๕. จริยากถา เล่ม ๓๑

คำว่า ความประพฤติ อธิบายว่า ความประพฤติ ๘ อย่าง ได้แก่

๑. ความประพฤติในอิริยาบถ ๒. ความประพฤติในอายตนะ

๓. ความประพฤติในสติ ๔. ความประพฤติในสมาธิ

๕. ความประพฤติในญาณ ๖. ความประพฤติในมรรค

๗. ความประพฤติในผล ๘. ความประพฤติเพื่อประโยชน์แก่โลก

คำว่า ความประพฤติในอิริยาบถ ได้แก่ ความประพฤติในอิริยาบถ ๔

คำว่า ความประพฤติในอายตนะ ได้แก่ ความประพฤติในอายตนะภายใน และอายตนะภายนอกอย่างละ ๖คำว่า ความประพฤติในสติ ได้แก่ ความประพฤติในสติปัฏฐาน ๔

คำว่า ความประพฤติในสมาธิ ได้แก่ ความประพฤติในฌาน ๔

คำว่า ความประพฤติในญาณ ได้แก่ ความประพฤติในอริยสัจ ๔

คำว่า ความประพฤติในมรรค ได้แก่ ความประพฤติในอริยมรรค ๔

คำว่า ความประพฤติในผล ได้แก่ ความประพฤติในสามัญญผล ๔

คำว่า ความประพฤติเพื่อประโยชน์แก่โลก ได้แก่ ความประพฤติใน พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ความประพฤติในพระปัจเจกพุทธเจ้าบางส่วนความประพฤติในพระสาวกบางส่วน ความประพฤติในอิริยาบถมีแก่ผู้ตั้งตนไว้ชอบ ความประพฤติในอายตนะมี แก่ผู้สำรวมอินทรีย์ ความประพฤติในสติมีแก่ผู้ที่อยู่ด้วยความไม่ประมาท ความ ประพฤติในสมาธิมีแก่ผู้ขวนขวายในอธิจิต ความประพฤติในญาณมีแก่ผู้บรรลุ ปัญญาเครื่องตรัสรู้ ความประพฤติในมรรคมีแก่ผู้ปฏิบัติชอบ ความประพฤติในผล มีแก่ผู้ได้บรรลุ และความประพฤติเพื่อประโยชน์แก่โลกมีแก่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้าบางส่วน พระสาวกบางส่วนเหล่านี้ชื่อว่าความประพฤติ ๘ อย่าง

อีกนัยหนึ่ง ความประพฤติ ๘ อย่าง คือ

๑. ผู้น้อมใจเชื่อ ชื่อว่าย่อมประพฤติด้วยศรัทธา

๒. ผู้ประคองไว้ ชื่อว่าย่อมประพฤติด้วยวิริยะ

๓. ผู้ตั้งจิตมั่น ชื่อว่าย่อมประพฤติด้วยสติ

๔. ผู้ไม่ทำความฟุ้งซ่าน ชื่อว่าย่อมประพฤติด้วยสมาธิ

๕. ผู้รู้ชัด ชื่อว่าย่อมประพฤติด้วยปัญญา

๖. ผู้รู้แจ้ง ชื่อว่าย่อมประพฤติด้วยญาณ

๗. ผู้มนสิการว่า “กุศลธรรมย่อมดำเนินไปแก่ผู้ปฏิบัติอย่างนี้” ชื่อว่า ย่อมประพฤติด้วยความประพฤติในอายตนะ๘. ผู้มนสิการว่า “ผู้ปฏิบัติอย่างนี้” ย่อมบรรลุคุณวิเศษ ชื่อว่าย่อม ประพฤติในความประพฤติด้วยคุณวิเศษเหล่านี้ชื่อว่าความประพฤติ ๘ อย่าง

อีกนัยหนึ่ง ความประพฤติ ๘ อย่าง คือ

๑. ความประพฤติสัมมาทิฏฐิ ชื่อว่าทัสสนจริยา

๒. ความประพฤติสัมมาสังกัปปะ ชื่อว่าอภินิโรปนจริยา

๓. ความประพฤติสัมมาวาจา ชื่อว่าปริคคหจริยา

๔. ความประพฤติสัมมากัมมันตะ ชื่อว่าสมุฏฐานจริยา

๕. ความประพฤติสัมมาอาชีวะ ชื่อว่าโวทานจริยา

๖. ความประพฤติสัมมาวายามะ ชื่อว่าปัคคหจริยา

๗. ความประพฤติสัมมาสติ ชื่อว่าอุปัฏฐานจริยา

๘. ความประพฤติสัมมาสมาธิ ชื่อว่าอวิกเขปจริยา

เหล่านี้ชื่อว่าความประพฤติ ๘ อย่าง

จริยากถา จบ