เปรียบเทียบอธิกรณ์ เล่ม ๘

ทิฏฺฐํ ทิฏฺเฐน สเมติ ทิฏฺเฐน สํสนฺทเต ทิฏฺฐํ

ทิฏฺฐํ ปฏิจฺจ น อุเปติ อสุทฺธปริสงฺกิโต

โส ปุคฺคโล ปฏิญฺญาย กาตพฺพา เตน ปวารณา ฯ

สุตํ สุเตน สเมติ สุเตน สํสนฺทเต สุตํ

สุตํ ปฏิจฺจ น อุเปติ อสุทฺธปริสงฺกิโต

โส ปุคฺคโล ปฏิญฺญาย กาตพฺพา เตน ปวารณา ฯ

มุตํ มุเตน สเมติ มุเตน สํสนฺทเต มุตํ

มุตํ ปฏิจฺจ น อุเปติ อสุทฺธปริสงฺกิโต

โส ปุคฺคโล ปฏิญฺญาย กาตพฺพา เตน ปวารณาติ ฯ

เรื่องที่เห็นสมด้วยเรื่องที่เห็น เรื่องที่เห็นเทียบกันได้

กับเรื่องที่เห็น แต่บุคคลนั้นไม่ยอมรับ เพราะอาศัยการเห็น บุคคลนั้นถูกรังเกียจโดยไม่มีมูล พึงปรับอาบัติตามปฏิญญา พึงทำปวารณากับบุคคลนั้น.

เรื่องที่ได้ยินได้ฟังสมด้วยเรื่องที่ได้ยินได้ฟัง เรื่องที่ได้ยินได้ฟังเทียบกันได้กับเรื่องที่ได้ยินได้ฟัง แต่บุคคลนั้นไม่ยอมรับ เพราะอาศัยการได้ยินได้ฟัง บุคคลนั้นถูกรังเกียจโดยไม่มีมูล พึงปรับอาบัติตามปฏิญญาพึงทำปวารณากับบุคคลนั้น เรื่องที่ได้ทราบสมด้วยเรื่องที่ได้ทราบ.

เรื่องที่ได้ทราบเทียบกันได้กับเรื่องที่ได้ทราบ แต่บุคคลนั้นไม่ยอมรับ เพราะอาศัยการได้ทราบ บุคคลนั้นถูกรังเกียจโดยไม่มีมูล พึงปรับอาบัติตามปฏิญญา พึงทำปวารณากับบุคคลนั้นเถิด.

กินฺเต ทิฏฺฐนฺติ กตมา ปุจฺฉา กินฺติ เต ทิฏฺฐนฺติ กตมา ปุจฺฉา กทา เต ทิฏฺฐนฺติ กตมา ปุจฺฉา กตฺถ เต ทิฏฺฐนฺติ กตมา ปุจฺฉา ฯ

จำแนกการเห็น

คำว่า ท่านเห็นอะไร นั้น ถามถึงอะไร?

คำว่า ท่านเห็นว่าอย่างไร นั้น ถามถึงอะไร?

คำว่า ท่านเห็นเมื่อไร นั้น ถามถึงอะไร?

คำว่า ท่านเห็นที่ไหน นั้น ถามถึงอะไร?

กินฺเต ทิฏฺฐนฺติ วตฺถุปุจฺฉา วิปตฺติปุจฺฉา อาปตฺติปุจฺฉา อชฺฌาจารปุจฺฉา ฯ วตฺถุปุจฺฉาติ อฏฺฐปาราชิกานํ วตฺถุปุจฺฉา เตวีสสงฺฆาทิเสสานํ วตฺถุปุจฺฉา เทฺวอนิยตานํ วตฺถุปุจฺฉา เทฺวจตฺตาฬีสนิสฺสคฺคิยานํ วตฺถุปุจฺฉา อฏฺฐาสีติสตปาจิตฺติยานํ วตฺถุปุจฺฉา ทฺวาทสปาฏิเทสนียานํ วตฺถุปุจฺฉา ทุกฺกฏานํ วตฺถุปุจฺฉา ทุพฺภาสิตานํ วตฺถุปุจฺฉา ฯ วิปตฺติปุจฺฉาติ สีลวิปตฺติปุจฺฉา อาจารวิปตฺติปุจฺฉา ทิฏฺฐิวิปตฺติปุจฺฉา อาชีววิปตฺติปุจฺฉา ฯ อาปตฺติปุจฺฉาติ ปาราชิกาปตฺติปุจฺฉา สงฺฆาทิเสสาปตฺติปุจฺฉา ถุลฺลจฺจยาปตฺติปุจฺฉา ปาจิตฺติยาปตฺติปุจฺฉา ปาฏิเทสนียาปตฺติปุจฺฉา ทุกฺกฏาปตฺติปุจฺฉา ทุพฺภาสิตาปตฺติปุจฺฉา ฯ อชฺฌาจารปุจฺฉาติ ทฺวยนฺทฺวยสมาปตฺติปุจฺฉา ฯ

คำว่า ท่านเห็นอะไร นั้น ถามถึงวัตถุ ถามถึงวิบัติ ถามถึงอาบัติ ถามถึงอัธยาจาร.

ข้อว่า ถามถึงวัตถุ นั้น คือ ถามถึงวัตถุปาราชิก ๘ ถามถึงวัตถุสังฆาทิเสส ๒๓ถามถึงวัตถุอนิยต ๒ ถามถึงวัตถุนิสสัคคิยะ ๔๒ ถามถึงวัตถุปาจิตตีย์ ๑๘๘ ถามถึงวัตถุปาฏิเทสนียะ๑๒ ถามถึงวัตถุทุกกฏทั้งหลาย ถามถึงวัตถุทุพภาสิตทั้งหลาย.

ข้อว่า ถามถึงวิบัติ นั้น คือ ถามถึงศีลวิบัติ ถามถึงอาจารวิบัติ ถามถึงทิฏฐิวิบัติถามถึงอาชีววิบัติ.

ข้อว่า ถามถึงอาบัติ นั้น คือ ถามถึงอาบัติปาราชิก ถามถึงอาบัติสังฆาทิเสสถามถึงอาบัติถุลลัจจัย ถามถึงอาบัติปาจิตตีย์ ถามถึงอาบัติปาฏิเทสนียะ ถามถึงอาบัติทุกกฏถามถึงอาบัติทุพภาสิต.

ข้อว่า ถามถึงอัธยาจาร นั้น คือ ถามถึงการร่วมกันเป็นคู่ๆ ฯ

กินฺติ เต ทิฏฺฐนฺติ ลิงฺคปุจฺฉา อิริยาปถปุจฺฉา อาการปุจฺฉา วิปฺปการปุจฺฉา ฯ ลิงฺคปุจฺฉาติ ทีฆํ วา รสฺสํ วา กณฺหํ วา โอทาตํ วา ฯ อิริยาปถปุจฺฉาติ คจฺฉนฺตํ วา ฐิตํ วา นิสินฺนํ วา นิปนฺนํ วา ฯ อาการปุจฺฉาติ คิหิลิงฺเค วา ติตฺถิยลิงฺเค วา ปพฺพชิตลิงฺเค วา ฯ วิปฺปการปุจฺฉาติ คจฺฉนฺตํ วา ฐิตํ วา นิสินฺนํ วา นิปนฺนํ วา ฯ

คำว่า ท่านเห็นว่าอย่างไร นั้น ได้แก่ถามถึงเพศ ถามถึงอิริยาบถถามถึงอาการ ถามถึงประการอันแปลก.

ข้อว่า ถามถึงเพศ นั้น หมายถึงว่า สูงหรือต่ำ ดำหรือขาว.

ข้อว่า ถามถึงอิริยาบถ นั้น หมายถึงว่า เดินหรือยืน นั่งหรือนอน.

ข้อว่า ถามถึงอาการ นั้น หมายถึงเพศคฤหัสถ์ เพศเดียรถีย์ หรือเพศบรรพชิต.

ข้อว่า ถามถึงประการอันแปลก นั้น หมายถึงเดินไปหรือยืนอยู่นั่งหรือนอน.

กทา เต ทิฏฺฐนฺติ กาลปุจฺฉา สมยปุจฺฉา ทิวสปุจฺฉา อุตุปุจฺฉา ฯ กาลปุจฺฉาติ ปุพฺพณฺหกาเล วา มชฺฌนฺติกกาเล วา สายณฺหกาเล วา ฯ สมยปุจฺฉาติ ปุพฺพณฺหสมเย วา มชฺฌนฺติกสมเย วา สายณฺหสมเย วา ฯ ทิวสปุจฺฉาติ ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา รตฺตึ วา ทิวา วา กาเฬ วา ชุเณฺห วา ฯ อุตุปุจฺฉาติ เหมนฺเต วา คิเมฺห วา วสฺเส วา ฯ

ถามว่า ท่านเห็นเมื่อไร นั้น คือ ถามถึงกาล ถามถึงสมัย ถามถึงวันถามถึงฤดู.

ข้อว่า ถามถึงกาล นั้น หมายถึงเวลาเช้า เวลาเที่ยง หรือเวลาเย็น.

ข้อว่า ถามถึงสมัย นั้น หมายถึงสมัยเช้า สมัยเที่ยง หรือสมัยเย็น.

ข้อว่า ถามถึงวัน นั้น หมายถึงก่อนอาหาร หรือหลังอาหาร กลางคืนหรือกลางวันข้างแรมหรือข้างขึ้น.

ข้อว่า ถามถึงฤดู นั้น หมายถึงฤดูหนาว ฤดูร้อน หรือฤดูฝน.

กตฺถ เต ทิฏฺฐนฺติ ฐานปุจฺฉา ภูมิปุจฺฉา โอกาสปุจฺฉา ปเทสปุจฺฉา ฯ ฐานปุจฺฉาติ ภูมิยา วา ปฐวิยา วา ธรณิยา วา ชคติยา วา ฯ ภูมิปุจฺฉาติ ภูมิยา วา ปพฺพเต วา ปาสาเณ วา ปาสาเท วา ฯ โอกาสปุจฺฉาติ ปุรตฺถิเม วา โอกาเส ปจฺฉิเม วา โอกาเส อุตฺตเร วา โอกาเส ทกฺขิเณ วา โอกาเส ฯ ปเทสปุจฺฉาติ ปุรตฺถิเม วา ปเทเส ปจฺฉิเม วา ปเทเส อุตฺตเร วา ปเทเส ทกฺขิเณ วา ปเทเสติ ฯ

มหาสงฺคามํ นิฏฺฐิตํ ฯ

คำว่า ท่านเห็นที่ไหน นั้น คือ ถามถึงสถานที่ ถามถึงพื้นที่ ถามถึงโอกาส ถามถึงประเทศ.

ข้อว่า ถามถึงสถานที่ นั้น หมายถึงพื้นที่หรือแผ่นดิน ธรณี หรือทางเดิน.

ข้อว่า ถามถึงพื้นที่ นั้น หมายถึงแผ่นดินหรือภูเขา หินหรือปราสาท.

ข้อว่า ถามถึงโอกาส นั้น หมายถึงในโอกาสด้านตะวันออก หรือโอกาสด้านตะวันตก โอกาสด้านเหนือ หรือโอกาสด้านใต้.

ข้อว่า ถามถึงประเทศ นั้น หมายถึงในประเทศด้านตะวันออก หรือประเทศด้านตะวันตก ในประเทศด้านเหนือ หรือประเทศด้านใต้.

มหาสงคราม จบ

----------------

ตสฺสุทฺทานํ

วตฺถุ นิทานํ อากาโร ปุพฺพาปรํ กตากตํ

กมฺมาธิกรณญฺเจว สมโถ ฉนฺทคามิ จ

โทสา โมหา ภยา เจว สญฺญา นิชฺฌาปเนน จ

เปกฺขา ปสาเท ปกฺโขมฺหิ สุตเถรตเรน จ

อสมฺปตฺตญฺจ สมฺปตฺตํ ธมฺเมน วินเยน จ

สตฺถุสฺส สาสเนนาปิ มหาสงฺคามญาปนาติ ฯ

หัวข้อประจำเรื่อง

วัตถุ นิทาน อาการ คำต้น คำหลัง สิ่งที่ทำแล้ว สิ่งที่ยังไม่ได้ทำ

กรรม อธิกรณ์ และสมถะ และลำเอียง เพราะชอบ เพราะชัง เพราะหลง และเพราะกลัวให้เข้าใจและพินิจ เพ่งเล็ง เลื่อมใส มีพรรคพวกมีสุตะ แก่กว่า เรื่องที่ยังไม่มาถึง เรื่องที่มาถึงแล้ว โดยธรรม โดยวินัย และแม้โดยสัตถุศาสน์ ชื่อว่า มหาสงคราม แล.

หัวข้อประจำเรื่อง จบ