arnon.worldSign in

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ เอกนิบาต · วรรคที่ ๓

๒. ปุญญสูตร เล่ม ๒๕

Text layerBuddha’s wordsItems ๒๐๐ (Royal Thai)2/7 in วรรคที่ ๓4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ เอกนิบาต วรรคที่ ๓ ปุญญสูตร (Royal Thai Volume 25 · Mahachula Volume 25 · Mahamakut Volume 45 · Chaloem Phrakiat Volume 25)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 25, pp. 351–353

Page 351

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ

๒. เมตตสูตร

ว่าด้วยอานิสงส์ของบุญคือเมตตา

{๒๐๐} [๒๒] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธออย่ากลัวบุญเลย คำว่า ‘บุญ’ นี้เป็น ชื่อของความสุขที่น่าปรารถนา น่ารัก น่ายินดีพอใจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรารู้ผลที่น่าปรารถนา น่ารัก น่ายินดีพอใจ ที่ได้เสวยตลอดมาแห่งบุญที่ บำเพ็ญติดต่อกันมานาน เราเจริญเมตตาพรหมวิหาร มาเป็นเวลานาน ถึง ๗ ปี ในระหว่างนี้ไม่ต้องกลับมาเกิดในโลกนี้ เลยตลอด ๗ มหากัป

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑เมตตาพรหมวิหาร ธรรมเครื่องอยู่อย่างประเสริฐคือเมตตา หมายถึงภาวะจิตที่มีความปรารถนาดี รักใคร่ เอื้ออาทร แสดงความเป็นมิตร ว่าโดยลักษณะเป็นต้น(คืออธิบายความหมายให้ชัด) เมตตามีความเป็นไปแห่งอาการที่เกื้อกูลเป็นลักษณะ มีความใส่ใจในประโยชน์เกื้อกูลเป็นหน้าที่ มีความกำจัดความอาฆาตเป็นอาการปรากฏ มีความเห็นว่าสัตว์ทั้งหลายเป็นผู้น่ารักใคร่เป็นเหตุ เกิด มีความระงับความพยาบาทเป็นสมบัติ (ข้อดี) มีความเกิดสิเน่หาเป็นวิบัติ (ข้อเสีย) ในที่นี้ เรียกอีกอย่างว่า เมตตาสมาธิ ภาวะจิตที่เป็นสมาธิซี่งประกอบด้วยเมตตา (ขุ.อิติ.อ. ๘๖)
  2. ๒โลกนี้ ในที่นี้หมายถึงโลกคือกามาวจรภูมิ ซึ่งได้แก่ อบายภูมิ ๔ มนษย์ ๑ สวรรค์ ๖ (ขุ.อิติ.อ. ๘๖)
  3. ๓มหากัป คำว่า กัป ในที่นี้หมายถึงกำหนดระยะเวลาที่ยาวนานมาก หรือกำหนดระยะเวลาที่ โลกคือสกลจักรวาลประลัยครั้งหนี่งนับเป็นกัปหนึ่ง ซึ่งจัดแบ่งเป็น ๔ ช่วงระยะ หรือ ๔ อสงไขยกัป (ช่วงระยะเวลาที่นานนับไม่ได้)คือ (๑) สังวัฎฏกัป กัปฝ่ายเสื่อม ช่วงระยะเวลาที่โลกคือ สกลจักรวาลกำลังประลัยเสื่อมพินาศเพราะเหตุ ๓ อย่าง นํ้า ไฟ และลม อย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่ง กินระยะเวลานานนับเป็น ๑ อสงไขย (๒) สังวัฏฏัฏฐายีกัป กัปที่ดำรงความเสื่อมอยู่ ช่วงระยะเวลาที่โลกจักรวาลผ่านพ้นช่วงประลัยและมืดมิดอยู่นานแสนนานนับเป็น ๑ อสงไขย (๓)วิวัฏฏกัป กัปฝ่ายเจริญ ช่วงระยะเวลาที่โลกจักรวาลกำลังวิวัฒน์ตัวก้าวสู่ความเจริญด้วยสรรพสิ่งเหมือนช่วงก่อนประลัย ซึ่งก็ใช้เวลานานมากจนนับเป็น ๑ อสงไขย (๔) วิวัฏฏัฏฐายีกัป กัปที่ดำรงความเจริญอยู่ ช่วงระยะเวลาที่โลกมิวิวัฒนาการอย่างสมบูรณ์เต็มที่จน สรรพสัตว์สามารถอาศัยอยู่ได้ ซึ่งก็วิวัฒนาการอยู่อย่างยืนนานมากจนนับเป็น ๑ อสงไขย โลกปัจจุบันจัดอยู่ในอสงไขยกัปนี้ เมี่อ หมุนเวียนจนครบ ๔ อสงไขยกัป นับเป็น ๑ มหากัป {ดูรายละเอียดในคัมภีร์วิสุทธิมรรค (วิสุทฺธิ.
Page 352

๓. ตติยวรรค ๒. เมตตสูตร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายนัยว่าเมื่อกัปพินาศไปเราได้เข้าถึงพรหมโลกชั้น อาภัสสรภูมิ เมื่อกัปตั้งขึ้นใหม่อีก เราเข้าถึงพรหมวิมานที่ยังไม่มีเจ้าของ ในชั้นปฐมฌานภูมิ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราเป็นพรหมที่เป็นมหาพรหมเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ไม่มีใครข่มได้ เป็นผู้เห็นถ่องแท้ เป็นผู้กุมอำนาจ อยู่ในพรหมวิมานนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เราได้เป็นท้าวสักกะจอมเทพถึง ๓๖ ครั้ง ได้เป็น พระเจ้าจักรพรรดิู้ทรงธรรม เป็นพระธรรมราชา มีมหาสมุทรทั้ง ๔ เป็น ขอบเขต เป็นผู้ชนะวิเศษแล้ว มีแว่นแคว้นที่มั่งคั่งอุดมสมบูรณ์ มีค่ายคู ประตูหอรบมั่นคงสมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการนับได้หลายร้อยครั้ง ไม่จำเป็นต้อฺงพูดถึงความเป็นพระเจ้าแผ่นดินในประเทศเลยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นมีความดำริว่า ‘กรรมอะไรหนอมีผล มีวิบากที่ทำให้เราเป็นผู้มีฤทธานุภาพมากมายถึงเพียงนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เห็นว่า ผลวิบากแห่งกรรม ๓ อย่างที่ทำให้เราเป็นผู้มีฤทธานุภาพ มากถึงเพียงนี้ คือ

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๒/๕๕)} อนึ่ง เกี่ยวกับเรื่องมหากัปนี้ ในอรรถกถาได้เปรียบให้เข้าใจความนานของระยะเวลา ด้วยอุปมาว่า มีสระนํ้าใหญ่แห่งหนึ่งเต็มไปด้วยนํ้า บุคคลเอาปลายใบหญ้าคาจุ่มลงไปนำหยดนํ้า ออกมา ๑๐๐ ปีต่อ ๑ ครั้ง จนนํ้าในสระนั้นแห้ง กระทำเช่นนี้ไปจนครบ ๗ ครั้ง นั้นคือระยะเวลา ๑ มหากัป (ที.สี.อ. ๑๔๘) ในที่นี้ ๑ สังวัฏฏกัปวิวิฏฏกัปเท่ากับ ๑ มหากัป (นัย ขุ.อุ.อ. ๘๖}
  2. ๑พรหมโลกชั้นอาภัสสรภูมิ หมายถึงพวกพรหมผู้มีรัศมีกายสุกปลั่งดุจดั่งเปลวไฟ อยู่ในพรหมโลกชั้นทุติยฌานภูมิที่ ๓ (นัย ที.ม.อ. ๑๐๐, ม.มู.อ. ๑/๓๘ องฺ.สตฺตก.อ. ๑๘๑)
  3. ๒พรหมวิมาน...ปฐมฌานภูมิ หมายถึงพวกพรหมชั้นปฐมฌาน ๓ ชั้น คือ (๑) พรหมปาริสัชชา ชั้นพวกบริษัทบริวารมหาพรหม (๒) พรหมปุโรหิดา ชั้นพวกปุโรหิตมหาพรหม (๓) มหาพรหมา ชั้นมหาพรหม (นัย ที.ม.อ. ๑๐๙, ม.มู.อ. ๒/๒๔๑, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๘๐-๑๘๑)
  4. ๓รัตนะ ๗ ประการ คือ จักรแก้ว ช้างแก้ว ม้าแก้ว มณีแก้ว นางแก้ว คฤหบดีแก้ว และ ปริณายกแก้ว (ขุ.อิติ.อ. ๘๘) อนึ่ง พีงดูรายละเอียดโดยพิสดารในมหาสุทัสสนสูตร พระบาลี สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาววรรค (แปล) เล่ม ๑๐ข้อ ๒๔๓-๒๕๑
Page 353

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ

๑. ทาน การให้ ๒. ทมะ การฝึกตน

๓. สัญญมะ การสำรวม

ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนื้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนื้ว่า

กุลบุตรผู้หวังประโยชน์พึงสั่งสมบุญที่มีผลสูงสุด

ที่ให้ผลเป็นความสุข คือ พึงบำเพ็ญทาน สมจริยา และ

เมตตาจิต

บัณฑิตครั้นบำเพ็ญธรรมกันเป็นเหตุให้เกิดสุขสมบัติ

๓ ประการเหล่านี้แล้วย่อมเข้าถึงโลกที่เป็นสุข ไม่มีการ

เบียดเบียนกัน

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๓. อุภยัตถสูตร

ว่าด้วยความไม่ประมาททำให้ใด้ประโยชน์ ๒ อย่าง

{๒๐๑} [๒๓] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ในที่นี้ ทาน การให้ หมายถึงการบริจาคไทยธรรม (สิ่งควรให้) มีข้าวนํ้าเป็นต้น ทมะ การฝึกตน หมายถึงการฝึกอินทรีย์มีจักษุเป็นต้นและการข่มกิเลสมีราคะเป็นต้นด้วยอำนาจการสมาทาน (ฝึกปฏิบ้ติอย่างจริงจัง) สัญญมะ การสำรวม หมายถึงการควบคุมพฤติกรรมที่แสดงออกทาง กายและวาจา(ขุ.อิติ.อ. ๘๙)
  2. ๒สมจริยา การประพฤติชอบทางกายเป็นต้น หมายถึงการมีศีลบริสุทธิ์ (ขุ.อิติ.อ. ๘๙)

End of ๒. ปุญญสูตร