ปัญญวาสูตร เล่ม ๑๙

๔. ทุปปัญญสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าคนโง่คนใบ้

{๕๐๘} [๒๒๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ... แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘คนโง่ คนใบ้ คนโง่ คนใบ้’ ดังนี้ ที่เรียกว่า ‘คนโง่ คนใบ้’ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”{๕๐๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่า ‘คนโง่ คนใบ้’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ อันผู้นั้นไม่เจริญแล้ว ไม่ทำให้มากแล้ว โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุที่เรียกว่า ‘คนโง่ คนใบ้’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันผู้นั้นไม่เจริญแล้ว ไม่ทำให้มากแล้ว’

๕. ปัญญวันตสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าคนมีปัญญา

{๕๑๐} [๒๒๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ภิกษุนั้นทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘คนมีปัญญา ไม่ใช่คนใบ้ คนมีปัญญา ไม่ใช่คนใบ้’ ดังนี้ ที่เรียกว่า ‘คนมีปัญญา ไม่ใช่คนใบ้’ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”

{๕๑๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่า ‘คนมีปัญญา ไม่ใช่คนใบ้’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ อันผู้นั้นเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุ

ที่เรียกว่า ‘คนมีปัญญา ไม่ใช่คนใบ้’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันผู้นั้นเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว”

๖. ทลิททสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าคนจน

{๕๑๒} [๒๒๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ภิกษุนั้นทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘คนจน คนจน’ ดังนี้ ที่เรียกว่า คนจน ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า {๕๑๓} “ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่า ‘คนจน’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ อันผู้นั้นไม่เจริญแล้ว ไม่ทำให้มากแล้ว โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่า ‘คนจน’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้<*> แลอันผู้นั้นไม่เจริญแล้ว ไม่ทำให้มากแล้ว”

๗. อทลิททสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าคนไม่จน

{๕๑๔} [๒๒๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ภิกษุนั้นทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า‘คนไม่จน คนไม่จน’ ดังนี้ ที่เรียกว่า ‘คนไม่จน’ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า {๕๑๕} “ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่า ‘คนไม่จน’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ อันผู้นั้นเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่า ‘คนไม่จน’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันผู้นั้นเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว”