หมวดที่ ๓ เล่ม ๘

๓. ติกวาร หมวด ๓

ว่าด้วยพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระชนม์อยู่เป็นต้น

{๙๕๔} [๓๒๓] อาบัติที่เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้ายังทรงพระชนม์อยู่ ภิกษุจึงต้อง เมื่อปรินิพพานแล้ว ไม่ต้อง มีอยู่อาบัติที่เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าปรินิพพานแล้ว ภิกษุจึงต้อง เมื่อยังทรงพระชนม์อยู่ ไม่ต้อง มีอยู่อาบัติที่เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าจะยังทรงพระชนม์อยู่ก็ดี ปรินิพพานแล้วก็ดี ภิกษุก็ต้อง มีอยู่อาบัติที่ภิกษุต้องในกาล ไม่ต้องในเวลาวิกาล มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องในเวลาวิกาล ไม่ต้องในกาล มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องในกาลและในเวลาวิกาล มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องในกลางคืน ไม่ต้องในกลางวัน มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องในกลางวัน ไม่ต้องในกลางคืน มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องในกลางคืนและกลางวัน มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุมีพรรษา ๑๐ จึงต้อง มีพรรษาตํ่ากว่า ๑๐ ไม่ต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุมีพรรษาต่ำกว่า ๑๐ จึงต้อง มีพรรษา ๑๐ ไม่ต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุมีพรรษา ๑๐ และมีพรรษาต่ำกว่า ๑๐ ก็ต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุมีพรรษา ๕ จึงต้อง มีพรรษาต่ำกว่า ๕ ไม่ต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุมีพรรษาต่ำกว่า ๕ จึงต้อง มีพรรษา ๕ ไม่ต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุมีพรรษา ๕ และมีพรรษาต่ำกว่า ๕ ก็ต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุมีจิตเป็นกุศล จึงต้อง มีจิตเป็นอกุศล ไม่ต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุมีจิตเป็นอกุศล จึงต้อง มีจิตเป็นกุศล ไม่ต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุมีจิตเป็นอัพยากฤต จึงต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุพรั่งพร้อมด้วยสุขเวทนา จึงต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุพรั่งพร้อมด้วยทุกขเวทนา จึงต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุพรั่งพร้อมด้วยอทุกขมสุขเวทนา จึงต้อง มีอยู่

ว่าด้วยวัตถุแห่งการโจทเป็นต้น

{๙๕๕} วัตถุแห่งการโจทมี ๓ คือ

๑. เห็น ๒. ได้ยิน

๓. รังเกียจสงสัย

การจับสลากมี ๓ คือ

๑. ปกปิด ๒. เปิดเผย

๓. กระซิบที่หู

ข้อห้ามมี ๓ คือ

๑. ความมักมาก ๒. ความไม่สันโดษ

๓. ความไม่ขัดเกลา

ข้ออนุญาตมี ๓ คือ

๑. ความมักน้อย ๒. ความสันโดษ

๓. ความขัดเกลา

ข้อห้ามแม้อื่นอีก.๓ คือ

๑. ความมักมาก ๒. ความไม่สันโดษ

๓. ความไม่รู้จักประมาณตน

ข้ออนุญาตมี ๓ คือ

๑. ความมักน้อย ๒. ความสันโดษ

๓. ความรู้จักประมาณตน

บัญญัติมี ๓ คือ

๑. บัญญัติ ๒. อนุบัญญัติ

๓. อนุปันนบัญญัติ

บัญญัติแม้อื่นอีก ๓ คือ

๑. สัพพัตถบัญญัติ ๒. ปเทสบัญญัติ

๓. สาธารณบัญญัติ

บัญญัติแม้อื่นอีก ๓ คือ

๑. อสาธารณบัญญัติ ๒. เอกโตบัญญัติ

๓. อุภโตบัญญัติ

ว่าด้วยภิกษุโง่และฉลาดเป็นต้น

{๙๕๖} อาบัติที่ภิกษุผู้โง่เขลาจึงต้อง ผู้ฉลาดไม่ต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุผู้ฉลาดจึงต้อง ผู้โง่เขลาไม่ต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุทั้งผู้โง่เขลาทั้งผู้ฉลาดจึงต้อง มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องในกาฬปักษ์ ไม่ต้องในชุณหปักษ์ มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องในชุณหปักษ์ ไม่ต้องในกาฬปักษ์ มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องทั้งในกาฬปักษ์ ทั้งในชุณหปักษ์ มีอยู่

การเข้าพรรษาควรในกาฬปักษ์ ไม่ควรในชุณหปักษ์ มีอยู่

ปวารณาในวันมหาปวารณา ย่อมควรในชุณหปักษ์ ไม่ควรใน กาฬปักษ์ มีอยู่สังฆกิจที่เหลือย่อมควรทั้งในกาฬปักษ์ทั้งในชุณหปักษ์มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องในฤดูหนาว ไม่ต้องในฤดูร้อนและในฤดูฝน มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องในฤดูร้อน ไม่ต้องในฤดูหนาวและฤดูฝน มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องในฤดูฝน ไม่ต้องในฤดูร้อนและฤดูหนาว มีอยู่

อาบัติที่สงฆ์ต้อง คณะและบุคคลไม่ต้อง มีอยู่

อาบัติที่คณะต้อง สงฆ์และบุคคลไม่ต้อง มีอยู่

อาบัติที่บุคคลต้อง สงฆ์และคณะไม่ต้อง มีอยู่

สังฆอุโบสถและสังฆปวารณาที่ควรแก่สงฆ์ ไม่ควรแก่คณะและบุคคล มีอยู่คณะอุโบสถและคณะปวารณาที่ควรแก่คณะ ไม่ควรแก่สงฆ์และบุคคล มีอยู่อธิษฐานอุโบสถและอธิษฐานปวารณาที่ควรแก่บุคคล ไม่ควรแก่สงฆ์และคณะ มีอยู่

ว่าด้วยการปิดเป็นต้น

{๙๕๗} การปิดมี ๓ คือ

๑. ปิดวัตถุุ ไม่ปิดอาบัติ ๒. ปิดอาบัติ ไม่ปิดวัตถุ

๓. ปิดทั้งวัตถุและอาบัติ

เครื่องปกปิดมี ๓ คือ

๑. เครื่องปกปิดคือเรือนไฟ ๒. เครื่องปกปิดคือนํ้า

๓. เครื่องปกปิดคือผ้า

สิ่งที่ถูกปกปิด ไม่เปิดเผย นำไปมี ๓ คือ

๑. มาตุคามถูกปกปิด ไม่เปิดเผย นำไป

๒. มนต์ของพวกพราหมณ์ถูกปกปิด ไม่เปิดเผย นำไป

๓. มิจฉาทิฏฐิถูกปกปิด ไม่เปิดเผย นำไป

สิ่งที่เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปกปิดไว้ไม่รุ่งเรืองมี ๓ คือ

๑. ดวงจันทร์เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปกปิดไว้ไม่รุ่งเรือง

๒. ดวงอาทิต่ย์เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปกปิดไว้ไม่รุ่งเรือง

๓. ธรรมวินัยอันพระตถาคตเจ้าประกาศแล้วเปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปกปิดไว้ไม่รุ่งเรือง

การให้ถือเสนาสนะมี ๓ คือ

๑. การให้ถือในวันเข้าพรรษาต้น

๒. การให้ถือในวันเข้าพรรษาหลัง

๓. การให้ถือพ้นจากระหว่างนั้น

ว่าด้วยอาพาธเป็นต้น

{๙๕๘} อาบัติที่ภิกษุอาพาธจึงต้อง ไม่อาพาธ ไม่ต้อง มีอยู่ อาบัติที่ภิกษุไม่อาพาธจึงต้อง อาพาธ ไม่ต้อง มีอยู่ อาบัติที่ภิกษุอาพาธและไม่อาพาธ ก็ต้อง มีอยู่

ว่าด้วยการงดปาติโมกข์เป็นต้น

{๙๕๙} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมี ๓ การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมี ๓ ปริวาสมี ๓ คือ

๑. ปฏิจฉันนปริวาส ๒. อัปปฏิจฉันนปริวาส

๓. สุทธันตปริวาส

มานัตมี ๓ คือ

๑. ปฏิจฉันนมานัต ๒. อัปปฏิจฉันนมานัต

๓. ปักขมานัต

รัตติเฉทของภิกษุผู้อยู่ปริวาสมี ๓ คือ

๑. อยู่ร่วม ๒. อยู่ปราศ

๓. ไม่บอก

ว่าด้วยต้องอาบัติภายในเป็นต้น

{๙๖๐} อาบัติที่ภิกษุต้องภายใน ไม่ต้องภายนอก มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องภายนอก ไม่ต้องภายใน มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องทั้งภายในทั้งภายนอก มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องภายในสีมา ไม่ต้องภายนอกสีมา มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องภายนอกสีมา ไม่ต้องภายในสีมา มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องทั้งภายในสีมา ทั้งภายนอกสีมา มีอยู่

ว่าด้วยต้องอาบัติด้วยอาการ ๓ อย่างเป็นต้น

{๙๖๑} ภิกษุต้องอาบัติด้วยอาการ ๓ อย่าง คือ

๑. ต้องด้วยกาย ๒. ต้องด้วยวาจา

๓. ต้องด้วยกายวาจา

ภิกษุต้องอาบัติด้วยอาการแม้อื่นอีก ๓ คือ

๑. ต้องในท่ามกลางสงฆ์ ๒. ต้องในท่ามกลางคณะ

๓. ต้องในสำนักบุคคล

ภิกษุออกจากอาบัติด้วยอาการ ๓ คือ

๑. ออกด้วยกาย ๒. ออกด้วยวาจา

๓. ออกด้วยกายวาจา

ภิกษุออกจากอาบัติด้วยอาการแม้อื่นอีก ๓ คือ

๑. ออกในท่ามกลางสงฆ์ ๒. ออกในท่ามกลางคณะ

๓. ออกในสำนักบุคคล

ให้อมูฬหวินัยไม่เป็นธรรมมี ๓ ให้อมูฬหวินัยเป็นธรรมมี ๓

ว่าด้วยข้อที่สงฆ์จำนงเป็นต้น

{๙๖๒} ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนง ก็ควรลงตัชชนียุกรรม คือ๑. เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์๒. เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร

๓. เป็นผู้คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควร

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนง ก็ควรลงนิยสกรรม คือ

๑. เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์๒. เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร

๓. เป็นผู้คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควร

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนง ก็ควรลงปัพพาชนียกรรม คือ

๑. เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์๒. เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร

๓. เป็นผู้ประทุษร้ายตระกูล มีความประพฤติเลวทราม

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนง ก็ควรลงปฏิสารณียกรรม คือ

๑. เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์๒. เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร

๓. ด่า บริภาษคฤหัสถ์

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนง ก็ควรลงอุกเขปนิยกรรม ฐานไม่เห็นอาบัติ คือ๑. เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์๒. เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร

๓. ต้องอาบัติแล้วไม่ปรารถนาจะเห็นอาบัติ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนง ก็ควรลงอุกเขปนียกรรม ฐานไม่ทำคืนอาบัติ คือ๑. เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์

๒. เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร

๓. ต้องอาบัติแล้วไม่ปรารถนาจะทำคืนอาบัติ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนง ก็ควรลงอุกเขปนียกรรม ฐานไม่สละคืนทิฏฐิอันชั่วช้า คือ๑. เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์๒. เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร

๓. ไม่ปรารถนาจะสละคืนทิฏฐิกันชั่วช้า

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนง ก็ควรตั้งใจจับให้มั่น คือ

๑. เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์๒. เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร

๓. คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควร

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ สงฆ์พึงลงโทษ คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๓ สงฆ์พึงลงโทษ คือ

๑. เป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล

๒. เป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร

๓. เป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอติทิฏฐิ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๓ สงฆ์พึงลงโทษ คือ

๑. เป็นผู้ประกอบด้วยความคะนองทางกาย

๒. เป็นผู้ประกอบด้วยความคะนองทางวาจา

๓. เป็นผู้ประกอบด้วยความคะนองทั้งทางกายและวาจา

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๓ สงฆ์พึงลงโทษ คือ

๑. เป็นผู้ประกอบด้วยอนาจารทางกาย

๒. เป็นผู้ประกอบด้วยอนาจารทางวาจา

๓. เป็นผู้ประกอบด้วยอนาจารทั้งทางกายและวาจา

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๓ สงฆ์พึงลงโทษ คือ

๑. เป็นผู้ประกอบด้วยการลบล้างทางกาย

๒. เป็นผู้ประกอบด้วยการลบล้างทางวาจา

๓. เป็นผู้ประกอบด้วยการลบล้างทั้งทางกายและวาจา

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๓ สงฆ์พึงลงโทษ คือ

๑. เป็นผู้ประกอบด้วยมิจฉาชีพทางกาย

๒. เป็นผู้ประกอบด้วยมิจฉาชีพทางวาจา

๓. เป็นผู้ประกอบด้วยมิจฉาชีพทั้งทางกายและวาจา

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๓ สงฆ์พึงลงโทษ คือ

๑. ต้องอาบัติถูกสงฆ์ลงโทษแล้วยังให้อุปสมบท

๒. ยังให้นิสสัย

๓. ยังให้สามเณรอุปัฏฐาก

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๓ สงฆ์พึงลงโทษ คือ

๑. สงฆ์ลงโทษเพราะอาบัติใด ยังต้องอาบัตินั้นอีก

๒. ยังต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกันอีก

๓. ยังต้องอาบัติที่เลวทรามกว่านั้นอีก

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๓ สงฆ์พึงลงโทษ คือ

๑. กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า

๒. กล่าวติเตียนพระธรรม

๓. กล่าวติเตียนพระสงฆ์

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ งดอุโบสถในท่ามกลางสงฆ์ สงฆ์พึงกำจัดเสียว่า ‘อย่าเลย ภิกษุ เธออย่าก่อความบาดหมาง อย่าก่อการทะเลาะ อย่าก่อการแก่งแย่ง อย่าก่อการวิวาท’ ดังนี้แล้วทำอุโบสถ คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ งดปวารณาในท่ามกลางสงฆ์ สงฆ์พึงกำจัดเสียว่า ‘อย่าเลย ภิกษุ เธออย่าก่อความบาดหมาง อย่าก่อการทะเลาะ อย่าก่อการแก่งแย่ง อย่าก่อการวิวาท’ ดังนี้แล้วทำปวารณา คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ สงฆ์ไม่พึงให้สงฆสมมติใด ๆ คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ สงฆ์ไม่พึงว่ากล่าว คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ สงฆ์ไม่พึงแต่งตั้งไว้ในตำแหน่งเฉพาะตัว คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ภิกษุทั้งหลายไม่พึงอาศัยอยู่ คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ไม่พึงให้นิสสัย คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ จะให้ทำโอกาส ไม่ควรทำโอกาสให้ คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ไม่พึงทำการไต่สวน คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ อันภิกษุทั้งหลายไม่พึงถามวินัย คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ อันภิกษุทั้งหลายไม่พึงถามวินัย คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ อันภิกษุทั้งหลายไม่พึงตอบวินัย คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ อันภิกษุทั้งหลายไม่พึงตอบวินัย คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ อันภิกษุทั้งหลายไม่พึงให้คำซักถาม คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ อันภิกษุทั้งหลายไม่พึงสนทนาวินัยด้วย คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ไม่พึงให้กุลบุตรอุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นพาล

๓. ไม่เป็นปกตัตตะ

ว่าด้วยอุโบสถเป็นต้น

{๙๖๓} อุโบสถมี ๓ คือ

๑. อุโบสถวัน ๑๔ ค่ำ ๒. อุโบสถวัน ๑๕ ค่ำ

๓. สามัคคีอุโบสถ

อุโบสถแม้อื่นอีก ๓ คือ

๑. สังฆอุโบสถ ๒. คณอุโบสถ

๓. ปุคคลอุโบสถ

อุโบสถแม้อื่นอีก ๓ คือ

๑. สุตตุทเทส ๒. ปาริสุทธิอุโบสถ

๓. อธิฏฐานอุโบสถ

ปวารณามี ๓ คือ

๑. ปวารณาวัน ๑๔ ค่ำ ๒. ปวารณาวัน ๑๕ ค่ำ

๓. สามัคคีปวารณา

ปวารณาแม้อื่นอีก ๓ คือ

๑. สังฆปวารณา ๒. คณปวารณา

๓. ปุคคลปวารณา

ปวารณาแม้อื่นอีก ๓ คือ

๑. ปวารณา ๓ หน ๒. ปวารณา ๒ หน

๓. ปวารณามีพรรษาเท่ากัน

บุคคลผู้ตกอบาย ตกนรกมี ๓ คือ

๑. ไม่เป็นพรหมจารีแต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี ไม่ละปฏิญญาข้อนี้

๒.โจทพรหมจารีผู้บริสุทธิ์ ผู้ประพฤติพรหมจรรย์บริสุทธิ์ด้วย อพรหมจรรย์อันไม่มีมูล๓. มีปกติกล่าวอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘กามทั้งหลายไม่มีโทษ’ ถึงความเป็นผู้หมกมุ่นในกามทั้งหลายอกุศลมูลมี ๓ คือ

๑. อกุศลมูลคือโลภะ ๒. อกุศลมูลคือโทสะ

๓. อกุศลมูลคือโมหะ

กุศลมูลมี ๓ คือ

๑. กุศลมูลคืออโลภะ ๒. อกุศลมูลคือโทสะ

๓. กุศลมูลคืออโมหะ

ทุจริตมี ๓ คือ

๑. กายทุจริต ๒. วจีทุจริต

๓. มโนทุจริต

สุจริตมี ๓ คือ

๑. กายสุจริต ๒. วจีสุจริต

๓. มโนสุจริต

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติโภชนะ ๓ ในตระกูลเพราะทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ ๓ คือ

๑. เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก เพื่อความอยู่สำราญแห่งภิกษุผู้มี ศีลเป็นที่รัก๒. เพื่อประสงค์ว่าพวกปรารถนาอันเลวทรามอย่าได้อาศัย พรรคพวกที่เป็นฝักฝ่ายทำลายสงฆ์

๓. เพื่อทรงอนุเคราะห์ตระกูล

พระเทวทัตมีจิตอันอสัทธรรม ๓ อย่างครอบงำย่ำยี จึงเกิดในอบาย ตกนรกชั่วกัป ไม่มีใครช่วยเหลือได้ คือ

๑. ความปรารถนาอันเลวทราม

๒. ความมีมิตรชั่ว

๓. พอบรรลุคุณวิเศษเพียงขั้นต่ำก็เลิกเสียในระหว่าง

สมมติมี ๓ คือ

๑. ทัณฑสมมติ สมมติไม้เท้า

๒. สิกกาสมมติ สมมติสาแหรก

๓. ทัณฑสิกกาสมมติ สมมติไม้เท้าและสาแหรก

เขียงรองเท้าที่ตั้งอยู่ประจำเลื่อนไปมาไม่ได้มี ๓ คือ

๑. เขียงรองเท้าถ่ายอุจจาระ

๒. เขียงรองเท้าถ่ายปัสสาวะ

๓. เขียงรองเท้าสำหรับชำระ (ล้างเท้า)

สิ่งของสำหรับถูเท้ามี ๓ คือ

๑. ก้อนกรวด

๒. กระเบื้อง

๓. ฟองนํ้าทะเล

จบ ติกวาร หมวด ๓

หัวข้อประจำหมวด

{๙๖๔} ทรงพระชนม์อยู่ ๑ กาล ๑ กลางคืน ๑ พรรษาสิบ ๑ พรรษาห้า ๑ กุศลจิต ๑ เวทนา ๑ วัตถุแห่งการโจท ๑ สลาก ๑ ข้อห้าม ๒ อย่าง ๑ข้อบัญญัติ ๑ ข้อบัญญัติอื่นอีก ๒ อย่าง ๑ โง่เขลา ๑ กาฬปักษ์ ๑ ควร ๑ ฤดูหนาว ๑ สงฆ์ ๑ แก่สงฆ์ ๑ การปิด ๑ เครื่องปกปิด ๑สิ่งกำบัง ๑ สิ่งเปิดเผย ๑ เสนาสนะ ๑ อาพาธ ๑ ปาติโมกข์ ๑ ปริวาส ๑ มานัต ๑ ปริวาสิกภิกษุ ๑

ภายใน ๑ ภายในสีมา ๑ ต้องอาบัติ ๑ ต้องอาบัติอีก ๑ ออกจากอาบัติ ๑ ออกจากอาบัติอื่นอีก ๑ อมูฬหวินัย ๒ อยู่าง ๑ตัชชนียกรรม ๑ นิยสกรรม ๑ ปัพพาชนียกรรม ๑ ปฏิสารณียกรรม ๑ ไม่เห็นอาบัติ ๑ ไม่ทำคืนอาบัติ ๑ ไม่สละคืนทิฏฐิ ๑จับให้มั่น ๑ กรรม ๑ อธิศีล ๑ คะนอง ๑ อนาจาร ๑ ลบล้าง ๑ อาชีวะ ๑ ต้องอาบัติ ๑ ต้องอาบัติเช่นนั้น ๑ พูดติ ๑ งดอุโบสถ ๑งดปวารณา ๑ สมมติ ๑ ว่ากล่าว ๑ หัวหน้า ๑ ไม่อาศัยอยู่ ๑ ไม่ให้นิสสัย ๑ ไม่ทำโอกาส ๑

ไม่ทำการไต่สวน ๑ ไม่ถาม ๒ อย่าง ๑ ไม่ตอบ ๒ อย่าง ๑ แม้ซักถามก็ไม่พึงให้ ๑

สนทนา ๑ อุปสมบท ๑ นิสสัย ๑ ให้สามเณรอุปัฏฐาก ๑ อุโบสถ ๓ หมวด ๓ อย่าง ๑ ปวารณา ๓ หมวด ๓ อย่าง ๑เกิดในอบาย ๑ อกุศล ๑ กุศล ๑ ทุจริต ๑ สุจริต ๑ โภชนะ ๓ อย่าง ๑ อสัทธรรม ๑ สมมติ ๑ เขียงรองเท้า ๑ สิ่งของถูเท้า ๑ หัวข้อตามที่กล่าวนี้รวมอยู่ในหมวด ๓

๔. จตุกกวาร หมวด ๔

ว่าด้วยการต้องและการออกจากอาบัติเป็นต้น

{๙๖๕} [๓๒๔] อาบัติที่ภิกษุต้องด้วยวาจาของตน ออกด้วยวาจาของผู้อื่น มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องด้วยวาจาของผู้อื่น ออกด้วยวาจาของตน มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องด้วยวาจาของตน ออกด้วยวาจาของตน มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องด้วยวาจาของผู้อื่น ออกด้วยวาจาของผู้อื่น มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องด้วยกาย ออกด้วยวาจา มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องด้วยวาจา ออกด้วยกาย มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องด้วยกาย ออกด้วยกาย มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุต้องด้วยวาจา ออกด้วยวาจา มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุหลับแล้วจึงต้อง ตื่นแล้วจึงออก มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุตื่นแล้วจึงต้อง หลับแล้วจึงออก มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุหลับแล้วจึงต้อง หลับแล้วจึงออก มีอยู่

อาบัติที่ภิกษุตื่นแล้วจึงต้อง ตื่นแล้วจึงออกมีอยู่