สุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส เล่ม ๓๑

ชื่อว่าญาณเพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญาเพราะอรรถว่ารู้ชัด เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่าทุกขญาณ ทุกขสมุทยญาณ ทุกขนิโรธญาณ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาญาณ

จบ สัจจญาณจตุกกทวยนิทเทสที่ ๖๓

๖๔-๖๗. สุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส

แสดงญาณความรู้ในปฏิสัมภิทาล้วน

{๒๖๘} [๒๖๘] อัตถปฏิสัมภิทาญาณ ธัมมปฏิสัมภิทาญาณ นิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณเป็นไฉน

ญาณในอรรถชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา ญาณในธรรมชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทา ญาณในนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณในปฏิภาณชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทา

ปัญญาในความต่างแห่งอรรถชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความต่างแห่งธรรมชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความต่างแห่งนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความต่างแห่งปฏิภาณชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณปัญญาในความกำหนดอรรถชื่อว่าอัตถะปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความกำหนดธรรมชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความกำหนดนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความกำหนดปฏิภาณชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณปัญญาในความหมายอรรถชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความหมายธรรมชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความหมายนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความหมายปฏิภาณชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ

ปัญญาในความเข้าไปหมายอรรถชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความเข้าไปหมายธรรมชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความเข้าไปหมายนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความเข้าไปหมายปฏิภาณชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณปัญญาในประเภทแห่งอรรถชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในประเภทแห่งธรรมชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในประเภทแห่งนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในประเภทแห่งปฏิภาณชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณปัญญาในความปรากฏแห่งอรรถชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความปรากฏแห่งธรรมชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความปรากฏแห่งนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความปรากฏแห่งปฏิภาณชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณปัญญาในความกระจ่างแห่งอรรถชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ

ปัญญาในความกระจ่างแห่งธรรมชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความกระจ่างแห่งนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความกระจ่าง แห่งปฏิภาณชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณปัญญาในความรุ่งเรืองแห่งอรรถชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความรุ่งเรืองแห่งธรรมชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความรุ่งเรืองแห่งนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความรุ่งเรืองแห่งปฏิภาณชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณปัญญาในความประกาศอรรถชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความประกาศธรรมชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความประกาศนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความประกาศปฏิภาณชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ

ชื่อว่าญาณเพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญาเพราะอรรถว่ารู้ชัด เพราะเหตุนั้น ท่านจึงเรียกว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ธัมมปฏิสัมภิทาญาณ นิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ

จบ สุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทสที่ ๖๗

๖๘. อินทริยปโรปริยัตตญาณนิทเทส

แสดงญาณความรู้ในความยิ่งและหย่อนแห่งอินทรีย์ของสัตว์ทั้งหลาย

{๒๖๙} [๒๖๙] อินทริยปโรปริยัตตญาณของพระตถาคตเป็นไฉน

ในอินทริยปโรปริยัตตญาณนี้ พระตถาคตย่อมทรงเห็นสัตว์ทั้งหลายผู้มีธุลีกิเลสในจักษุน้อย มีธุลีกิเลสในจักษุมาก มีอินทรีย์แก่กล้า มีอินทรีย์อ่อน มีอาการดี มีอาการชั่ว พึงให้รู้แจ้งได้โดยง่าย พึงให้รู้แจ้งได้โดยยาก บางพวกมีปกติเห็นปรโลกและโทษโดยความเป็นภัย บางพวกมิได้เห็นปรโลกและโทษโดยความเป็นภัย

{๒๗๐} [๒๗๐] คำว่า มีธุลีกิเลสในจักษุน้อย มีธุลีกิเลสในจักษุมาก ความว่าบุคคลผู้มีศรัทธาจัดเป็นผู้มีธุลีกิเลสในจักษุน้อย บุคคลผู้ไม่มีศรัทธาจัดเป็นผู้มีธุลีกิเลสในจักษุมาก บุคคลผู้ปรารภความเพียรจัดเป็นผู้มีธุลีกิเลสในจักษุน้อย บุคคลผู้เกียจคร้านจัดเป็นผู้มีธุลีกิเลสในจักษุมาก บุคคลผู้มีสติตั้งมั่นจัดเป็นผู้มีธุลีกิเลสในจักขุน้อย บุคคลผู้มีสติหลงลืมจัดเป็นผู้มีธุลีกิเลสในจักษุมาก บุคคลผู้มีจิตตั้งมั่นจัดเป็นผู้มีธุลีกิเลสในจักษุน้อย บุคคลผู้มีจิตไม่ตั้งมั่นจัดเป็นผู้มีธุลีกิเลสในจักษุมาก บุคคลผู้มีปัญญาจัดเป็นผู้มีธุลีกิเลสในจักษุน้อย บุคคลผู้มีปัญญาทรามจัดเป็นผู้มีธุลีกิเลสในจักษุมาก