๑๐. เทวทูตสูตร เล่ม ๑๔

ที่นอน ที่อยู่อาศัย และเครื่องตามประทีป เขาจะประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต หลังจากตายไปก็จะเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

{๕๐๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหมือนนักเลงการพนัน เพราะการได้ชัยชนะครั้งแรกเท่านั้น จึงได้โภคสมบัติมากมาย การได้ชัยชนะของนักเลงการพนันที่ได้โภคสมบัตินั้นเป็นเพียงเล็กน้อย ที่แท้แลการที่บัณฑิตนั้นประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริตแล้ว หลังจากตายไปย่อมจะเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เป็นการได้รับชัยชนะที่ยิ่งใหญ่กว่านั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือภูมิของบัณฑิตที่ครบถ้วนบริบูรณ์แล้ว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ พาลปัณฑิตสูตรที่ ๙

๑๐. เทวทูตสูตร

ว่าด้วยเทวฑูต ๕

{๕๐๔} [๒๖๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า{๕๐๕} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีเรือนอยู่ ๒ หลัง มีประตูตรงกัน บุรุษผู้มีสายตาดียืนอยู่ระหว่างกลางเรือน ๒ หลังนั้น พึงเห็นคนที่กำลังเดินเข้าบ้าง กำลังเดินออกบ้าง กำลังเดินมาบ้าง กำลังเดินไปบ้าง ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย เราย่อมมองเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว

ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ได้ว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการ กระทำ ด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ หรือหมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเกิดขึ้นในหมู่มนุษย์ หมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ

ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึง เปรตวิสัย หมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน หรือว่าหมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้น หลังจากตายไปจึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’{๕๐๖} [๒๖๒] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลก็จะพากันจับสัตว์นั้นที่แขนทั้งสองข้างแสดงแก่พญายมว่า ‘ขอเดชะ ชายผู้นี้ไม่ปรนนิบัติบิดามารดาเลย ไม่บำรุงสมณพราหมณ์ ไม่อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล ขอพระองค์จงลงอาญาแก่ชายผู้นี้เถิด’

พญายมซักถามสัตว์นรกถึงเรื่องเทวทูต ๕

เทวทูตที่ ๑

{๕๐๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมจะสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๑ กะสัตว์นั้นว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๑ ที่ปรากฏอยู่ในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นเลย เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่เคยเห็นเด็กแดง ๆ ที่ยังอ่อนนอนหงาย เปื้อนมูตรคูถของตนอยู่ในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘เคยเห็น เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เมื่อท่านรู้เดียงสาเป็นผู้ใหญ่ขึ้น มิได้มีความคิดดังนี้บ้างเลยหรือว่า ‘แม้ตัวเราเองก็มีความเกิดเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความเกิดไปได้ ควรที่เราจะทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่อาจคิดเช่นนั้นได้ เจ้าข้า ข้าพเจ้ามัวประมาทเสีย เจ้าข้า’

พญายมกล่าวอย่างนี้ว่า “พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่ได้ทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้ เพราะมัวประมาทเสีย ดังนั้น เหล่านายนิรยบาล จักลงโทษท่านฐานเป็นผู้ประมาทแล้ว ก็บาปกรรมนี้นั่นแลไม่ใช่มารดาบิดาทำให้ท่าน ไม่ใช่พี่น้องชายพี่น้องหญิงทำให้ท่าน ไม่ใช่มิตรสหายทำให้ท่าน ไม่ใช่ญาติสาโลหิตทำให้ท่าน ไม่ใช่สมณะและพราหมณ์ทำให้ท่าน ไม่ใช่เทวดาทำให้ท่าน ตัวท่านเองนั่นแหละทำเข้าไว้ ท่านเท่านั้นจักเสวยวิบากกรรมนี้

เทวทูตที่ ๒

{๕๐๘} [๒๖๓] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึง เทวทูตที่ ๑ กะสัตว์นั้นแล้ว จึงสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๒ ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๒ ปรากฏในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นเลย เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนพ่อมหาจำเริญ ท่านไม่เคยเห็นหญิงหรือชายที่มีอายุ ๘๐ ปี ๙๐ ปี หรือ ๑๐๐ ปี นับแต่เกิดมา ผู้แก่หง่อม มีซี่โครงคด หลังงอ ถือไม้เท้า เดินงก ๆ เงิ่น ๆ โซเซ พ้นวัยหนุ่มสาวแล้ว ฟันหัก ผมหงอก หนังย่น ศีรษะล้าน เหี่ยว ตัวตกกระ ในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘เคยเห็น เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เมื่อท่านรู้เดียงสาเป็นผู้ใหญ่ขึ้น มิได้มีความคิดดังนี้บ้างเลยหรือว่า ‘แม้ตัวเราเองก็มีความแก่เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ ควรที่เราจะทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่อาจคิดเช่นนั้น เจ้าข้า ข้าพเจ้ามัว ประมาทเสีย เจ้าข้า’

พญายมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่ได้ทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้เพราะมัวประมาทเสีย ดังนั้น เหล่านายนิรยบาลจักลงโทษท่านฐานที่เป็นผู้ประมาทแล้ว ก็บาปกรรมนี้นั่นแลไม่ใช่มารดาบิดาทำให้ท่าน ไม่ใช่พี่น้องชายพี่น้องหญิงทำให้ท่าน ไม่ใช่มิตรสหายทำให้ท่าน ไม่ใช่ญาติสาโลหิตทำให้ท่าน ไม่ใช่สมณะและพราหมณ์ทำให้ท่าน ไม่ใช่เทวดาทำให้ท่าน ตัวท่านเองนั่นแหละทำเข้าไว้ ท่านเท่านั้นจักเสวยวิบากกรรมนี้’

เทวทูตที่ ๓

{๕๐๙} [๒๖๔] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๒ กะสัตว์นั้นแล้ว จึงสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๓ ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๓ ปรากฏในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นเลย เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า “พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่เคยเห็นหญิงหรือชายผู้ป่วยเป็นไข้หนักทุกข์ทรมาน นอนเปื้อนมูตรคูถของตน ต้องมีคนอื่นคอยพยุงลุกพยุงเดินในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘เคยเห็น เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เมื่อท่านรู้เดียงสาเป็นผู้ใหญ่ขึ้น มิได้มีความคิดดังนี้บ้างเลยหรือว่า ‘แม้ตัวเราเองก็มีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความเจ็บป่วยไปได้ ควรที่เราจะทำความดีทางกาย ทางวาจา ทางใจไว้’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่อาจคิดเช่นนั้น เจ้าข้า ข้าพเจ้ามัวประมาทเสีย เจ้าข้า’

พญายมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่ได้ทำความดีทางกายทางวาจา และทางใจไว้เพราะมัวประมาทเสีย ดังนั้น เหล่านายนิรยบาลจักลงโทษท่านฐานที่เป็นผู้ประมาทแล้ว ก็บาปกรรมนี้นั่นแลไม่ใช่มารดาบิดาทำให้ท่าน ไม่ใช่พี่น้องชายพี่น้องหญิงทำให้ท่าน ไม่ใช่มิตรสหายทำให้ท่าน ไม่ใช่ญาติสาโลหิตทำให้ท่าน ไม่ใช่สมณะและพราหมณ์ทำให้ท่าน ไม่ใช่เทวดาทำให้ท่าน ตัวท่านเองนั่นแหละทำเข้าไว้ ท่านเท่านั้นจักเสวยวิบากกรรมนี้’

เทวทูตที่ ๔

{๕๑๐} [๒๖๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๓ กะสัตว์นั้นแล้ว จึงสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๔ ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๔ ปรากฏในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นเลย เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่เคยเห็นพระราชาทั้งหลายในแดนมนุษย์จับโจรผู้ประพฤติผิดมาแล้ว สั่งลงกรรมกรณ์วิธีต่าง ๆ บ้างเลยหรือ คือ๑.แบบโบยด้วยแส้

๒.แบบโบยด้วยหวาย

๓.แบบตีด้วยตะบองสั้น

๔.แบบตัดมือ

๕.แบบตัดเท้า

๖.แบบตัดทั้งมือทั้งเท้า

๗.แบบตัดหู

๘.แบบตัดจมูก

๙.แบบตัดทั้งหูทั้งจมูก

๑๐.ลงโทษแบบพิลังคถาลิกะ (หม้อเคี่ยวนํ้าส้ม)

๑๑.แบบสังขมุณฑกะ (ขอดสังข์)

๑๒.แบบราหูมุข (ปากราหู)

๑๓.แบบโชติมาลิกะ (พุ่มเพลิง)

๑๔.แบบหัตถปัชโชติกะ (มือไฟ)

๑๕.แบบเอรกวัตติกะ (นุ่งหนังช้าง)

๑๖.แบบจีรกวาสิกะ (นุ่งสร่าย)

๑๗.แบบเอเณยยกะ(ยืนกวาง)

๑๘.แบบพลิสมังสิกะ(กระชากเนื้อด้วยเบ็ด)

๑๙.แบบกหาปณกะ(ควักเนื้อทีละกหาปณะ)

๒๐.แบบขาราปฏิจฉกะ(แปรงน้ำกรด)

๒๑.แบบปลิฆปริวัตติกะ(วนลิ่ม)

๒๒.แบบปลาลปีฐกะ(ตั่งฟาง)

๒๓.แบบราดด้วยน้ำมันที่เดือด

๒๔.แบบให้สุนัขกัดกิน

๒๕.แบบเสียบที่หลาวทั้งเป็น

๒๖.แบบใช้ดาบตัดศีรษะ

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘เคยเห็น เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เมื่อท่านรู้เดียงสาเป็นผู้ใหญ่ขึ้น มิได้มีความคิดดังนี้บ้างเลยหรือว่า ‘นัยว่า สัตว์ที่ทำบาปกรรมไว้นั้น ๆ ย่อมถูกลงกรรมกรณ์แบบต่าง ๆ เห็นปานนี้ในปัจจุบัน จะป่วยกล่าวไปไยถึงชาติหน้าเล่า ควรที่เราจะทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้’สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่อาจคิดเช่นนั้นได้ เจ้าข้า ข้าพเจ้ามัวประมาทเสีย เจ้าข้า’

พญายมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่ได้ทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้เพราะมัวประมาทเสีย ดังนั้น เหล่านายนิรยบาลจักลงโทษท่านฐานเป็นผู้ประมาทแล้ว ก็บาปกรรมนี้นั่นแลไม่ใช่มารดาบิดาทำให้ท่าน ไม่ใช่พี่น้องชายพี่น้องหญิงทำให้ท่าน ไม่ใช่มิตรสหายทำให้ท่าน ไม่ใช่ญาติสาโลหิตทำให้ท่าน ไม่ใช่สมณะและพราหมณ์ทำให้ท่าน ไม่ใช่เทวดาทำให้ท่าน ตัวท่านเองนั่นแหละทำเข้าไว้ ท่านเท่านั้นจักเสวยวิบากกรรมนี้

เทวทูตที่ ๕

{๕๑๑} [๒๖๖] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๔ กะสัตว์นั้นแล้ว จึงสอบสวนซักไซ้ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๕ ว่า ‘พ่อ มหาจำเริญ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๕ ปรากฏในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นเลย เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนพ่อมหาจำเริญ ท่านไม่เคยเห็นหญิง หรือชายที่ตายแล้ววันหนึ่ง หรือสองวัน หรือสามวัน ขึ้นพองอืด เขียวช้ำ มีนํ้าเหลืองเยิ้มในแดนมนุษย์บ้างเสยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘เคยเห็น เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เมื่อท่านรู้เดียงสาเป็นผู้ใหญ่ขึ้น มิได้มีความคิดดังนี้บ้างเลยหรือว่า ‘แม้ตัวเราเองก็มีความตายเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ ควรที่เราจะทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่อาจคิดเช่นนั้นได้ เจ้าข้า ข้าพเจ้ามัวประมาทเสีย เจ้าข้า’

พญายมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่ได้ทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้เพราะมัวประมาทเสีย ดังนั้น เหล่านายนิรยบาล จักลงโทษท่านฐานเป็นผู้ประมาทแล้ว ก็บาปกรรมนี้นั่นแลไม่ใช่มารดาบิดาทำให้ท่าน ไม่ใช่พี่น้องชายพี่น้องหญิงทำให้ท่าน ไม่ใช่มิตรสหายทำให้ท่าน ไม่ใช่ญาติสาโลหิตทำให้ท่าน ไม่ใช่สมณะและพราหมณ์ทำให้ท่าน ไม่ใช่เทวดาทำให้ท่าน ตัวท่านเองนั่นแหละทำเข้าไว้ ท่านเท่านั้นจักเสวยวิบากกรรมนี้’

การลงกรรมกรณ์ในนรก

{๕๑๒} [๒๖๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๕ กะสัตว์นั้นแล้วก็นิ่งอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะให้คนพาลนั้นจองจำเครื่องพันธนาการ ๕ แห่ง คือ ตรึงตะปูเหล็กแดงที่มือข้างที่ ๑ ที่มือข้างที่ ๒ ที่เท้าข้างที่ ๑ ที่เท้าข้างที่ ๒ และที่กลางทรวงอก คนพาลนั้นจะเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในนรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุดดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะจับคนพาลนั้นขึงพืดแล้วเอา ผึ่งถาก คนพาลนั้นจะเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในนรกนั้นและ จะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุด

{๕๑๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะจับคนพาลนั้นเอาเท้าขึ้นข้างบน เอาหัวลงข้างล่าง แล้วถากด้วยพร้า คนพาลนั้นจะเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในนรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุดดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะจับเอาคนพาลนั้นเทียมรถ แล้วให้วิ่งกลับไปกลับมาบนแผ่นดินที่มีไฟติดลุกโพลงโชติช่วง คนพาลนั้นจะเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในนรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุดดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะบังคับให้คนพาลนั้นปีนขึ้นปีนลงภูเขาถ่านเพลิงลูกใหญ่ที่มีไฟติดลุกโพลงโชติช่วง คนพาลนั้นจะเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในนรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุดดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะจับเอาคนพาลนั้นเอาเท้าขึ้นข้างบน เอาหัวลงข้างล่าง แล้วพุ่งลงไปในหม้อทองแดงที่ร้อนมีไฟติดลุกโพลง

โชติช่วง คนพาลนั้นจะเดือดเป็นฟองอยู่ในหม้อทองแดงนั้น เมื่อเดือดเป็นฟอง จะพลุ่งขึ้นข้างบนครั้งหนึ่ง พล่านลงข้างล่างครั้งหนึ่ง แล้วพล่านไปด้านขวางอีกครั้งหนึ่ง จะเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในหม้อทองแดงนั้น และจะไม่ตายจนตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุด

{๕๑๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะโยนคนพาลนั้นเข้าไปในมหานรก ก็มหานรกนั้นแล

มี ๔ มุม ๔ ประตู แบ่งไว้โดยส่วนเท่ากัน มี

กำแพงเหล็กล้อมรอบ มีแผ่นเหล็กครอบไว้ พื้นของ

มหานรกนั้นทำด้วยเหล็ก ลุกโพลงเป็นไฟ แผ่ไปตลอด

๑๐๐ โยชน์รอบด้าน มั่นคงอยู่ทุกเมื่อ

เรื่องมหานรก

[๒๖๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลมหานรกนั้นมีเปลวไฟพลุ่งจากฝาด้านหน้าจดฝาด้านหลัง พลุ่งจากฝาด้านหลังจดฝาด้านหน้า พลุ่งจากฝาด้านเหนือจดฝาด้านใต้ พลุ่งจากฝาด้านใต้จดฝาด้านเหนือ พลุ่งขึ้นจากข้างล่างจดข้างบน พลุ่งจากข้างบนจดข้างล่าง สัตว์นรกนั้นจะเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในมหานรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุด

{๕๑๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ย่อมจะมีสมัยในบางครั้งบางคราว ที่โดยล่วงระยะกาลนานไป ประตูด้านหน้าของมหานรกจะเปิดออก สัตว์นรกนั้นจะโลดแล่นไปยังประตูนั้นโดยเร็ว เมื่อโลดแล่นไปโดยเร็ว ย่อมถูกไฟไหม้ผิวบ้าง ไหม้หนังบ้าง ไหม้เนื้อบ้าง ไหม้เอ็นบ้าง แม้กระดูกก็มอดไหม้เป็นควันตลบไป แต่อวัยวะที่ถูกกำจัดไปแล้วจะกลับคงรูปเดิมทันที และในขณะที่สัตว์นรกนั้น ใกล้จะถึงประตู ประตูนั้นก็จะปิด สัตว์นรกนั้นย่อมเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในมหานรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุด

{๕๑๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ย่อมจะมีสมัยในบางครั้งบางคราว ที่โดยล่วงระยะกาลนานไป ประตูด้านหลังของมหานรกจะเปิดออก ... ประตูด้านเหนือจะเปิดออก ... ประตูด้านใต้จะเปิดออก สัตว์นรกนั้นจะโลดแล่นไปยังประตูนั้นโดยเร็ว เมื่อโลดแล่นไปโดยเร็ว ย่อมถูกไฟไหม้ผิวบ้าง ไหม้หนังบ้าง ไหม้เนื้อบ้าง ไหม้เอ็นบ้าง แม้กระดูกก็มอดไหม้เป็นควันตลบไป แต่อวัยวะที่ถูกกำจัดไปแล้วจะกลับคงรูปเดิมทันที และในขณะที่สัตว์นรกนั้นใกล้จะถึงประตู ประตูนั้นก็จะปิด สัตว์นรกนั้นย่อมเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในมหานรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุด{๕๑๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ย่อมจะมีสมัยในบางครั้งบางคราว ที่โดยล่วงระยะกาลนานไป ประตูด้านหน้าของมหานรกนั้นจะเปิดออก สัตว์นรกนั้นจะโลดแล่นไปยังประตูนั้นโดยเร็ว เมื่อโลดแล่นไปโดยเร็ว ย่อมถูกไฟไหม้ผิวบ้าง ไหม้หนังบ้าง ไหม้เนื้อบ้าง ไหม้เอ็นบ้าง แม้กระดูกก็มอดไหม้เป็นควันตลบไป แต่อวัยวะที่ถูกกำจัดไปแล้วจะกลับคงรูปเดิมทันที สัตว์นรกนั้นจะออกทางประตูนั้นได้

เรื่องนรกขุมต่าง ๆ

[๒๖๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รอบ ๆ มหานรกนั้น มีคูถนรก (นรกที่เต็มด้วยคูถ) ขนาดใหญ่อยู่ สัตว์นั้นจะตกลงไปในคูถนรกนั้น และในคูถนรกนั้นแลมีหมู่ปาณชาติที่มีปากดังเข็มคอยเจาะผิวแล้วเจาะหนัง แล้วเจาะเนื้อ แล้วเจาะเอ็น แล้วเจาะกระดูก แล้วกินเยื่อในกระดูก สัตว์นรกนั้นย่อมเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในคูถนรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด

{๕๑๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รอบ ๆ คูถนรกนั้น มีกุกกุลนรก (นรกที่เต็มด้วยเถ้ารึง) ขนาดใหญ่อยู่ สัตว์นรกนั้นจะตกลงไปในกุกกุลนรกนั้น ย่อมเสวย

ทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในกุกกุลนรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด

{๕๑๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รอบ ๆ กุกกุลนรกนั้น มีสิมพลีวันนรก (นรกป่างิ้ว) ขนาดใหญ่ที่มีลำต้นสูงชลูดขึ้นไปโยชน์หนึ่ง มีหนามยาว ๑๖ องคุลี มีไฟติดลุกโพลงโชติช่วงอยู่ เหล่านายนิรยบาลจะบังคับให้สัตว์นรกนั้นขึ้น ๆ ลง ๆ ที่ ต้นงิ้วนั้น สัตว์นรกนั้นย่อมเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในสิมพลีวันนรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด

{๕๒๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รอบ ๆ สิมพลีวันนรกนั้น มีอสิปัตตวันนรก (นรกป่าไม้ใบเป็นดาบ) ขนาดใหญ่อยู่ สัตว์นรกนั้นจะเข้าไปในป่านั้น จะถูกใบไม้ที่ลมพัดตัดมือบ้าง ตัดเท้าบ้าง ตัดทั้งมือและเท้าบ้าง ตัดใบหูบ้าง ตัดจมูกบ้าง ตัดทั้งใบหูและจมูกบ้าง สัตว์นรกนั้นย่อมเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าว อยู่ในอสิปัตตวันนรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด

{๕๒๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รอบ ๆ อสิปัตตวันนรกนั้น มีขาโรทกนทีนรก (นรกแม่นํ้าด่าง) ขนาดใหญ่อยู่ สัตว์นรกนั้นจะตกลงไปในแม่นํ้านั้น ลอยไปตามกระแสบ้าง ทวนกระแสบ้าง ทั้งตามและทวนกระแสบ้าง อยู่ในแม่นํ้านั้น ย่อมเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในขาโรทกนทีนรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด

{๕๒๒} [๒๗๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลพากันเอาเบ็ดเกี่ยวสัตว์ นรกนั้นขึ้นวางบนบกแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เจ้าต้องการอะไร’ สัตว์นั้นบอกอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าหิว เจ้าข้า’ เหล่านายนิรยบาลจึงเอาขอเหล็กแดงที่มีไฟติดลุกโพลงโชติช่วงเกี่ยวปากให้อ้า แล้วกรอกก้อนเหล็กแดงที่มีไฟติดลุกโพลงโชติช่วงเข้าในปาก ก้อนเหล็กแดงนั้นจะไหม้ริมฝีปากบ้าง ไหม้ปากบ้าง ไหม้คอบ้าง ไหม้ท้องบ้าง ของสัตว์นั้น พาเอาไส้ใหญ่บ้าง ไส้น้อยบ้าง ออกมาทางส่วนเบื้องล่าง สัตว์นั้นย่อมเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในที่นั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด

{๕๒๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลกล่าวกะสัตว์นั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อ มหาจำเริญ เจ้าต้องการอะไร’ สัตว์นั้นบอกอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้ากระหาย เจ้าข้า’ เหล่านายนิรยบาลจึงเอาขอเหล็กแดงที่มีไฟติดลุกโพลงโชติช่วงเกี่ยวปากให้อ้าแล้วเอาน้ำทองแดงร้อน ๆ มีไฟติดลุกโพลงโชติช่วงกรอกเข้าไปในปาก นํ้าทองแดงนั้นจะไหม้ริมฝีปากบ้าง ไหม้ปากบ้าง ไหม้คอบ้าง ไหม้ท้องบ้าง ของสัตว์นั้น พาเอาไส้ใหญ่บ้าง ไส้น้อยบ้าง ออกมาทางส่วนเบื้องล่าง สัตว์นั้นย่อมเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในที่นั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะโยนสัตว์นั้นเข้าไปในมหานรกอีก{๕๒๔}

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว พญายมได้มีความดำริอย่างนี้ว่า ‘พ่อเจ้าประคุณเอ๋ย เป็นอันว่าเหล่าสัตว์ที่ทำบาปกรรมไว้ในโลกย่อมถูกนายนิรยบาลลงกรรมกรณ์แบบต่าง ๆ เห็นปานนี้ โอหนอ ขอเราพึงได้ความเป็นมนุษย์ ขอพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพึงเสด็จอุบัติในโลก ขอเราพึงได้นั่งใกล้พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นพึงทรงแสดงธรรมแก่เรา และขอเราพึงรู้ทั่วถึงธรรมของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเถิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เรื่องนั้น เรามิได้ฟังต่อสมณะหรือพราหมณ์อื่น ๆ แล้วจึงบอก ก็แลเราบอกเรื่องที่รู้เองเห็นเองปรากฏเองทั้งนั้น”

นิคมคาถา

{๕๒๕} [๒๗๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไวยากรณภาษิตดังนี้ ครั้นแล้ว พระองค์ผู้พระสุคตศาสดา ได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกดังนี้ว่า

นรชนผู้เป็นมาณพเหล่าใดถูกเทวทูตตักเตือนแล้วก็

ยังมัวประมาทอยู่นรชนเหล่านั้นจะเข้าถึงกายที่ต่ำทราม

เสียใจไปตลอดกาลนาน

ส่วนนรชนเหล่าใดเป็นสัตบุรษผู้สงบระงับในโลกนี้

ถูกเทวทูตตักเตือนแล้ว ย่อมไม่ประมาทในธรรมของ

พระอริยเจ้าในกาลไหน ๆ

เพราะเห็นภัยในความถือมั่นอันเป็นเหตุแห่งการ

เกิดและการตายแล้วไม่ถือมั่น นรชนทั้งหลายย่อม

หลุดพ้นในธรรมเป็นที่สิ้นการเกิดและการตายได้

นรชนเหล่านั้นเป็นผู้ถึงความเกษม มีความสุข

ดับสนิทในปัจจุบัน พ้นเวรภัยทั้งปวง ข้ามพ้นทุกข์

ได้ทั้งสิ้น

จบ เทวทูตสูตรที่ ๑๐

จบ สุญญตวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. จูฬสุญญตสูตร ๒. มหาสุญญตสูตร

๓. อัจฉริยัพภูตธัมมสูตร ๔. พักกุลัตเถรัจฉริยัพภูตสูตร

๕. ทันตภูมิสูตร ๖. ภูมิชสูตร

๗. อนุรุทธสูตร ๘. อุปักกิเลสสูตร

๙. พาลปัณฑิตสูตร ๑๐. เทวทูตสูตร

๔. วิภังควรรค

หมวดว่าด้วยการจำแนกรายละเอียดธรรม

๑. ภัทเทกรัตตสูตร

ว่าด้วยลักษณะผู้มีราตรีเดียวเจริญ

{๕๒๖} [๒๗๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอุทเทสและวิภังค์ ของบุคคลผู้มีราตรีเดียวเจริญ แก่เธอทั้งหลาย พวกเธอจงฟังอุทเทสและวิภังค์นั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง”{๕๒๗} ภิกษุเหล่านั้น ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พร้อมแล้ว พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสดังนี้ว่า

บุคคลไม่ควรคำนึงถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว ไม่ควรมุ่ง

หวังถึงสิ่งที่ยังไม่มาถึง สิ่งใดล่วงไปแล้ว สิ่งนั้นก็เป็น

อันละไปแล้ว และสิ่งที่ยังไม่มาถึงก็เป็นอันยังไม่มาถึง