พระผู้มีพระภาคเสวยพระโอสถถ่าย เล่ม ๕

ครั้งนั้น พระเจ้าปัชโชตทรงส่งผ้าสิไวยกะคู่นั้นไปพระราชทานแก่ชีวกโกมารภัจจ์ จึงชีวกโกมารภัจจ์ได้มีความดำริว่า “ผ้าสิไวยกะคู่นี้พระเจ้าปัชโชตส่งมาพระราชทาน เป็นผ้าเนื้อดีเลิศ ประเสริฐ นำหน้า อุดมและเป็นเยี่ยมกว่าผ้าทั้งหลายเป็นอันมากตั้งหลายคู่ ตั้งหลายร้อยคู่ หลาย พันคู่หลายแสนคู่ นอกจากพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นหรือพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชแล้ว ใครอื่นไม่ควรอย่างยิ่งเพื่อใช้ผ้าสิไวยกะคู่นี้”

๘. ว่าด้วยพระโอสถถ่ายครบ ๓๐ ครั้ง

ชีวกโกมารภัจจ์ปรุงพระโอสถถ่ายถวาย

{๑๓๕} [๓๓๖] ก็โดยสมัยนั้นแล พระวรกายของพระผู้มีพระภาคเจ้าหมักหมมด้วยสิ่งอันเป็นโทษ จึงพระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ กายของตถาคตหมักหมมด้วยสิ่งอันเป็นโทษ ตถาคตต้องการจะฉันยาถ่าย”

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปหาชีวกโกมารภัจจ์ถึงบ้าน ครั้นถึงแล้วได้กล่าวกะชีวกโกมารภัจจ์ดังนี้ว่า “ท่านชีวก พระวรกายของพระตถาคตหมักหมมด้วยสิ่งอันเป็นโทษ พระตถาคตต้องการจะเสวยพระโอสถถ่าย จึงชีวกโกมารภัจจ์ได้กราบเรียนว่า “พระคุณเจ้าอานนท์ ถ้าอย่างนั้น ขอพระคุณเจ้าจงโปรดทำพระวรกายของพระผู้มีพระภาคเจ้า ให้ชุ่มสัก ๒-๓ วัน”ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้ทำพระวรกายของพระผู้มีพระภาคเจ้าให้ชุ่ม ๒-๓ วันแล้ว เดินไปหาชีวกโกมารภัจจ์ถึงบ้าน ครั้นแล้วได้กล่าวกะชีวกโกมารภัจจ์ว่า “ท่านชีวก พระวรกายของพระตถาคตชุ่มสนิทแล้วบัดนี้ ท่านย่อมรู้กาลอันควร”

ครั้งนั้น ชีวกโกมารภัจจ์ได้มีความปริวิตกดังนี้ว่า “การที่เราจะทูลถวายพระโอสถถ่ายที่หยาบแด่พระผู้มีพระภาคเจ้านั้นไม่สมควรแก่เราเลย ถ้ากระไร เราพึงอบก้านอุบล ๓ ก้านด้วยยาต่าง ๆ แล้วทูลถวายพระตถาคต” จึงได้อบก้านอุบล ๓ ก้านด้วยยาต่าง ๆ แล้วเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลถวายก้านอุบลก้านหนึ่งแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า กราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรงสูดก้านอุบลก้านที่ ๑ นี้ การทรงสูดก้านอุบลนี้จักยังพระผู้มีพระภาคเจ้าให้ถ่ายถึง ๑๐ ครั้ง” แล้วได้ทูลถวายก้านอุบลก้านที่ ๒ แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า กราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรงสูดอุบลก้านที่

๒ นี้ การทรงสูดก้านอุบลนี้จักยังพระผู้มีพระภาคเจ้าให้ถ่ายถึง ๑๐ ครั้ง” แล้วได้ทูลถวายก้านอุบลก้านที่ ๓ แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า กราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรงสูดก้านอุบลก้านที่ ๓ นี้ การทรงสูดก้านอุบลนี้จักยังพระผู้มีพระภาคเจ้าให้ถ่ายถึง ๑๐ ครั้ง ด้วยวิธีนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าจักทรงถ่ายถึง ๓๐ ครั้ง”ครั้นชีวกโกมารภัจจ์ทูลถวายพระโอสถถ่ายแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อถ่ายครบ ๓๐ ครั้งแล้ว ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณกลับไป ขณะเมื่อชีวกโกมารภัจจ์ออกไปนอกซุ้มประตูแล้ว ได้มีความปริวิตกดังนี้ว่า “เราทูลถวายพระโอสถถ่ายแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อถ่ายครบ ๓๐ ครั้ง พระวรกายของพระตถาคตหมักหมมด้วยสิ่งอันเป็นโทษ จักไม่ยังพระผู้มีพระภาคเจ้าให้ถ่ายครบ ๓๐ ครั้ง จักให้ถ่ายเพียง ๒๙ ครั้ง แต่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถ่ายแล้วจักสรงพระวรกาย ครั้นสรงพระวรกายแล้วจักถ่ายอีกครั้งหนึ่ง อย่างนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าจักทรงถ่ายครบ ๓๐ ครั้ง”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบความปริวิตกแห่งใจของชีวกโกมารภัจจ์ด้วยพระทัยแล้ว รับสั่งกะท่านพระอานนท์ว่า “อานนท์ ชีวกโกมารภัจจ์ออกไปนอกซุ้มประตูวิหารนี้แล้ว ได้มีความปริวิตกดังนี้ว่า ‘เรา

ถวายพระโอสถถ่ายแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อถ่ายครบ ๓๐ ครั้งแล้ว พระวรกายของพระตถาคตหมักหมมด้วยสิ่งอันเป็นโทษ จักไม่ยังพระผู้มีพระภาคเจ้าให้ถ่ายครบ ๓๐ ครั้ง จักให้ถ่ายเพียง ๒๙ ครั้ง แต่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถ่ายแล้วจักสรงพระวรกาย ครั้นสรงพระวรกายแล้วจักถ่ายอีกครั้งหนึ่ง อย่างนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าจักทรงถ่ายครบ ๓๐ ครั้ง’ อานนท์ ถ้าอย่างนั้น เธอจงจัดเตรียมน้ำอุ่นไว้”

พระอานนท์ทูลรับสนองพระพุทธดำรัสแล้ว จัดเตรียมนํ้าอุ่นไว้ถวาย ต่อมา ชีวกโกมารภัจจ์ไปเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้ว ได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถ่ายแล้วหรือ พระพุทธเจ้าข้า”

“เราถ่ายแล้ว ชีวก”

“พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระพุทธเจ้าออกไปนอกซุ้มประตูพระวิหารนี้แล้ว ได้มีความปริวิตกดังนี้ว่า ‘เราถวายพระโอสถถ่ายแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า เพื่อถ่ายครบ ๓๐ ครั้งแล้ว พระวรกายของพระผู้มีพระภาคเจ้าหมักหมมด้วยสิ่งอันเป็นโทษ จักไม่ยังพระผู้มีพระภาคเจ้าให้ถ่ายครบ ๓๐ ครั้ง จักให้ถ่ายเพียง ๒๙ ครั้ง แต่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถ่ายแล้วจักสรงพระวรกาย ครั้นสรงพระวรกายแล้วจักถ่ายอีกครั้งหนึ่ง อย่างนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าจักทรงถ่ายครบ ๓๐ ครั้ง’ พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าจงโปรดสรงพระวรกาย ขอพระสุคตจงโปรดสรงพระวรกาย”ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสรงน้ำอุ่น ครั้นสรงแล้วทรงถ่ายอีกครั้งหนึ่ง อย่างนี้เป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถ่ายครบ ๓๐ ครั้ง ลำดับนั้น ชีวกโกมารภัจจ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ควรเสวยพระกระยาหารที่ปรุงด้วยน้ำต้มผักต่าง ๆ จนกว่าพระวรกายจะเป็นปกติ”

๙. ว่าด้วยการทูลขอพร

ชีวกโกมารภัจจ์กราบทูลขอพรให้ทรงอนุญาตคหบดีจีวร

[๓๓๗] ต่อมาไม่นานนัก พระวรกายของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้เป็นปกติแล้ว ครั้งนั้น ชีวกโกมารภัจจ์ถือผ้าสิไวยกะคู่นั้นไปเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึี่งที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าพระพุทธเจ้าจะขอประทานพรต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าสักอย่างหนึ่ง พระพุทธเจ้าข้า”“ตถาคตทั้งหลายมีพรที่ล่วงเลยไปแล้ว ชีวก”

“ข้าพระพุทธเจ้าขอประทานพรที่สมควรและไม่มีโทษ พระพุทธเจ้าข้า”

“จงว่ามาเถิด ชีวก”

“พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าและพระภิกษุสงฆ์ทรงถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ผ้าสิไวยกะของข้าพระพุทธเจ้าคู่นี้พระเจ้าปัชโชตทรงส่งมาพระราชทาน เป็นผ้าเนื้อดีเลิศ ประเสริฐ นำหน้า อุดม และเป็นเยี่ยมกว่าผ้าทั้งหลายเป็นอันมากตั้งหลายคู่ ตั้งหลายร้อยคู่ หลายพันคู่ หลายแสนคู่ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรงพระกรุณาโปรดรับผ้าคู่สิไวยกะของข้าพระพุทธเจ้า และขอจงทรงพระพุทธานุญาตคหบดีจีวรแก่พระภิกษุสงฆ์ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับผ้าคู่สิไวยกะแล้ว ครั้นแล้วทรงชี้แจงชีวกโกมารภัจจ์ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถา ครั้นชีวกโกมารภัจจ์อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ลุกจากที่นั่งถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วกลับไป

พระพุทธานุญาตคหบดีจีวร

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตคหบดีจีวร รูปใดปรารถนา จงถือผ้าบังสุกุล รูปใดปรารถนา จงยินดีคหบดีจีวร แต่เราสรรเสริญการยินดีด้วยปัจจัยตามมีตามได้”

{๑๓๖} ประชาชนในพระนครราชคฤห์ได้ทราบข่าวว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตคหบดีจีวรแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว ต่างพากันยินดีร่าเริงว่า “บัดนี้แล พวกเราจักถวายทาน จักบำเพ็ญบุญ เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตคหบดีจีวรแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว” เพียงวันเดียวเท่านั้น จีวรหลายพันผืนได้เกิดขึ้นในพระนครราชคฤห์ประชาชนชาวชนบทได้ทราบข่าวว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตคหบดีจีวรแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว ต่างพากันยินดีร่าเริงว่า “บัดนี้แล พวกเราจักถวายทาน จักบำเพ็ญบุญ เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตคหบดีจีวรแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว” เพียงวันเดียวเท่านั้น จีวรหลายพันผืนได้ เกิดขึ้นแม้ในชนบท

พระพุทธานุญาตผ้าปาวารและผ้าโกเชาว์

{๑๓๗} ก็โดยสมัยนั้นแล ผ้าปาวารเกิดขึ้นแก่สงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าปาวาร”

ผ้าปาวารแกมไหมเกิดขึ้นแก่พระสงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าปาวารแกมไหม”

ผ้าโกเชาว์เกิดขึ้นแก่พระสงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าโกเชาว์”

จบ ปฐมภาณวาร

๑๐. ว่าด้วยพระพุทธานุญาตผ้ากัมพลเป็นต้น

ชีวกโกมารภัจจ์ถวายผ้ากัมพลพระราชทาน

{๑๓๘} [๓๓๘] ก็โดยสมัยนั้นแล พระเจ้ากาสีทรงพระกรุณาส่งผ้ากัมพลราคาครึ่งกาสีคือควรราคากึ่งกาสีมาพระราชทานแก่ชีวกโกมารภัจจ์ครั้งนั้น ชีวกโกมารภัจจ์ถือผ้ากัมพลราคากึ่งกาสีนั้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า ผ้ากัมพลของข้าพระพุทธเจ้าผืนนี้ราคาครึ่งกาสีคือควรราคากึ่งกาสี พระเจ้ากาสีทรงพระกรุณาส่งมาพระราชทาน ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรงพระกรุณาโปรดรับผ้ากัมพลของข้าพระพุทธเจ้า ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์และความสุขแก่ข้าพระพุทธเจ้าตลอดกาลนานด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับผ้ากัมพลแล้ว ลำดับนั้น ทรงชี้แจงชีวกโกมารภัจจ์ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถา

ครั้นชีวกโกมารภัจจ์อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ลุกจากที่นั่งถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วกลับไป

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้ากัมพล”

พระพุทธานุญาตจีวร ๖ ชนิด

{๑๓๙} [๓๓๙] ก็โดยสมัยนั้นแล จีวรทั้งเนื้อดีทั้งเนื้อไม่ดีเกิดขึ้นแก่สงฆ์ ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายได้มีความสงสัยดังนี้ว่า “จีวรชนิดไรหนอแลพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาต ชนิดไรไม่ทรงอนุญาต” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตจีวร ๖ ชนิด คือ จีวรทำด้วยเปลือกไม้ ๑ ทำด้วยฝ้าย ๑ ทำด้วยไหม ๑ ทำด้วยขนสัตว์ ๑ ทำด้วยป่าน ๑ ทำด้วยของเจือกัน ๑”

พระพุทธานุญาตให้ยินดีทั้งคหบดีจีวรและผ้าบังสุกุล

[๓๔๐] สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายที่ยินดีคหบดีจีวรต่างพากันรังเกียจ ไม่ยินดีผ้าบังสุกุลด้วยคิดว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตจีวรอย่างเดียวเท่านั้น ไม่ใช่ ๒ อย่าง จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุยินดีคหบดีจีวร ยินดีผ้าบังสุกุลได้ และเราสรรเสริญความสันโดษด้วยจีวรทั้งสองนั้น”

๑๑. ว่าด้วยการแสวงหาผ้าบังสุกุล

พระพุทธานุญาตเรื่องส่วนแบ่งผ้าบังสุกุล

{๑๔๐} [๓๔๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุหลายรูปด้วยกันเดินทางไกลไปแถวชนบทแคว้นโกศล บางพวกแวะเข้าสุสานเพื่อแสวงหาผ้าบังสุกุล บางพวกไม่ยอมรอคอย พวกภิกษุที่แวะเข้าสุสานเพื่อแสวงหาผ้าบังสุกุลนั้นต่างก็ได้ผ้าบังสุกุล พวกที่ไม่ยอมรอคอยนั้นพูดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ขอท่านจงให้ส่วนแบ่งแก่พวกผมบ้าง” ภิกษุพวกที่ได้นั้นพูดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกผมจักไม่ให้ส่วนแบ่งแก่พวกท่าน ทำไมพวกท่านจึงไม่ยอมรอคอยเล่า” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายที่ไม่ปรารถนา ไม่ต้องให้ส่วนแบ่งแก่ภิกษุพวกที่ไม่รอคอย”

สมัยต่อมา ภิกษุหลายรูปด้วยกันเดินทางไกลไปแถวชนบทแคว้นโกศล บางพวกแวะเข้าสุสานเพื่อแสวงหาผ้าบังสุกุล บางพวกรอคอยอยู่ พวกภิกษุที่แวะเข้าสุสานเพื่อแสวงหาผ้าบังสุกุลนั้นต่างก็ได้ผ้าบังสุกุล พวกภิกษุที่รอคอยอยู่นั้นพูดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ขอพวกท่านจงให้ส่วนแบ่งแก่พวกผมบ้าง” ภิกษุพวกที่ได้นั้นพูดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกผมจักไม่ให้ส่วนแบ่งแก่พวกท่าน ทำไมพวกท่านจึงไม่แวะเข้าไปเล่า” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายถึงไม่ปรารถนา ก็ต้องให้ส่วนแบ่งแก่ภิกษุพวกที่รอคอย”

สมัยต่อมา ภิกษุหลายรูปด้วยกันเดินทางไกลไปแถวชนบทแคว้นโกศล บางพวกแวะเข้าสุสานก่อนเพื่อแสวงหาผ้าบังสุกุล บางพวกแวะเข้าทีหลัง พวกภิกษุที่แวะเข้าสุสานก่อนเพื่อแสวงหาผ้าบังสุกุลนั้นต่างก็ได้ผ้าบังสุกุล พวกภิกษุที่แวะเข้าทีหลังไม่ได้ จึงพูดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ขอท่านจงให้ส่วนแบ่งแก่พวกผมบ้าง” ภิกษุพวกที่ได้นั้นตอบอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกผมจักไม่ให้ส่วนแบ่งแก่พวกท่าน ทำไมพวกท่านจึงแวะเข้าไปทีหลังเล่า” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายที่ไม่ปรารถนา ไม่ต้องให้ส่วนแบ่งแก่ภิกษุพวกที่แวะเข้าไปทีหลัง”

สมัยต่อมา ภิกษุหลายรูปด้วยกันเดินทางไกลไปแถวชนบทแคว้นโกศล ภิกษุเหล่านั้นแวะเข้าสุสานเพื่อแสวงหาผ้าบังสุกุลพร้อมกัน บางพวกได้ผ้าบังสุกุล บางพวกไม่ได้ พวกที่ไม่ได้พูดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ขอพวกท่านจงให้ส่วนแบ่งแก่พวกผมบ้าง” ภิกษุพวกที่ได้นั้นพูดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกผมจักไม่ให้ส่วนแบ่งแก่พวกท่าน ทำไมพวกท่านจึงหาไม่ได้เล่า” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายถึงไม่ปรารถนา ก็ต้องให้ส่วนแบ่งแก่ภิกษุพวกที่แวะเข้าไปพร้อมกัน”

สมัยต่อมา ภิกษุหลายรูปด้วยกันเดินทางไกลไปแถวชนบทแคว้นโกศล ภิกษุเหล่านั้นตั้งกติกากันแล้วแวะเข้าสุสานเพื่อแสวงหาผ้าบังสุกุล บางพวกได้ผ้าบังสุกุล บางพวกไม่ได้ พวกที่ไม่ได้พูดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ขอพวกท่านจงให้ส่วนแบ่งแก่พวกผมบ้าง” ภิกษุพวกที่ได้นั้นตอบอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกผมจักไม่ให้ส่วนแบ่งแก่พวกท่าน ทำไมพวกท่านจึงหา

ไม่ได้เล่า” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายถึงไม่ปรารถนา ก็ต้องให้ส่วนแบ่งแก่ภิกษุพวกที่ทำกติกากันไว้แล้วแวะเข้าไป”๑๒. ว่าด้วยการสมมติเจ้าหน้าที่รับจีวร

พระพุทธานุญาตให้สมมติเจ้าหน้าที่รับจีวร

{๑๔๑} [๓๔๒] ก็โดยสมัยนั้นแล ประชาชนถือจีวรมาอาราม พวกเขาหาภิกษุเจ้าหน้าที่รับไม่ได้ จึงนำกลับไป จีวรจึงเกิดขึ้นน้อย ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๕ ประการเป็นเจ้าหน้าที่รับจีวร คือ

องค์คุณของเจ้าหน้าที่รับจีวร

๑. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชอบ

๒. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชัง

๓. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความหลง

๔. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความกลัว

๕. รู้จักจีวรที่รับไว้แล้วและยังมิได้รับ