พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ เอกนิบาต · วรรคที่ ๓
๑. จิตตฌายีสูตร เล่ม ๒๕
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๙๙ (Royal Thai)1/7 in วรรคที่ ๓4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ เอกนิบาต วรรคที่ ๓ จิตตฌายีสูตร (Royal Thai Volume 25 · Mahachula Volume 25 · Mahamakut Volume 45 · Chaloem Phrakiat Volume 25)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 25, pp. 350–351
๓. ตติยวรรค ๑. ปสันนจิตตสูตร
๓. ตติยวรรค
๑. ปสันนจิตตสูตร
ว่าด้วยจิตไม่เศร้าหมองไปสุคติ
{๑๙๙} [๒๑] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราใช้จิตของเรากำหนดรู้วาระจิตของบุคคล บางคนในโลกนี้ซึ่งมีจิตผ่องใสได้ว่า ถ้าเขาตายไปเวลานี้ต้องได้ไปเกิดในสวรรค์เหมือนถูก เชิญไปประดิษฐานไว้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะจิตของเขาผ่องใส ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เพราะเหตุที่มีจิตผ่องใสนั้นเอง สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
พระพุทธเจ้าทรงทราบว่าคนบางคนในโลกนี้มีจิต
ผ่องใส จึงได้ทรงพยากรณ์เนื้อความนี้แลแก่ภิกษุ
ทั้งหลายในสำนักของพระองค์ว่า
ถ้าเขาตายไปในเวลานี้ต้องเข้าถึงสุคติ เพราะจิต
ของเขาผ่องใส เขาเป็นอย่างนั้นเหมือนได้รับเชิญไป
เพราะเหตุที่มีจิตผ่องใสนั้นเอง สัตว์ทั้งหลายจึงไปสุคติ
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้นข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้
- ๑สุคติโลกสวรรค์ หมายถึงภพภูมิอันมีแต่ความสุข เป็นโลกที่ลํ้าเลิศอย่างดีด้วยสมบัติทั้งหลาย มีรูปอันน่าปรารถนาเป็นต้น (นัย องฺ.เอกก.อ. ๕๐, ขุ.อิดิ.อ. ๘๔) หรือเรียกว่า กามาพจรสวรรค์ ๖ ชั้น
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ
๒. เมตตสูตร
ว่าด้วยอานิสงส์ของบุญคือเมตตา
{๒๐๐} [๒๒] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธออย่ากลัวบุญเลย คำว่า ‘บุญ’ นี้เป็น ชื่อของความสุขที่น่าปรารถนา น่ารัก น่ายินดีพอใจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรารู้ผลที่น่าปรารถนา น่ารัก น่ายินดีพอใจ ที่ได้เสวยตลอดมาแห่งบุญที่ บำเพ็ญติดต่อกันมานาน เราเจริญเมตตาพรหมวิหาร มาเป็นเวลานาน ถึง ๗ ปี ในระหว่างนี้ไม่ต้องกลับมาเกิดในโลกนี้ เลยตลอด ๗ มหากัป
- ๑เมตตาพรหมวิหาร ธรรมเครื่องอยู่อย่างประเสริฐคือเมตตา หมายถึงภาวะจิตที่มีความปรารถนาดี รักใคร่ เอื้ออาทร แสดงความเป็นมิตร ว่าโดยลักษณะเป็นต้น(คืออธิบายความหมายให้ชัด) เมตตามีความเป็นไปแห่งอาการที่เกื้อกูลเป็นลักษณะ มีความใส่ใจในประโยชน์เกื้อกูลเป็นหน้าที่ มีความกำจัดความอาฆาตเป็นอาการปรากฏ มีความเห็นว่าสัตว์ทั้งหลายเป็นผู้น่ารักใคร่เป็นเหตุ เกิด มีความระงับความพยาบาทเป็นสมบัติ (ข้อดี) มีความเกิดสิเน่หาเป็นวิบัติ (ข้อเสีย) ในที่นี้ เรียกอีกอย่างว่า เมตตาสมาธิ ภาวะจิตที่เป็นสมาธิซี่งประกอบด้วยเมตตา (ขุ.อิติ.อ. ๘๖)
- ๒โลกนี้ ในที่นี้หมายถึงโลกคือกามาวจรภูมิ ซึ่งได้แก่ อบายภูมิ ๔ มนษย์ ๑ สวรรค์ ๖ (ขุ.อิติ.อ. ๘๖)
- ๓มหากัป คำว่า กัป ในที่นี้หมายถึงกำหนดระยะเวลาที่ยาวนานมาก หรือกำหนดระยะเวลาที่ โลกคือสกลจักรวาลประลัยครั้งหนี่งนับเป็นกัปหนึ่ง ซึ่งจัดแบ่งเป็น ๔ ช่วงระยะ หรือ ๔ อสงไขยกัป (ช่วงระยะเวลาที่นานนับไม่ได้)คือ (๑) สังวัฎฏกัป กัปฝ่ายเสื่อม ช่วงระยะเวลาที่โลกคือ สกลจักรวาลกำลังประลัยเสื่อมพินาศเพราะเหตุ ๓ อย่าง นํ้า ไฟ และลม อย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่ง กินระยะเวลานานนับเป็น ๑ อสงไขย (๒) สังวัฏฏัฏฐายีกัป กัปที่ดำรงความเสื่อมอยู่ ช่วงระยะเวลาที่โลกจักรวาลผ่านพ้นช่วงประลัยและมืดมิดอยู่นานแสนนานนับเป็น ๑ อสงไขย (๓)วิวัฏฏกัป กัปฝ่ายเจริญ ช่วงระยะเวลาที่โลกจักรวาลกำลังวิวัฒน์ตัวก้าวสู่ความเจริญด้วยสรรพสิ่งเหมือนช่วงก่อนประลัย ซึ่งก็ใช้เวลานานมากจนนับเป็น ๑ อสงไขย (๔) วิวัฏฏัฏฐายีกัป กัปที่ดำรงความเจริญอยู่ ช่วงระยะเวลาที่โลกมิวิวัฒนาการอย่างสมบูรณ์เต็มที่จน สรรพสัตว์สามารถอาศัยอยู่ได้ ซึ่งก็วิวัฒนาการอยู่อย่างยืนนานมากจนนับเป็น ๑ อสงไขย โลกปัจจุบันจัดอยู่ในอสงไขยกัปนี้ เมี่อ หมุนเวียนจนครบ ๔ อสงไขยกัป นับเป็น ๑ มหากัป {ดูรายละเอียดในคัมภีร์วิสุทธิมรรค (วิสุทฺธิ.
End of ๑. จิตตฌายีสูตร