องค์ของเจ้าหน้าที่ผู้รับจีวร เล่ม ๕

ไม่ได้เล่า” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายถึงไม่ปรารถนา ก็ต้องให้ส่วนแบ่งแก่ภิกษุพวกที่ทำกติกากันไว้แล้วแวะเข้าไป”๑๒. ว่าด้วยการสมมติเจ้าหน้าที่รับจีวร

พระพุทธานุญาตให้สมมติเจ้าหน้าที่รับจีวร

{๑๔๑} [๓๔๒] ก็โดยสมัยนั้นแล ประชาชนถือจีวรมาอาราม พวกเขาหาภิกษุเจ้าหน้าที่รับไม่ได้ จึงนำกลับไป จีวรจึงเกิดขึ้นน้อย ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๕ ประการเป็นเจ้าหน้าที่รับจีวร คือ

องค์คุณของเจ้าหน้าที่รับจีวร

๑. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชอบ

๒. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชัง

๓. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความหลง

๔. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความกลัว

๕. รู้จักจีวรที่รับไว้แล้วและยังมิได้รับ

วิธีสมมติ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงสมมติอย่างนี้

สงฆ์พึงขอร้องภิกษุก่อน ครั้นแล้วภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาสมมติ

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่รับจีวร นี่เป็นญัตติ

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่รับจีวร การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่รับจีวรชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วง”ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์สมมติให้เป็นเจ้าหน้าที่รับจีวรแล้วชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’

พระพุทธานุญาตให้สมมติเจ้าหน้าที่เก็บจีวร

{๑๔๒} ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเจ้าหน้าที่รับจีวร รับจีวรแล้วก็ทิ้งไว้ในที่นั้นแหละแล้วหลีกไป จีวรจึงเสียหาย ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุนั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๕ ประการเป็นเจ้าหน้าที่เก็บจีวร คือ

องค์คุณของเจ้าหน้าที่เก็บจีวร

๑. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชอบ

๒. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชัง

๓. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความหลง

๔. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความกลัว

๕. รู้จักจีวรที่เก็บไว้แล้วและยังมิได้เก็บ

วิธีสมมติ

สงฆ์พึงขอร้องภิกษุก่อน ครั้นแล้วภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาสมมติ

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่เก็บจีวร นี้เป็นญัตติ

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่เก็บจีวร การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่เก็บจีวรชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์สมมติให้เป็นเจ้าหน้าที่เก็บจีวรแล้วชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

๑๓. ว่าด้วยการสมมติเรือนคลังเป็นต้น

พระพุทธานุญาตให้สมมติเรือนคลังเก็บจีวร

{๑๔๓} [๓๔๓] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเจ้าหน้าที่เก็บจีวร ได้เก็บจีวรไว้ในมณฑปบ้าง ที่โคนไม้บ้าง ที่ชายคาบ้าง ที่กลางแจ้งบ้าง จีวรถูกหนูกัดบ้าง ถูกปลวกกินบ้าง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติวิหาร เพิงพัก เรือนยอด ทิมแถว หรือถ้ำ ที่สงฆ์ต้องการให้เป็นเรือนคลัง

วิธีสมมติ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงสมมติอย่างนี้

ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาสมมติ

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นเรือนคลัง นี่เป็นญัตติท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นเรือนคลัง การสมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นเรือนคลังชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงวิหารชื่อนี้อันสงฆ์สมมติให้เป็นเรือนคลังแล้วชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

พระพุทธานุญาตให้สมมติเจ้าหน้าที่รักษาเรือนคลัง

{๑๔๔} ก็โดยสมัยนั้นแล จีวรในเรือนคลังของสงฆ์ไม่มีคนเฝ้า ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๕ ประการเป็นเจ้าหน้าที่รักษาเรือนคลัง คือ

องค์คุณของเจ้าหน้าที่รักษาเรือนคลัง

๑. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชอบ

๒. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชัง

๓. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความหลง

๔. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความกลัว

๕. รู้จักจีวรที่รักษาไว้แล้วและยังมิได้รักษา

วิธีสมมติ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงสมมติอย่างนี้

สงฆ์พึงขอร้องภิกษุก่อน ครั้นแล้วภิกษุฉลาดผู้สามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาสมมติ

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่รักษาเรือนคลัง นี่เป็นญัตติท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่รักษาเรือนคลัง การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่รักษาเรือนคลัง ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์สมมติให้เป็นเจ้าหน้าที่รักษาเรือนคลังแล้วชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

พระพุทธบัญญัติห้ามย้ายเจ้าหน้าที่รักษาเรือนคลัง

{๑๔๕} ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ย้ายเจ้าหน้าที่รักษาเรือนคลัง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงย้ายเจ้าหน้าที่ผู้รักษาเรือนคลัง รูปใดย้าย ต้องอาบัติทุกกฏ”

พระพุทธานุญาตให้แจกจีวร

{๑๔๖} ก็โดยสมัยนั้นแล จีวรในเรือนคลังของสงฆ์มีมาก ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สงฆ์ผู้อยู่พร้อมหน้ากันแจกจีวร”

พระพุทธานุญาตให้สมมมติเจ้าหน้าที่แจกจีวร

สมัยต่อมา สงฆ์ทั้งปวงแจกจีวรกันอยู่ได้ส่งเสียงดังอื้ออึง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๕ ประการเป็นเจ้าหน้าที่แจกจีวร คือ

องค์คุณของเจ้าหน้าที่แจกจีวร

๑. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชอบ

๒. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชัง

๓. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความหลง

๔. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความกลัว

๕. รู้จักจีวรที่แจกแล้วและยังมิได้แจก

วิธีสมมติ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงสมมติอย่างนี้

สงฆ์พึงขอร้องภิกษุก่อน ครั้นแล้วภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาสมมติ

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่แจกจีวร นี่เป็นญัตติ