เรื่องอนาถบิณฑกคหบดีเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าครั้งแรก เล่ม ๗

๒. ทุติยภาณวาร

อนาถปิณฑิกวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องอนาถบิณฑิกคฤหบดี

{๒๔๑} [๓๐๔] ก็โดยสมัยนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีเป็นน้องเขยของเศรษฐี พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีไปพระนครราชคฤห์ด้วย กรณียกิจบางอย่าง

{๒๔๒} สมัยนั้น เศรษฐีพระนครราชคฤห์ได้นิมนต์พระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็น ประมุขเพื่อฉันในวันรุ่งขึ้นไว้ จึงได้สั่งทาสและกรรมกรทั้งหลายว่า “พนาย ถ้าเช่นนั้น พวกเจ้าจงลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ ต้มข้าวต้ม หุงข้าว ต้มแกง จง ช่วยกันจัดหาอาหารที่มีรสอร่อยให้พร้อมมูลไว้”

{๒๔๓} ขณะนั้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีได้คิดว่า “เมื่อก่อนเมื่อเรามาแล้ว ท่าน คฤหบดีผู้นี้จะวางธุระทุกอย่าง สนทนาปราศรัยกับเราผู้เดียว บัดนี้เขามัว สาละวนสั่งทาสและกรรมกรทั้งหลายว่า ‘พนาย ถ้าเช่นนั้น พวกเจ้าจง ลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ ต้มข้าวต้ม หุงข้าว ต้มแกง จงช่วยกันจัดหาอาหารที่มี รสอร่อยให้พร้อมมูล’ คฤหบดีผู้นี้ชะรอยจักมีงานอาวาหมงคล วิวาหมงคล หรือประกอบมหายัญ หรือจักกราบบังคมทูลเชิญเสด็จพระเจ้าพิมพิสาร จอมเสนามาคธราชพร้อมทั้งกองพลมาเลี้ยงในวันรุ่งขึ้นกระมังหนอ”{๒๔๔} ครั้นเศรษฐีพระนครราชคฤห์สั่งทาสและกรรมกรแล้ว เข้าไปหา อนาถบิณฑิกคฤหบดี ได้นั่งสนทนากัน ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง อนาถบิณฑิก คฤหบดีได้ถามว่า “ท่านคฤหบดี เมื่อก่อนเมื่อข้าพเจ้ามาแล้ว ท่านได้วาง ธุระทุกอย่างแล้วก็สนทนากับข้าพเจ้าผู้เดียว บัดนี้ท่านนั้นมัวสาละวนสั่ง ทาสและกรรมกรว่า ‘พนาย ถ้าเช่นนั้น พวกเจ้าจงลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ ต้ม ข้าวต้ม หุงข้าว ต้มแกง จงช่วยกันจัดหาอาหารที่มีรสอร่อยให้พร้อมมูลไว้’

ท่านคฤหบดี ท่านจักมีงานอาวาหมงคล วิวาหมงคล หรือประกอบมหายัญ หรือจักกราบบังคมทูลเชิญเสด็จพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชพร้อม ทั้งกองพลมาเลี้ยงในวันรุ่งขึ้นหรือ”เศรษฐีพระนครราชคฤห์ตอบว่า “ท่านคฤหบดี ข้าพเจ้าจะได้มีงาน อาวาหมงคล หรือวิวาหมงคลก็หาไม่ แม้พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนา มาคธราชพร้อมทั้งกองพลข้าพเจ้าก็มิได้กราบบังคมทูลเชิญเสด็จมาเลี้ยงใน วันพรุ่งนี้ อันที่จริงข้าพเจ้าจะประกอบมหายัญ คือ ข้าพเจ้าได้นิมนต์ พระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อให้ฉันในวันพรุ่งนี้ไว้”อนาถบิณฑิกคฤหบดีถามว่า “ท่านคฤหบดี ท่านกล่าวว่า ‘พระ พุทธเจ้า’ ดังนี้หรือ”

เศรษฐีพระนครราชคฤห์ตอบว่า “ท่านคฤหบดี ข้าพเจ้ากล่าวว่า พระพุทธเจ้า”

“ท่านคฤหบดี ท่านกล่าวว่า ‘พระพุทธเจ้า’ ดังนี้หรือ”

“ท่านคฤหบดี ข้าพเจ้ากล่าวว่า พระพุทธเจ้า”

“ท่านคฤหบดี ท่านกล่าวว่า ‘พระพุทธเจ้า’ ดังนี้หรือ”

“ท่านคฤหบดี ข้าพเจ้ากล่าวว่า พระพุทธเจ้า”

“ท่านคฤหบดี แม้เสียงพูดว่า ‘พุทธะ’ นี้ก็ยากที่จะหาได้ในโลก”

“ท่านคฤหบดี ข้าพเจ้าสามารถจะเข้าพบพระผู้มีพระภาคอรหันต สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นในเวลานี้ได้ไหม”

“ท่านคฤหบดี เวลานี้ยังไม่ควรที่จะเข้าพบพระผู้มีพระภาคอรหันต สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นพรุ่งนี้ท่านจึงจะได้เข้าพบพระผู้มีพระภาคอรหันต สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น”{๒๔๕} [๓๐๕] หลังจากนั้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีนอนนึกถึงพระพุทธเจ้าเป็น อารมณ์ว่า “พรุ่งนี้เราจะได้เข้าเฝ้าพบพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัม

พุทธเจ้าพระองค์นั้น” นัยว่าท่านคฤหบดีเข้าใจว่าสว่างแล้ว จึงได้ลุกขึ้น ตอนกลางคืนถึง ๓ ครั้ง ครั้นแล้วได้เดินไปทางประตูสีตวัน พวกภูตผี ทั้งหลายก็เปิดประตูให้ครั้นเมื่ออนาถบิณฑิกคฤหบดีออกจากเมืองไป แสงสว่างได้หายไป ความมืดปรากฏขึ้นมาแทน ความกลัว ความหวาดเสียว ความขนพอง สยองเกล้าก็เกิดขึ้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีจึงต้องการจะกลับเสียจากที่นั้น{๒๔๖} ครั้งนั้นแล ยักษ์ชื่อว่าสิวกะไม่ปรากฏร่างได้แต่ส่งเสียงให้ได้ยินว่า

“ช้าง ๑ แสน ม้า ๑ แสน รถเทียมด้วยม้าอัศดร

๑ แสน หญิงสาวผู้ประดับด้วยต่างหูแก้วมณี ๑ แสนก็ยัง

ไม่ถึงเศษเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งการย่างเท้าไปก้าวหนึ่งของท่าน

ก้าวไปเถิด ท่านคฤหบดี ก้าวไปเถิด ท่านคฤหบดี การก้าวไปของ ท่านจะดีกว่า การถอยหลังไม่ดีเลย”

{๒๔๗} ทันใดนั้นเอง ความมืดได้หายไป แสงสว่างกลับปรากฏขึ้นแก่ท่าน อนาถบิณฑิกคฤหบดี ความกลัว ความหวาดเสียว และความขนพอง สยองเกล้าก็ระงับไปในครั้งที่ ๒ ...

ในครั้งที่ ๓ แสงสว่างก็ได้หายไป ความมืดก็ปรากฏขึ้นแก่อนาถบิณฑิก คฤหบดี ความกลัว ความหวาดเสียว และความขนพองสยองเกล้าก็เกิดขึ้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีจึงต้องการที่จะกลับเสียจากที่นั้นอีกในครั้งที่ ๓ ยักษ์ชื่อว่าสิวกะก็ไม่ปรากฏร่างได้แต่ส่งเสียงให้ได้ยินว่า

“ช้าง ๑ แสน ม้า ๑ แสน รถเทียมด้วยม้าอัศดร

๑ แสน หญิงสาวผู้ประดับด้วยต่างหูแก้วมณี ๑ แสนก็ยัง

ไม่ถึงเศษเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งการย่างเท้าไปก้าวหนึ่งของท่าน

ก้าวไปเถิด ท่านคฤหบดี ก้าวไปเถิด ท่านคฤหบดี การก้าวไปของ ท่านจะดีกว่า การถอยหลังไม่ดีเลย”

ในครั้งที่ ๓ ความมืดได้หายไป แสงสว่างกลับปรากฏขึ้นแก่อนาถบิณฑิก คฤหบดี ความกลัว ความหวาดเสียว และความขนพองสยองเกล้าก็ระงับไป ต่อจากนั้น อนาบิณฑิกคฤหบดีเดินเข้าไปถึงสีตวัน

{๒๔๘} ก็ขณะนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จลุกขึ้นในเวลาเช้าตรู่แห่งราตรี แล้วเสด็จจงกรมอยู่ในที่แจ้ง พระองค์ได้ทอคพระเนตรเห็นอนาถบิณฑิก คฤหบดีมาแต่ไกล จึงเสด็จลงจากที่จงกรม ประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาด ไว้ ครั้นแล้วได้ตรัสเรียกอนาถบิณฑิกคฤหบดีว่า “มานี่เถิด ท่านสุทัตตะ”ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีเบิกบานดีใจว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงทักเราโดยชื่อ” จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้ว หมอบลงแทบพระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้าในที่นั้นเอง กราบทูลว่า “ข้าแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์ประทับอยู่เป็นสุขสบายดี หรือ พระพุทธเจ้าข้า”{๒๔๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“พราหมณ์ผู้ดับกิเลสได้แล้ว ไม่ติดอยู่ในกามทั้งหลาย

ปราศจากอุปธิ เป็นผู้เย็นแล้ว ย่อมอยู่เป็นสุขทุกเวลา

ผู้ที่ตัดตัณหาได้ทั้งหมดแล้ว กำจัดความกระวน

กระวายในใจเสียได้ เป็นผู้สงบ บรรลุถึงความสงบทาง

ใจ ย่อมอยู่เป็นสุข”

ทรงแสดงอนุปุพพิกถา

{๒๕๐} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุปุพพิกถาแก่อนาถบิณฑิก คฤหบดี คือ ทรงประกาศทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษ ความต่ำทราม ความเศร้าหมองของกามทั้งหลาย และอานิสงส์ในการออกจากกาม เมื่อ พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงทราบว่าอนาถบิณฑิกคฤหบดีมีจิตสงบ มีจิตอ่อน มีจิตปลอดจากนิวรณ์ มีจิตเบิกบาน มีจิตผ่องใสแล้ว จึงทรงประกาศ

พระธรรมเทศนาที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงยกขึ้นแสดงด้วยพระองค์เอง คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

อนาถบิณฑิกคฤหบดีได้ดวงตาเห็นธรรม

ดวงตาเห็นธรรมอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทินว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่ง มีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งมวลล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา” ได้เกิดขึ้นแก่อนาถบิณฑิกคฤหบดี ณ ที่นั่งนั้นแล ดุจผ้าที่สะอาดปราศจาก ด่างดำพึงรับนํ้าย้อมได้เป็นอย่างดีฉะนั้น

{๒๕๑} ครั้นอนาถบิณฑิกคฤหบดีได้เห็นธรรมแล้ว ได้บรรลุธรรมแล้ว ได้รู้ ธรรมแจ่มแจ้งแล้ว มีธรรมหยั่งลงแล้ว ข้ามความสงสัยได้แล้ว ปราศจาก ถ้อยคำแสดงความสงสัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่ต้องเชื่อผู้อื่นใน คำสอนของพระศาสดา จึงได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของ พระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดย อเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า “คนมีตาดีจัก เห็นรูปได้” ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระ ภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มี พระภาคเจ้าได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะ จำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป และขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ จงทรงรับภัตตาหารเพื่อเจริญบุญกุศลปีติและปราโมทย์ในวันพรุ่งนี้ของ ข้าพระองค์ด้วยเถิด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับอาราธนาโดยดุษณีภาพ ครั้นอนาถบิณฑิก คฤหบดีทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับอาราธนาแล้วจึงลุกจากที่นั่ง ถวายบังคม ทำประทักษิณแล้วกลับไป

{๒๕๒} เศรษฐีพระนครราชคฤห์ก็ได้ทราบข่าวว่าอนาถบิณฑิกคฤหบดีนิมนต์ พระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันในวันพรุ่งนี้ไว้แล้ว

[๓๐๖] ลำดับนั้น เศรษฐีพระนครราชคฤห์ได้บอกอนาถบิณฑิกคฤหบดี ว่า “ท่านคฤหบดี ข่าวว่าท่านได้นิมนต์พระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข เพื่อฉันในวันพรุ่งนี้ไว้ และท่านก็เป็นแขกมา ข้าพเจ้าจะให้ยืมทรัพย์ที่จะ จับจ่ายเป็นเครื่องจัดทำอาหารเลี้ยงพระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขแก่ท่าน”อนาถบิณฑิกคฤหบดีตอบว่า “ไม่ต้องดอก ท่านคฤหบดี ทรัพย์ที่จะ จับจ่ายเป็นเครื่องจัดทำอาหารถวายพระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขนั้น ของข้าพเจ้ามีแล้ว”

{๒๕๓} ชาวนิคมพระนครราชคฤห์ได้ทราบข่าวว่าอนาถบิณฑิกคฤหบดีนิมนต์ พระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันในวันพรุ่งนี้ จึงได้บอกอนาถ บิณฑิกคฤหบดีว่า “ท่านคฤหบดี ข่าวว่าท่านได้นิมนต์พระสงฆ์พระพุทธเจ้า เป็นประมุขเพื่อฉันในวันพรุ่งนี้ไว้ และท่านก็เป็นแขกมา พวกข้าพเจ้าจะ ให้ยืมทรัพย์ที่จะจับจ่ายเป็นเครื่องจัดทำอาหารเลี้ยงพระสงฆ์มีพระพุทธเจ้า เป็นประมุขแก่ท่าน”อนาถบิณฑิกคฤหบดีตอบว่า “ไม่ต้องดอก ท่านผู้เจริญ ทรัพย์ที่จะจับ จ่ายเป็นเครื่องจัดทำอาหารถวายพระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขนั้น ของข้าพเจ้ามีแล้ว”

{๒๕๔} พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชได้ทรงสดับข่าวว่าอนาถบิณฑิก คฤหบดีนิมนต์พระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันในวันพรุ่งนี้ไว้ จึง ตรัสกะอนาถบิณฑิกคฤหบดีว่า “ดูก่อนคฤหบดี ข่าวว่าท่านนิมนต์พระสงฆ์

มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันในวันพรุ่งนี้ไว้ และท่านก็เป็นแขกมา ฉัน จะให้ยืมทรัพย์ที่จะจับจ่ายเป็นเครื่องจัดทำอาหารเลี้ยงพระสงฆ์มีพระพุทธเจ้า เป็นประมุขแก่ท่าน”

อนาถบิณฑิกคฤหบดีกราบทูลว่า “มิเป็นไรดอก พระพุทธเจ้าข้า ทรัพย์ที่จะจับจ่ายเป็นเครื่องจัดทำอาหารถวายพระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็น ประมุขนั้นของข้าพระพุทธเจ้ามีแล้ว”

อนาถบิณฑิกคฤหบดีถวายภัตตาหาร

{๒๕๕} หลังจากนั้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีสั่งให้ตกแต่งขาทนียโภชนียาหาร อันประณีตในนิเวศน์ของเศรษฐีพระนครราชคฤห์โดยตลอดราตรีนั้น แล้ว ให้กราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ถึงเวลาแล้ว พระพุทธเจ้าข้า ภัตตาหารเสร็จแล้ว”

ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสก ทรงถือบาตร จีวรเสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของเศรษฐีพระนครราชคฤห์ ครั้นแล้วประทับนั่ง เหนืออาสนะที่เขาจัดถวายพร้อมกับภิกษุสงฆ์ จึงอนาถบิณฑิกคฤหบดี อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยขาทนียโภชนียาหารอันประณีต ด้วยมือตนเอง จนพระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยเสร็จทรงนำพระหัตถ์ออกจาก บาตรให้ห้ามภัตแล้ว จึงนั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูล ว่า “พระพุทธเจ้า ขอพระองค์พร้อมกับภิกษุสงฆ์ได้โปรดรับอาราธนาอยู่ จำพรรษาในพระนครสาวัตถีของข้าพระพุทธเจ้าด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนคฤหบดี พระตถาคตทั้งหลายย่อม ยินดีในสุญญาคาร”

อนาถบิณฑิกคฤหบดีทูลว่า “ทราบเกล้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้า ทราบเกล้าแล้ว พระสุคตเจ้า”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงอนาถบิณฑิกคฤหบดีให้เห็น แจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ทรงลุกจาก อาสนะแล้วเสด็จกลับ

อนาถบิณฑิกคฤหบดีสร้างพระวิหารเชตวัน

{๒๕๖} [๓๐๗] ก็โดยสมัยนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีเป็นคนมีมิตรมาก มี สหายมาก มีวาจาน่าเชื่อถือ ครั้นเสร็จกิจนั้นในพระนครราชคฤห์แล้ว ได้กลับไปยังพระนครสาวัตถี ได้ชักชวนชาวบ้านระหว่างทางว่า “ท่าน ทั้งหลายจงช่วยกันสร้างอาราม จงช่วยกันสร้างวิหาร เริ่มบำเพ็ญทาน เพราะเวลานี้พระพุทธเจ้าอุบัติขึ้นในโลกแล้ว อนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์นั้นข้าพเจ้าได้นิมนต์ไว้แล้ว จักเสด็จมาทางนี้”ครั้งนั้น ชาวบ้านที่อนาถบิณฑิกคฤหบดีชักชวนไว้เหล่านั้นต่างพากัน สร้างอาราม สร้างวิหาร เริ่มบำเพ็ญทานกันแล้ว

ครั้นอนาถบิณฑิกคฤหบดีไปถึงพระนครสาวัตถี เที่ยวตรวจดูพระนคร สาวัตถีโดยรอบว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าควรจะประทับอยู่ที่ไหนดีหนอซึ่ง จะเป็นสถานที่ไม่ไกลไม่ใกล้จากหมู่บ้านนัก สะดวกด้วยการคมนาคม ควร ที่ประชาชนผู้ต้องประสงค์จะพึงไปเฝ้าได้ กลางวันไม่พลุกพล่าน กลางคืน เงียบสงัด เสียงไม่อึกทึก ปราศจากลมแต่ชนที่เดินเข้าออก ควรเป็นที่ ประกอบกิจของผู้ต้องการที่สงัด และควรเป็นที่หลีกเร้นอยู่”อนาถบิณฑิกคฤหบดีได้เห็นพระอุทยานของเจ้าเชตราชกุมาร ซึ่งเป็น สถานที่ไม่ไกลไม่ใกล้จากหมู่บ้านนัก สะดวกด้วยการคมนาคม ควรที่ ประชาชนผู้ต้องประสงค์จะพึงไปเฝ้าได้ กลางวันไม่พลุกพล่าน กลางคืน เงียบสงัด เสียงไม่อึกทึก ปราศจากลมแต่ชนที่เดินเข้าออก ควรเป็นที่

ประกอบกิจของผู้ต้องการที่สงัด และควรเป็นที่หลีกเร้นอยู่ เห็นแล้วจึงเข้า เฝ้าเจ้าเชตราชกุมารถึงที่ประทับ ครั้นแล้วกราบทูลว่า “ขอใต้ฝ่าพระบาท ทรงประทานพระอุทยานแก่เกล้ากระหม่อมเพื่อจัดสร้างพระอารามด้วยเถิด พระเจ้าข้า"เจ้าเชตราชกุมารรับสั่งว่า “ท่านคฤหบดี สวนมิใช่ของควรให้กัน แต่ต้องซื้อด้วยปูทรัพย์เป็นโกฏิ”

“สวนเป็นอันพระองค์ทรงตกลงขายแล้วใช่ไหม พระเจ้าข้า”

“ฉันยังไม่ตกลงขาย ท่านคฤหบดี”

เจ้าชายกับคฤหบดีได้ถามมหาอำมาตย์ผู้พิพากษาทั้งหลายว่าเป็นอัน ตกลงขายหรือไม่ตกลงขาย เหล่ามหาอำมาตย์ผู้พิพากษาตอบว่า “เพราะ พระองค์ทรงตีราคาแล้ว จึงเป็นอันตกลงขายแล้ว”

จึงอนาถบิณฑิกคฤหบดีสั่งให้คนเอาเกวียนบรรทุกเงินออกไปปูให้ริม จดกัน ณ พระอุทยานเชตะวัน เงินที่ขนออกมาคราวเดียวยังไม่พอแก่ที่ ว่างหน่อยหนึ่งใกล้ซุ้มประตู จึงอนาถบิณฑิกคฤหบดีสั่งพวกคนรับใช้ว่า “พนาย พวกเธอจงไปขนเงินมาปูให้ตลอดที่ว่างนี้”ขณะนั้น เจ้าเชตราชกุมารทรงรำพึงว่า “ทานนี้คงจักไม่ต่ำต้อย เพราะคฤหบดีผู้นี้บริจาคเงินมากเพียงนั้น” จึงตรัสกะอนาถบิณฑิกคฤหบดี ว่า “พอแล้ว ท่านคฤหบดี ท่านอย่าให้ปูที่ว่างนี้เลย ท่านจงให้ที่ว่างนี้แก่ ฉัน ที่ว่างนี้ฉันจักยกให้”อนาถบิณฑิกคฤหบดีใคร่ครวญว่า “เจ้าเชตราชกุมารนี้ทรงเรือง พระนาม มีคนรู้จักมาก อันความเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ของคน ที่มีคนรู้จักมากเห็นปานนี้มีอิทธานุภาพมาก” จึงได้ถวายที่ว่างนั้นแก่ เจ้าเชตราชกุมาร เจ้าเชตราชกุมารรับสั่งให้สร้างซุ้มประตูลงในที่ว่างนั้น

ครั้งนั้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีได้ให้สร้างวิหารหลายหลัง สร้าง บริเวณ สร้างซุ้มประตู สร้างศาลาหอฉัน สร้างโรงไฟ สร้างกัปปิยกุฎี สร้างวัจกุฎี สร้างที่จงกรม สร้างโรงจงกรม สร้างบ่อนํ้า สร้างศาลาบ่อน้ำ สร้างเรือนไฟ สร้างศาลาเรือนไฟ สร้างสระโบกขรณี สร้างมณฑป จำนวนมากไว้ในพระอุทยานเชตวัน

นวกัมมทานะ

ว่าด้วยพระพุทธานุญาตให้อำนวยการก่อสร้าง

{๒๕๗} [๓๐๘] ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ในพระนครราชคฤห์ตาม พระพุทธาภิรมย์แล้วได้เสด็จจาริกไปทางพระนครเวสาลี เสด็จจาริกไปโดย ลำดับ ได้ถึงพระนครเวสาลีแล้ว นัยว่าพระองค์ประทับอยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลีนั้น{๒๕๘} ก็สมัยนั้น ชาวบ้านตั้งใจทำงานก่อสร้างและตั้งใจอุปัฏฐากภิกษุ ผู้อำนวยการก่อสร้างด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัช บริขาร

เรื่องช่างชุนเข็ญใจ

{๒๕๙} ขณะนั้น ช่างชุนเข็ญใจคนหนึ่งดำริว่า “ทานนี้คงจักไม่ตํ่าต้อย เพราะคนเหล่านี้ตั้งใจช่วยกันทำงานก่อสร้าง อย่ากระนั้นเลย เราพึงช่วย ทำงานก่อสร้างบ้าง” จึงช่างชุนเข็ญใจนั้นขยำโคลนก่ออิฐ ตั้งฝากำแพงขึ้น เอง ฝากำแพงที่เขาไม่เข้าใจก่อ จึงคด ได้พังลงมาช่างชุนเข็ญใจนั้นลงมือขยำโคลน ก่ออิฐตั้งฝากำแพงเองอีก ฝา กำแพงที่เขาไม่เข้าใจก่อ จึงคด ได้พังลงมาเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓