้วเป็นผู้พ้นจากชรามรณะได้ ดูก่อนมหาบพิตร แม้เหล่ากษัตริย์มหาศาล ซึ่งเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีทรัพย์เครื่องอุปกรณ์น่าปลื้มใจมาก มีทรัพย์คือข้าวเปลือกมาก ซึ่งเกิดมาแล้ว ก็ไม่มีพ้นจากชรามรณะได้ แม้เหล่าพราหมณ์มหาศาล... แม้เหล่าคฤหบดีมหาศาลซึ่งเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีทรัพย์เครื่องอุปกรณ์น่าปลื้มใจมาก มีทรัพย์คือข้าวเปลือกมาก ซึ่งเกิดมาแล้ว ก็ไม่มีพ้นจากชรามรณะได้ แม้ร่างกายของเหล่าภิกษุซึ่งเป็นพระอรหันต์มีอาสวะสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลง