๔. ปริญเญยยสูตร เล่ม ๑๗

๓. ภวเนตติสูตร

ว่าด้วยกิเลสที่นำไปสู่ภพ

{๓๖๘} [๑๖๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ท่านพระราธะได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘กิเลสเป็นเหตุนำไปสู่ภพๆ’ ดังนี้ กิเลสเป็นเหตุนำไปสู่ภพเป็นไฉน ความดับกิเลสเป็นเหตุนำไปสู่ภพเป็นไฉน”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนราธะ ความพอใจ ความกำหนัด ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยาก ความเข้าถึง ความยึดมั่นอันเป็นที่ตั้ง ที่อยู่อาศัย ที่นอนแนบแห่งจิตในรูปอันใด นี้เรากล่าวว่า ‘กิเลสเป็นเหตุนำไปสู่ภพ’ เพราะกิเลสเหล่านั้นดับสนิท เรากล่าวว่า ‘ความดับแห่งกิเลสเป็นเหตุนำไปสู่ภพ’ ความพอใจ ความกำหนัด ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยาก ความเข้าถึง ความยึดมั่นอันเป็นที่ตั้ง ที่อยู่อาศัย ที่นอนแนบแห่งจิต ในเวทนา ... ในสัญญา ... ในสังขาร ... ในวิญญาณอันใด นี้เรากล่าวว่า ‘กิเลสเป็นเหตุนำไปสู่ภพ’ เพราะกิเลสเหล่านั้นดับสนิท เรากล่าวว่า ‘ความดับแห่งกิเลสเป็นเหตุนำไปสู่ภพ”

๔. ปริญเญยยสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ควรกำหนดรู้

{๓๖๙} [๑๖๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ท่านพระราธะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านพระราธะว่า “ดูก่อนราธะ เราจักแสดงปริญเญยยธรรมคือธรรมอันบุคคลควรกำหนดรู้ ปริญญาคือความกำหนดรู้ และ

ปริญญาตาวีบุคคลคือบุคคลผู้กำหนดรู้ เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ท่านพระราธะรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนราธะ ปริญเญยยธรรมเป็นไฉน คือ รูปเป็นปริญเญยยธรรม เวทนาเป็นปริญเญยยธรรม สัญญาเป็นปริญเญยยธรรม สังขารเป็นปริญเญยยธรรม วิญญาณเป็นปริญเญยยธรรม ธรรมเหล่านี้เรากล่าวว่า ปริญเญยยธรรม ดูก่อนราธะ ปริญญาเป็นไฉน คือ ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ นี้เรากล่าวว่าปริญญา ดูก่อนราธะ ปริญญาตาวีบุคคลเป็นไฉน คือ ผู้ที่ควรเรียกได้ว่าพระอรหันต์ ได้แก่ท่านผู้มีชื่ออย่างนี้ มีโคตรอย่างนี้ นี้เรากล่าวว่าปริญญาตาวีบุคคล”

๕. สมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยผู้ควรยกย่องและไม่ควรยกย่องว่าเป็นสมณพราหมณ์

{๓๗๐} [๑๖๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ท่านพระราธะนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนราธะ อุปาทานขันธ์มี ๕ เหล่านี้ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ อุปาทานขันธ์คือเวทนา ๑ อุปาทานขันธ์คือสัญญา ๑ อุปาทานขันธ์คือสังขาร ๑ อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ๑ ดูก่อนราธะ ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่รู้ประจักษ์ซึ่งคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้