๒. มหาโคสิงคสาลสูตร เล่ม ๑๒

๒. มหาโคสิงคสาลสูตร

ว่าด้วยป่าโคสิงคสาลวัน สูตรใหญ่

ผู้ทำให้ป่างาม

{๓๖๙} [๓๓๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ป่าโคสิงคสาลวัน พร้อมด้วยพระสาวกระดับพระเถระผู้มีชื่อเสียงมากรูปด้วยกัน คือ ท่านพระสารีบุตร ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ท่านพระมหากัสสปะ ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระเรวตะ ท่านพระอานนท์ และพระสาวกระดับพระเถระผู้มีชื่อเสียงอื่น ๆ

ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะออกจากที่พักผ่อน ในเวลาเย็น เข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะท่านพระมหากัสสปะดังนี้ว่า “มาไปกันเถิดท่านกัสสปะ พวกเราจักเข้าไปหาท่าน พระสารีบุตรเพื่อฟังธรรมกัน” ท่านพระมหากัสสปะรับคำท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้ว

ลำดับนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ท่านพระมหากัสสปะ และท่านพระอนุรุทธะ เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรเพื่อฟังธรรมกัน ท่านพระอานนท์ได้เห็น ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ท่านพระมหากัสสปะ และท่านพระอนุรุทธะเข้า ไปหาท่านพระสารีบุตรเพื่อฟังธรรมกัน ครั้นแล้วจึงเข้าไป หาท่านพระเรวตะ แล้วกล่าวกะท่านพระเรวตะดังนี้ว่า “ท่านเรวตะ ท่าน สัตบุรุษเหล่าโน้นกำลังเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรเพื่อฟังธรรมกัน มาไปกันเถิด ท่านเรวตะ พวกเรา ก็จักเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรเพื่อฟังธรรมกัน” ท่านพระเรวตะรับคำท่านพระอานนท์แล้วลำดับนั้น ท่านพระเรวตะและท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระ

สารีบุตร เพื่อฟังธรรมกัน

ความเห็นของพระอานนท์

{๓๗๐} [๓๓๓] ท่านพระสารีบุตรได้เห็นท่านพระเรวตะและท่านพระอานนท์ เดินมาแต่ไกล ครั้นแล้วได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า “ขอท่านอานนท์ จงมาเถิด ท่านอานนท์ผู้เป็นอุปัฏฐากอยู่ใกล้ชิดของพระผู้มีพระภาคเจ้ามาก็ดีแล้ว ท่านอานนท์ ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่งไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านอานนท์ ป่าโคสิงคสาลวันจะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร”ท่านพระอานนท์ตอบว่า “ท่านสารีบุตร ภิกษุในพระศาสนานี้เป็นพหูสูต เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะ บริบูรณ์ครบถ้วน ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุนั้นแสดงธรรม แก่บริษัท ๔ ด้วยบทและพยัญชนะอันราบเรียบ ไม่ขาดสาย เพื่อถอนเสียซึ่ง อนุสัย ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวันพึงงามด้วยภิกษุลักษณะอย่างนี้แล”

ความเห็นของพระเรวตะ

{๓๗๑} [๓๓๔] เมื่อท่านพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้วท่านพระสารีบุตรได้ กล่าวกะท่านพระเรวตะดังนี้ว่า “ท่านเรวตะ ปฏิภาณตามที่เป็นของตนท่าน อานนท์ก็ตอบแล้ว บัดนี้เราขอถามท่านเรวตะในข้อนั้นบ้างว่า ป่าโคสิงค

สาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่งไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านเรวตะ ป่าโคสิงคสาลวันจะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร”

ท่านพระเรวตะตอบว่า “ท่านสารีบุตร ภิกษุในพระศาสนานี้ เป็นผู้มีการหลีกเร้นเป็นที่มายินดี ยินดีในการหลีกเร้น หมั่นประกอบธรรมเครื่อง ระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคาร ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวันพึงงามด้วยภิกษุลักษณะอย่างนี้แล”

ความเห็นของพระอนุรุทธะ

{๓๗๒} [๓๓๕] เมื่อท่านพระเรวตะกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กล่าว กะท่านพระอนุรุทธะดังนี้ว่า “ท่านอนุรุทธะปฏิภาณตามที่เป็นของตน ท่านเรวตะก็ได้ตอบแล้ว บัดนี้เราขอถามท่านอนุรุทธะในข้อนั้นบ้างว่า ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่ง ไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านอนุรุทธะ ป่าโคสิงคสาลวัน จะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร”ท่านอนุรุทธะตอบว่า “ท่านสารีบุตร ภิกษุในพระศาสนานี้ย่อมมอง เห็นโลกธาตุ ได้เป็นพันด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีตาดีอยู่บนปราสาทชั้นบนสุดพึงมองเห็นมณฑลแห่งกงล้อ ตั้งพันได้ ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมมองเห็นโลกธาตุได้เป็นพัน ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวันพึงงามด้วยภิกษุลักษณะอย่างนี้แล”

ความเห็นของพระมหากัสสปะ

{๓๗๓} [๓๓๖] เมื่อท่านพระอนุรุทธะกล่าวอย่างนี้แล้วท่านพระสารีบุตร ได้กล่าวกะท่านพระมหากัสสปะ ดังนี้ว่า “ท่านกัสสปะ ปฏิภาณตามที่เป็นของตน ท่านอนุรุทธะก็ได้ตอบแล้ว บัดนี้เราขอถามท่านกัสสปะในข้อนั้นบ้างว่า ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่งไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านกัสสปะ ป่าโคสิงคสาลวันจะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร”ท่านพระมหากัสสปะตอบว่า “ท่านสารีบุตร ภิกษุในพระศาสนานี้

ตนเองเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรด้วยตนเองเป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความ เป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรด้วยตนเองเป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรด้วยตนเองเป็นผู้ถือไตรจีวรเป็นวัตรและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ถือไตรจีวรเป็นวัตรด้วยตนเองเป็นผู้มีความปรารถนาน้อยและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้มีความปรารถนาน้อยด้วยตนเองเป็นผู้สันโดษและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วย

ตนเองเป็นผู้สงัดและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสงัดด้วย

ตนเองเป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่และยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความไม่คลุกคลีด้วยหมู่ด้วยตนเองเป็นผู้ปรารภความเพียรและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย

ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความถึงพร้อมด้วยศีลด้วย

ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยสมาธิและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความถึงพร้อมด้วยสมาธิด้วย

ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญาและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความถึงพร้อมด้วยปัญญาด้วย

ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิมุตติและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความถึงพร้อมด้วยวิมุตติด้วย

ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิมุตติญาณทัสสนะและยังกล่าวสรรเสริญ คุณแห่งความถึงพร้อมด้วยวิมุตติญาณทัสสนะด้วย

ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวันพึงงามด้วยภิกษุลักษณะนี้แล”

ความเห็นของพระมหาโมคคัลลานะ

{๓๗๔} [๓๓๗] เมื่อท่านพระมหากัสสปะกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตร ได้กล่าวกะท่านพระมหาโมคคัลลานะดังนี้ว่า “ท่านโมคคัลลานะ ปฏิภาณ ตามที่เป็นของตนท่านมหากัสสปะก็ได้ตอบแล้ว บัดนี้เราขอถามท่านมหาโมคคัลลานะ ในข้อนั้นบ้างว่า ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่งไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านโมคคัลลานะ ป่าโคสิงคสาลวันจะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร”ท่านพระมหาโมคคัลลานะตอบว่า “ท่านสารีบุตร ภิกษุ ๒ รูปในพระศาสนานี้กล่าวอภิธรรมกถากัน เธอทั้งสองนั้นถามปัญหากันและกัน ถามปัญหากันแล้วก็ตอบกันเอง และไม่หยุดพักด้วย ทั้งธรรมกถาของเธอทั้งสองนั้นก็ไหลเรื่อยไป ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวันพึงงามด้วยภิกษุ ลักษณะนี้แล”

ความเห็นของพระสารีบุตร

{๓๗๕} [๓๓๘] ลำดับนั้นท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวกะท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า “ท่านสารีบุตร ปฏิภาณตามที่เป็นของตนพวกเราทั้งหมดก็ได้ตอบไปแล้ว บัดนี้พวกเราขอถามท่านสารีบุตรในข้อนั้นบ้างว่า ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่งไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวัน จะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร”

ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ท่านโมคคัลลานะ ภิกษุในพระศาสนานี้ยังจิต ให้เป็นไปในอำนาจและไม่เป็นไปตามอำนาจของจิต เธอประสงค์ที่จะอยู่ด้วยวิหารสมาบัติ ใดในเวลาเช้า ก็อยู่ด้วยวิหารสมาบัตินั้นในเวลาเช้าได้ ประสงค์ที่จะอยู่ด้วยวิหารสมาบัติใดในเวลาเที่ยง ก็อยู่ด้วยวิหารสมาบัตินั้น ในเวลาเที่ยงได้ ประสงค์ที่จะอยู่ด้วยวิหารสมาบัติใดในเวลาเย็น ก็อยู่ด้วย วิหารสมาบัตินั้นในเวลาเย็นได้

เปรียบเหมือนหีบผ้าของพระราชาหรือของราชมหาอำมาตย์ซึ่งมีผ้าสี ต่างๆ เต็มอยู่ พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ประสงค์จะนุ่งห่มผ้าชุดใด ๆ ในเวลาเช้า ก็นุ่งห่มผ้าชุดนั้น ๆ ในเวลาเช้าได้ ประสงค์จะนุ่งห่มผ้าชุดใด ๆ ในเวลาเที่ยง ก็นุ่งห่มผ้าชุดนั้น ๆ ในเวลาเที่ยงได้ ประสงค์จะนุ่งห่มผ้าชุดใด ๆ ในเวลาเย็น ก็นุ่งห่มผ้าชุดนั้น ๆ ในเวลาเย็นได้ แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉัน นั้นเหมือนกันแล ยังจิตให้เป็นไปในอำนาจและไม่เป็นไปตามอำนาจของจิต เธอประสงค์ที่จะอยู่ด้วยวิหารสมาบัติใดในเวลาเช้า ก็อยู่ด้วยวิหารสมาบัติ นั้นในเวลาเช้าได้ ประสงค์ที่จะอยู่ด้วยวิหารสมาบัติใดในเวลาเที่ยง ก็อยู่ ด้วยวิหารสมาบัตินั้นในเวลาเที่ยงได้ ประสงค์ที่จะอยู่ด้วยวิหารสมาบัติใด ในเวลาเย็น ก็อยู่ด้วยวิหารสมาบัตินั้นในเวลาเย็นได้ ท่านโมคคัลลานะ ป่าโคสิงคสาลวันพึงงามด้วยภิกษุลักษณะอย่างนี้แล”

เข้าเฝ้าพระพุทธองค์

{๓๗๖} [๓๓๙] ลำดับนั้น ท่านสารีบุตรได้กล่าวกะท่านผู้มีอายุเหล่านั้นดังนี้ว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ปฏิภาณตามที่เป็นของตน ๆ พวกเราทุกรูปก็ได้ตอบกันแล้ว มาไปกันเถิด พวกเราจักเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้ายังที่ประทับกัน ครั้นแล้วจักกราบทูลความนี้แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาค เจ้าจักทรงพยากรณ์แก่พวกเราอย่างใดพวกเราจักทรงจำข้อความนั้นไว้อย่างนั้น” ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นรับคำของท่านพระสารีบุตรแล้ว

ลำดับนั้นท่านผู้มีอายุเหล่านั้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนี่งแล้ว ท่านพระสารีบุตรก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า

“พระพุทธเจ้าข้า ขอประทานพระวโรกาส ท่านพระเรวตะ ท่านพระ อานนท์เข้าไปหาข้าพระองค์ถึงที่อยู่เพื่อฟังธรรมกัน ข้าพระองค์ได้เห็นท่าน พระเรวตะและท่านพระอานนท์เดินมาแต่ไกล ครั้นแล้วจึงได้กล่าวกะท่าน พระอานนท์ดังนี้ว่า ‘ขอท่านอานนท์จงมาเถิด ท่านอานนท์ผู้เป็นอุปัฏฐาก อยู่ใกล้ชิดของพระผู้มีพระภาคเจ้ามาก็ดีแล้ว ท่านอานนท์ ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่งไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านอานนท์ ป่าโคสิงคสาลวันจะพึงงาม ได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร’ เมื่อข้าพระองค์กล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้ตอบว่า ‘ท่านสารีบุตร ภิกษุในพระศาสนานี้เป็นพหูสูต เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ ครบถ้วน ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุนั้นแสดงธรรมแก่บริษัท ๔ ด้วยบทและพยัญชนะอันราบเรียบ ไม่ขาดสาย เพื่อถอนเสียซึ่งอนุสัย ท่าน สารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวันพึงงามด้วยภิกษุลักษณะอย่างนี้แล’ ดังนี้’’

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “สาธุ สาธุ สารีบุตร อานนท์เมื่อจะพยากรณ์ให้ถูก ก็พึงพยากรณ์ตามนั้น ด้วยว่าอานนท์เป็นพหูสูต เป็นผู้ทรง สุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องด้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้น อานนท์นั้นก็ได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา อานนท์นั้นแสดงธรรมแก่บริษัท ๔ ด้วยบท และพยัญชนะอันราบเรียบ ไม่ขาดสาย เพื่อถอนเสียซึ่งอนุสัย”

{๓๗๗} [๓๔๐] “พระพุทธเจ้าข้า เมื่อท่านพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์ก็ได้กล่าวกะท่านพระเรวตะดังนี้ว่า ‘ท่านเรวตะ ปฏิภาณตามที่เป็นของตนท่านอานนท์ก็ตอบแล้ว บัดนี้เราขอถามท่านเรวตะในข้อนั้นบ้างว่า ‘ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละ บานสะพรั่งไปทุกต้นกลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านเรวตะ ป่าโคสิงคสาลวันจะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร, เมื่อข้าพระองค์ กล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระเรวตะก็ได้ตอบว่า ‘ท่านสารีบุตร ภิกษุในพระศาสนานี้เป็นผู้มีการหลีกเร้น เป็นที่มายินดี ยินดีในการหลีกเร้น หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌาน ให้เหินห่าง ประกอบด้วย วิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคาร ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวันพึงงาม ด้วยภิกษุลักษณะอย่างนี้แล”“สาธุ สาธุ สารีบุตร เรวตะเมื่อจะพยากรณ์ให้ถูก ก็พึงพยากรณ์ตามนั้น ด้วยว่าเรวตะเป็นผู้มีการหลีกเร้นเป็นที่มายินดี ยินดีในการหลีกเร้น หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคาร”

{๓๗๘} [๓๔๑] “พระพุทธเจ้าข้า เมื่อท่านพระเรวตะกล่าวอย่างนี้แล้ว ข้า พระองค์ได้กล่าวกะท่านพระอนุรุทธะดังนี้ว่า ‘ท่านอนุรุทธะ ปฏิภาณตาม ที่เป็นของตนท่านเรวตะก็ได้ตอบแล้ว บัดนี้เราขอถามท่านอนุรุทธะในข้อนั้น

บ้างว่า ‘ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่งไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านอนุรุทธะ ป่าโคสิงคสาลวันจะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร’ เมื่อข้าพระองค์กล่าว อย่างนี้แล้ว ท่านอนุรุทธะตอบว่า “ท่านสารีบุตร ภิกษุในพระศาสนานี้ ย่อมมองเห็นโลกธาตุได้เป็นพันด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีตาดีอยู่บนปราสาทชั้นบนสุด พึงมองเห็นมณฑลแห่งกงล้อตั้งพันได้ ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมมองเห็นโลกธาตุได้ เป็นพันด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวันพึงงามด้วยภิกษุลักษณะอย่างนี้แล’ ดังนี้’’

“สาธุ สาธุ สารีบุตร อนุรุทธะเมื่อจะพยากรณ์ให้ถูก ก็พึงพยากรณ์ ตามนั้นด้วยว่าอนุรุทธะย่อมมองเห็นโลกธาตุได้เป็นพันด้วยทิพยจักษุอัน บริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์”

{๓๗๙} [๓๔๒] “พระพุทธเจ้าข้า เมื่อท่านพระอนุรุทธะกล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์ได้กล่าวกะท่านพระมหากัสสปะดังนี้ว่า ‘ท่านกัสสปะ ปฏิภาณตามที่เป็นของตน ท่านอนุรุทธะก็ได้ตอบแล้ว บัดนี้เราขอถามท่านกัสสปะ ในข้อนั้นบ้างว่า ‘ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่งไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านกัสสปะ ป่าโคสิงคสาลวัน จะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร’ เมื่อข้าพระองค์ กล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระมหากัสสปะก็ได้ตอบว่า ‘ท่านสารีบุตร ภิกษุ ในพระศาสนานี้ตนเองเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่ง ความเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรด้วย ตนเองเป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร... เป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร...เป็นผู้ถือไตรจีวรเป็นวัตร...เป็นผู้มีความปรารถนาน้อย... เป็นผู้สันโดษ... เป็นผู้สงัด... เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่... เป็นผู้ปรารภความเพียร ...เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล...เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยสมาธิ...เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา... เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิมุตติ... ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิมุตติญาณทัสสนะ

และยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความถึงพร้อมด้วยวิมุตติญาณทัสสนะด้วย ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวันพึงงามด้วยภิกษุลักษณะอย่างนี้แล’ ดังนี้”

“สาธุ สาธุ สารีบุตร กัสสปะเมื่อจะพยากรณ์ให้ถูก ก็พึงพยากรณ์ ตามนั้นด้วยว่า กัสสปะตนเองเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร และยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรด้วย ตนเองเป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร และยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย ตนเองเป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร และยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรด้วย ตนเองเป็นผู้ถือไตรจีวรเป็นวัตร และยังกล่าวสรรเสริญ คุณแห่งความเป็นผู้ถือไตรจีวรเป็นวัตรด้วย ตนเองเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย และยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้มีความปรารถนาน้อยด้วย ตนเองเป็นผู้สันโดษ

และยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วย ตนเองเป็นผู้สงัด และยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสงัดด้วย ตนเองเป็นผู้ไม่ คลุกคลีด้วยหมู่และยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความไม่คลุกคลีด้วยหมู่ด้วย ตนเองเป็นผู้ปรารภความเพียรและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่ง ความถึงพร้อมด้วยศีลด้วย ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยสมาธิและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความถึงพร้อมด้วยสมาธิด้วย ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญาและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความถึงพร้อมด้วยปัญญาด้วย ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิมุตติและยังกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความถึงพร้อมวิมุตติด้วย ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิมุตติญาณทัสสนะและยังกล่าวสรรเสริญ คุณแห่งความถึงพร้อมด้วยวิมุตติญาณทัสสนะด้วย”{๓๘๐} [๓๔๓] “พระพุทธเจ้าข้า เมื่อท่านพระมหากัสสปะกล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์ได้กล่าวกะท่านพระมหาโมคคัลลานะดังนี้ว่า ‘ท่านโมคคัลลานะ ปฏิภาณตามที่เป็นของตนท่านมหากัสสปะก็ได้ตอบแล้ว บัดนี้เราขอถามท่านโมคคัลลานะในข้อนั้นบ้างว่า ‘ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรี

แจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่งไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านโมคคัลลานะ ป่าโคสิงคสาลวันจะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร, เมื่อข้าพระองค์กล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระมหาโมคคัลลานะก็ได้ตอบว่า ‘ท่าน สารีบุตร ภิกษุ ๒ รูปในพระศาสนานี้กล่าวอภิธรรมกถากัน เธอทั้งสองนั้น ถามปัญหากันและกัน ถามปัญหากันแล้วก็ตอบกันเอง และไม่หยุดพักด้วย ทั้งธรรมกถาของเธอทั้งสองนั้นก็ไหลเรื่อยไป ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวัน พึงงามด้วยภิกษุลักษณะอย่างนี้แล, ดังนี้”

“สาธุ สาธุ สารีบุตร โมคคัลลานะเมื่อจะพยากรณ์ให้ถูก ก็พึงพยากรณ์ตามนั้น ด้วยว่าโมคคัลลานะเป็นธรรมกถึก”

{๓๘๑} [๓๔๔] เมื่อท่านพระสารีบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า ในลำดับต่อไป ข้าพระองค์ได้กล่าวกะท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ปฏิภาณ ตามที่เป็นของตนพวกเราทั้งหมดก็ได้ตอบไปแล้ว บัดนี้พวกเราขอถามท่านสารีบุตรในข้อนั้นบ้างว่า ‘ป่าโคสิงคสาลวันเป็นสถานน่ารื่นรมย์ ราตรีแจ่มกระจ่าง ต้นสาละบานสะพรั่งไปทุกต้น กลิ่นคล้ายทิพย์ย่อมอบอวลไปทั่ว ท่านสารีบุตร ป่าโคสิงคสาลวันจะพึงงามได้ด้วยภิกษุลักษณะอย่างไร’ เมื่อข้าพระองค์กล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรก็ได้ตอบว่า ‘ท่านโมคคัลลานะ ภิกษุในพระศาสนานี้ยังจิตให้เป็นไปในอำนาจและไม่เป็นไปตามอำนาจของจิต

เธอประสงค์ที่จะอยู่ด้วยวิหารสมาบัติใดในเวลาเช้าก็อยู่ ด้วยวิหารสมาบัตินั้นในเวลาเช้าได้ ประสงค์ที่จะอยู่ด้วยวิหารสมาบัติใดในเวลาเที่ยง ก็อยู่ด้วยวิหารสมาบัตินั้นในเวลาเที่ยงได้ ประสงค์ที่จะอยู่ด้วยวิหารสมาบัติใดในเวลาเย็น ก็อยู่ด้วยวิหารสมาบัตินั้นในเวลาเย็นได้ เปรียบ เหมือนหีบผ้าของพระราชาหรือ ของราชมหาอำมาตย์ซึ่งมีผ้าสีต่าง ๆ เต็มอยู่ พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ประสงค์จะนุ่งห่มผ้าชุดใด ๆ ในเวลาเช้า ก็นุ่งห่มผ้าชุดนั้น ๆ ในเวลาเช้าได้ ประสงค์จะนุ่งห่มผ้าชุดใด ๆ ในเวลาเที่ยง