พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ เอกนิบาต · วรรคที่ ๒
๑๐. ปุคคลสูตร เล่ม ๒๕
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๙๘ (Royal Thai)10/10 in วรรคที่ ๒4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ เอกนิบาต วรรคที่ ๒ ปุคคลสูตร (Royal Thai Volume 25 · Mahachula Volume 25 · Mahamakut Volume 45 · Chaloem Phrakiat Volume 25)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 25, pp. 348–350
๓. ตติยวรรค ๑๐. ปทุฏฐจิตตสูตร
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
ความพร้อมเพรียงของหมู่คณะนำความสุขมาให้
และการอนุเคราะห์ช่วยเหลือหมู่คณะที่พร้อมเพรียงกันก็
นำความสุขมาให้ ผู้ยินดีในหมู่คณะที่พร้อมเพรียงกัน
ดำรงอยู่ในธรรม ย่อมไม่เสื่อมจากมรรค ผล นิพพาน
ผู้นั้นครั้นทำหมู่คณะให้สามัคคีกันแล้วย่อมบันเทิงใน
สวรรค์ชั่วกัลป์
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๑๐. ปทุฏฐจิตตสูตร
ว่าด้วยจิตเศร้าหมองต้องไปทุคติ
{๑๙๘} [๒๐] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราใช้จิตของเรากำหนดรู้วาระจิตของบุคคลบางคนในโลกนี้ซึ่งมีจิตขุ่นมัวได้ว่า ‘ถ้าเขาตายไปเวลานี้ จะต้องตกนรก เหมือนถูกนำไปฝังไว้’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะจิตของเขาขุ่นมัว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เพราะเหตุที่มีจิตขุ่นมัวนั่นเอง สัตว์บางพวกในโลกนี้หลัง จากตายไปจึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”
- ๑อบาย หมายถึงภาวะหรือที่อันปราศจากความสุขความเจริญ หรือภาวะที่ปราศจากความเจริญ กล่าวคือบุญที่เป็นเหตุให้เข้าถึงสวรรค์หรือหลุดพ้นทุกข์ ทุคติ หมายถึงภาวะหรือที่ซึ่งมีแต่ความ
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
พระพุทธเจ้าทรงทราบว่าคนบางคนในโลกนี้มีจิต
ขุ่นมัว จึงได้ทรงพยากรณ์เนื้อความนี้แก่ภิกษุทั้งหลาย
ในสำนักของพระองค์ว่า
ถ้าเขาตายไปเวลานี้ต้องไปเกิดในนรก เพราะจิต
ของเขาขุ่นมัว เขาเป็นอย่างนั้นเหมือนถูกนำไปฝังไว้
เพราะเหตุที่มีจิตขุ่นมัวนั่นเองสัตว์ทั้งหลายจึงต้องไปทุคติ
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้
จบ ทุติยวรรคที่ ๒
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. โมหปริญญาสูตร ๒. โกธปริญญาสูตร
๓. มักขปริญญาสูตร ๔. อวิชชานีวรณสูตร
๕. ตัณหาสังโยชนสูตร ๖. ปฐมเสขสูตร
๗. ทุติยเสขสูตร ๘. สังฆเภทสูตร
๙. สังฆสามัคคีสูตร ๑๐. ปทุฏฐจิตตสูตร
- ทุกข์ หรือสถานที่บังเกิดเพราะกรรมชั่วร้ายอันเนื่องจากความเป็นคนเจ้าโทสะ วินิบาต หมายถึงภาวะหรือที่ซึ่งเหล่าสัตว์ผู้มักทำกรรมชั่วตกไปหมดอำนาจ หรือตกไปมีแต่ความพินาศ มีอวัยวะแตกกระจัดกระจาย นรก หมายถึงภาวะหรือที่อันไม่มีความเจริญ มีแต่ความเร่าร้อน กระวนกระวาย สามคำแรกเป็นไวพจน์ (คำใช้แทน) ของคำว่า นรก อีกนัยหนึ่ง อบาย หมายถึง กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ทุคติ คือแดนเปรต วินิบาต ได้แก่ พวกอสุรกาย นรก ก็คือนรกขุมต่าง ๆ เช่น อเวจีมหานรก เป็นต้น (นัย วิ.อ. ๑/๑๖๗, ที.ม.อ. ๙๔.๑๔๖. องฺ.เอกก.อ. ๕๐, ขุ.อิดิ.อ. ๘๒-๘๓)
๓. ตติยวรรค ๑. ปสันนจิตตสูตร
๓. ตติยวรรค
๑. ปสันนจิตตสูตร
ว่าด้วยจิตไม่เศร้าหมองไปสุคติ
{๑๙๙} [๒๑] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราใช้จิตของเรากำหนดรู้วาระจิตของบุคคล บางคนในโลกนี้ซึ่งมีจิตผ่องใสได้ว่า ถ้าเขาตายไปเวลานี้ต้องได้ไปเกิดในสวรรค์เหมือนถูก เชิญไปประดิษฐานไว้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะจิตของเขาผ่องใส ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เพราะเหตุที่มีจิตผ่องใสนั้นเอง สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
พระพุทธเจ้าทรงทราบว่าคนบางคนในโลกนี้มีจิต
ผ่องใส จึงได้ทรงพยากรณ์เนื้อความนี้แลแก่ภิกษุ
ทั้งหลายในสำนักของพระองค์ว่า
ถ้าเขาตายไปในเวลานี้ต้องเข้าถึงสุคติ เพราะจิต
ของเขาผ่องใส เขาเป็นอย่างนั้นเหมือนได้รับเชิญไป
เพราะเหตุที่มีจิตผ่องใสนั้นเอง สัตว์ทั้งหลายจึงไปสุคติ
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้นข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้
- ๑สุคติโลกสวรรค์ หมายถึงภพภูมิอันมีแต่ความสุข เป็นโลกที่ลํ้าเลิศอย่างดีด้วยสมบัติทั้งหลาย มีรูปอันน่าปรารถนาเป็นต้น (นัย องฺ.เอกก.อ. ๕๐, ขุ.อิดิ.อ. ๘๔) หรือเรียกว่า กามาพจรสวรรค์ ๖ ชั้น
End of ๑๐. ปุคคลสูตร